Hành hung vì… mặc cảm tự ti

Tự ti và tự tôn (tự cao) là các phức cảm bộc lộ như hai thái cực ngược nhau, nhưng cùng do thiếu cảm thông, thiếu hiểu biết lẫn nhau, và đều dễ rơi vào tình huống xung đột. 

- Tự ti và tự tôn (tự cao) là các phức cảm bộc lộ như hai thái cực ngược nhau, nhưng cùng do thiếu cảm thông, thiếu hiểu biết lẫn nhau, và đều dễ rơi vào tình huống xung đột.

Sự dữ dội của mặc cảm

Coi trời bằng vung

Alfred Adler, người Áo, học giả đầu tiên về tâm lý cá thể (individual psychology) cho rằng cảm giác tự ti, kéo theo trầm cảm, xuất phát từ khi cá thể còn nhỏ tuổi. Các nghiên cứu tâm lý học cho biết nguyên nhân của mặc cảm (phức cảm) tự ti là do thiếu sự quan tâm của gia đình dành cho đứa trẻ, hoặc/và trách mắng, đánh đập nó thường xuyên, gây thương tổn cảm giác tự trọng của đứa trẻ ở tuổi vị thành niên.

Alfred Adler cho rằng “mặc cảm tự ti có thể dữ dội đến mức đứa trẻ nghĩ rằng nó không bao giờ được bồi thường cho chỗ yếu, chỗ thiệt thòi của nó”. Sự tuyệt vọng do mặc cảm tự ti có thể dẫn tới tìm cách áp dụng các biện pháp quyết liệt, như tự sát, hoặc ngược lại, dùng vũ lực để tìm lối thoát cho mặc cảm. 

Cùng với các yếu tố tâm lý, còn có thể do các nguyên nhân khác gây mặc cảm tự ti: sức khỏe (tật tật bẩm sinh), xã hội (xuất phát điểm thấp), chính trị, sắc tộc (màu da, dân tộc thiểu số), nhân khẩu (bùng nổ dân số làm thành phần thu nhập thấp trong xã hội bị đẩy ra ngoài dịch vụ giáo dục, y tế...), ám ảnh mình sẽ không thành đạt, định hướng về tình dục (diện “thiểu số” về tình dục)... 

Tự ti và tự tôn (tự cao) là các phức cảm bộc lộ như hai thái cực ngược nhau, nhưng cùng do thiếu cảm thông, thiếu hiểu biết lẫn nhau, và đều dễ rơi vào tình huống xung đột. 

Bè cánh

Về tổng thể, tâm lý học giáo dục cho rằng mặc cảm tự ti là tiêu cực. Tuy nhiên, cũng có trường hợp, nó là động lực thúc đẩy cá nhân thành đạt. Ngôi sao điện ảnh, truyền hình Anh Robert Pattinson từng thổ lộ, “nỗi sợ thất bại và tính tự ti” chính là động cơ cho thành công của anh.

Tuy nhiên, khi cá nhân có tính tự ti không có được các tố chất khả dĩ để vươn lên (tình trạng “tuyệt vọng”, theo Alfred Adler), người này có thể ngầm tìm cách dựa vào các bản năng, tập quán “bầy đàn” để đạt mục đích.

Tinh vi

Hồ Chí Minh từng chia sẻ với những cộng sự là nước ta thiếu các lý luận triết học. Điều này ảnh hưởng tới tiến trình tư duy và kỹ năng ra quyết định. Hẳn vì thế, theo học giả trong nước, người Việt thường không quyết đoán. Từ đây, có một biểu hiện nữa của tự ti, là tính hay a dua.

Giới học giả Việt Nam, đánh giá cao mặt tích cực của văn hóa thôn làng Việt như “tính cộng đồng”, còn chỉ ra mặt trái của nó, là thói bênh che vô lối cho họ hàng (và cả đồng hương), ngay cả khi “người nhà” mình sai, và những huyễn hoặc về quê mình “siêu việt”, rồi kỳ thị, “ghét” dân tỉnh này, chê vùng kia.

