Hành trình tìm hiểu di sản Bắc Giang: Hương án chùa Khám Lạng

Chùa Khám Lạng là ngôi chùa cổ hiện còn lưu giữ được nhiều giá trị lịch sử văn hóa và giá trị kiến trúc nghệ thuật, tiêu biểu nhất là chiếc Hương án đá hoa sen thờ Lê Sơ.

Chùa Khám Lạng là ngôi chùa cổ hiện còn lưu giữ được nhiều giá trị lịch sử văn hóa và giá trị kiến trúc nghệ thuật, tiêu biểu nhất là chiếc Hương án đá hoa sen thờ Lê Sơ.

Hương án đá hoa sen chùa Khám Lạng là một tác phẩm nghệ thuật hoàn mỹ thể hiện nghệ thuật chạm khắc trên đá của các nghệ nhân dân gian rất độc đáo. Hương án được tạo từ nhiều khối đá xanh ghép lại thành một khối lớn hình chữ nhật kích thước dài 3,12m, rộng 1,4m, cao 1,2m được chia ra thành ba phần chính: mặt hương án, hương án, và chân đế hương án.

Mặt hương án đá gồm các phiến đá ghép lại tạo nên mặt bệ hình chữ nhật. Trên đỉnh mặt bệ đá không chạm khắc hoa văn mà chủ yếu tập trung đề tài chạm khắc hoa văn ở bốn phía xung quanh mặt hương án đá. Ở bốn mặt bệ đá có tạc ba tầng cánh sen lớn xếp đan chéo lên nhau, mặt phía trước mỗi lớp gồm 16 cánh sen. Trong các cánh sen có chạm các móc mây, ở phần mu cánh sen có chạm các chấm tròn tạo các hạt cườm nổi khối xếp thành hình chữ thập.

{keywords}
Hương án đá hoa sen chùa Khám Lạng là một tác phẩm nghệ thuật hoàn mỹ thể hiện nghệ thuật chạm khắc trên đá của các nghệ nhân dân gian rất độc đáo.

 

Nhìn tổng thể ở phần mặt bệ hương án có dáng như một tòa sen lớn. Thân hương án gồm 3 thớt đá, mỗi thớt đá cũng là các phiến đá khép lại, các phiến đá tạc chân bệ theo kiểu chân quỳ dạ cá. Ở các thớt đá đã được vê tròn cạnh xen lẫn các gờ nổi tạo hình cân đối hài hòa. Phần vê tròn có tạc nổi các cánh sen mở xuống, khổ lớn.

Tầng trên và tầng dưới lớn hơn tầng ở giữa. Trên bề mặt các phiến đá có chạm tinh tế các hình vân mây tản, phối trí, hình hoa văn sóng nước chạy trải đều khắp bốn mặt chân quỳ. Phần giữa thân hương án, hai mặt chính trước sau có 6 ô hình chữ nhật, tạc 6 con rồng. Giữa hai mặt bên đầu hồi tạc mỗi đầu một con rồng. Cạnh lại có một ô nhỏ hơn tạc hình hoa cúc dây.

{keywords}
Nhìn tổng thể ở phần mặt bệ hương án có dáng như một tòa sen lớn.

Rồng chạm ở hương án đá là loại rồng yên ngựa, đầu rồng có bờm lửa. Các con rồng trong tư thế bay thoải mái. Ở một ô vuông trên thân bệ thuộc mặt góc bên phải có khắc dòng chữ Hán: “Thuận Thiên ngũ niên-Nhâm Tý niên- Khám xã, Hạ phẩm, Lưu Khụ, thê Đỗ Xú”. Nghĩa là năm Nhâm Tý, niên hiệu Thuận Thiên thứ năm (đời vua Lê Thái Tổ năm 1432