Do đặc tính tự quản (của thôn làng Việt ngàn đời nay, có mặt trái là cục bộ, địa phương), người Việt bước ra không gian ngoài thôn làng thường có biểu hiện, hoặc rụt rè (vì ngại “lệ làng” ở nơi khác khác quê mình), hoặc ngược lại: cư xử ngông nghênh hung hãn, rồi dựa vào “lực lượng” cùng huyết thống, bè cánh (và đồng hương) tới tiếp cứu, khi xung đột bùng phát...

Có những xung đột mà sự xuất hiện của họ hàng, bạn bè của một bên không có nghĩa là can gián, hòa giải, mà là nguy cơ cho bên kia. Kết quả là nạn nhân, bị đánh hội đồng bởi phe nhóm, đã tự vệ quá mức, đến nỗi cướp đi mạng sống đối thủ...

Sĩ diện hão

Lễ bảo vệ Luận án bắt đầu. Ảnh: Báo Cá Sấu (Liên Xô)

Theo các nghiên cứu tâm lý nước ngoài, những người trẻ (chịu mặc cảm tự ti), nhất là nam, có các triệu chứng: cố che đậy mặc cảm này bằng cách tỏ ra hung hãn; ưa sử dụng bia rượu; tỏ vẻ ham thích những trò chơi thời thượng (chẳng hạn, là fan cuồng môn bóng đá); đua đòi (tập quán thường xuyên “nâng đời” xe, ĐTDĐ...); “nô lệ mốt”, trang điểm, để tóc khác kiểu. Bên trong vẻ tự cao tự đại quá đáng (sành điệu) hoàn toàn có thể là cảm giác tự ái chịu tổn thương nặng nề. 

Các nhà tâm lý học Nga cho rằng khi người có mặc cảm tự ti bị dồn đến chân tường, trong họ có thể xuất hiện xu hướng hành hung. Bạo lực có thể thành phương tiện, giúp người tự ti sỉ nhục những ai “bị” xem là hơn họ.

Một biểu hiện ngấm ngầm của sĩ diện hão, là tính hay ganh ghét, kèn cựa. Có những nữ sinh xinh đẹp, nữ tính hơn, hay học giỏi hơn, bị đám đông gán tội “chảnh” (tự kiêu) và bị hành hung bởi bạn gái cùng lớp; một số bà mẹ Việt kêu các “hoàng tử” của mình bị bắt nạt bởi đám trẻ trông lam lũ hơn... 

Có những vụ đánh đập, thậm chí giết nhau của nam thanh niên vì “nhìn đểu” đã được các bạn nữ cùng lứa “bắt bệnh” trên báo chí, là do sĩ diện hão. Do truyền thống “trọng nam”, nhiều trai Việt hay bốc đồng, nhưng dễ chạm tự ái, hay dỗi, tưởng mình bị coi thường nên “làm dữ”...

Tính sĩ diện hão truyền đời qua những câu: “mời nhau ăn cỗ, đánh nhau chia phần”, “quan tiền công không bằng đồng tiền thưởng”, “dù trong dù đục ao nhà vẫn hơn”, “một miếng giữa làng”... 

Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ tiểu nông, độc canh sang chạy đua đạt “tăng trưởng cao” về số lượng, trong điều kiện năng lực tư duy không tích lũy kịp, đã biến nhiều người Việt từ chỗ rụt rè, hay cười trừ, “bình vôi” (vì không có chính kiến ngay), sang thiên về xử lý bằng “giải pháp tình thế”, chém gió, chống lưng nhau vì “lợi ích nhóm”. Nổi cộm những chây bửa, đi ẩu, làm ẩu (đi tắt đón đầu, xây nhà từ nóc), phát ngôn bừa, những vi phạm không bị xử lý thích đáng...

Một xã hội lành mạnh, có kỷ cương, kinh tế phát triển vững sẽ đề cao được lòng tự trọng, tự tin thực sự cho thế hệ mới, khi các cơ chế hòa giải và pháp luật, chứ không phải là cưỡng bách, ẩu đả, đóng vai công cụ giải quyết tranh chấp.

  • Lê Thành

tin nổi bật

Lối đi riêng của cậu học trò đạt học bổng chính phủ Nhật Bản

Với sự đồng hành của học bổng toàn phần UNIS Hà Nội dành cho những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, Phùng Hữu Phúc thêm nhiều cơ hội phát huy thế mạnh bản thân, làm nền tảng giúp cậu nhận được học bổng toàn phần đắt giá của chính phủ Nhật Bản.

Bi kịch phải xuất gia của đệ nhất thần đồng Ninh Bạc

Ninh Bạc được mệnh danh là đệ nhất thần đồng Trung Quốc. Tuy nhiên, ở tuổi 38 anh quyết định xuất gia để giải thoát bản thân.

Nhà giáo Thái Thị Liên: Vô cùng nghiêm khắc nhưng tràn đầy tình yêu thương

Hình ảnh cô giáo Thái Thị Liên nghiêm túc, tỉ mỉ trong dạy đàn piano nhưng đầy tình yêu thương và nhân văn luôn in đậm trong ký ức của các thế hệ học trò.

Ông Nguyễn Bá Chiến làm Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia

Ngày 31/1, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Phạm Thị Thanh Trà đã ký quyết định bổ nhiệm PGS.TS Nguyễn Bá Chiến giữ chức vụ Giám đốc Học viện Hành chính Quốc gia.

Câu ví von của thầy và nỗi đau của trò

Ngay giữa lớp, thày nói phần hình vẽ vòng tuần hoàn của tôi giống cái buồng trứng. Tôi không trách giận thầy, nhưng từ thời điểm đó, tôi dành cho môn Sinh vật một lòng hận thù không giới hạn.

Yêu cầu các trường hoàn trả chênh lệch học phí nếu thu cao hơn năm 2021-2022

Sở GD-ĐT TP. HCM vừa có yêu cầu các trường kiểm tra, rà soát mức học phí, nếu cao hơn năm 2021-2022 thì phải hoàn trả chênh lệch đó cho học sinh, sinh viên.

Hiệu trưởng bị cách hết chức vụ trong Đảng vì dùng bằng không hợp pháp

Bà Ngân đã sử dụng bằng THCS không hợp pháp để được đi học Trung cấp Mầm non, THPT (hệ bổ túc) nên đã bị kỷ luật cách chức tất cả các chức vụ trong Đảng.

Giáo viên quay clip 'người lớn' trong trường bởi lương không đủ sống

Một giáo viên mầm non tên Brenna Percy đã bị tố quay nội dung người lớn cho mạng xã hội của cô ấy khi ở trong khuôn viên trường.

Xúc động hình ảnh cô giáo chở 2 con đến trường vùng cao trong mưa lạnh

Hình ảnh cô giáo ở tỉnh Quảng Nam chở 2 người con trai trên chiếc xe máy giữa trời mưa lạnh cắt da cắt thịt để quay lại điểm trường vùng cao khiến nhiều người xúc động.

Thông tin mới về kỳ thi tốt nghiệp THPT 2023

Đại diện Bộ GD-ĐT cho biết kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2023 dự kiến thời gian tổ chức vào nửa đầu tháng 7.

Hồ nước nào có thể gây tử vong cho người đứng gần chỉ trong vài giờ?

Đây được coi là hồ nước ô nhiễm nhất thế giới. Lượng phóng xạ do nó phát ra có thể khiến người đứng trên bờ tử vong trong thời gian ngắn.

Kỷ luật trưởng phòng giáo dục ở Thanh Hóa viết thư ngỏ xin tiền

Trưởng phòng GD-ĐT huyện Bá Thước (Thanh Hóa) vừa bị kỷ luật khiển trách do viết thư ngỏ gửi các trường để xin tiền, gây bức xúc dư luận.

Các chuyên ngành đại học "độc lạ”: Nấu rượu, dự đoán tương lai…

Trong khi giáo dục Mỹ có hàng trăm chuyên ngành đại học truyền thống thì cũng có nhiều chuyên ngành "độc lạ" để sinh viên có thể theo đuổi những công việc độc đáo.

‘Giáo viên giỏi phải đoán trúng đề thi’

Trong suy nghĩ của nhiều học sinh tham gia những khóa luyện thi lớp 10 cũng như luyện thi tốt nghiệp THPT, giáo viên giỏi phải đoán trúng được đề thi.

Nhặt túi nylon dưới đất, nam sinh phát hiện rất nhiều tiền và hành động đáng ngưỡng mộ

Nhặt được 40 triệu đồng gần Tết, nam sinh Lê Hải Thăng (học sinh lớp 11A7, Trường THPT Hương Khê, Hà Tĩnh) đã trả lại người đánh rơi.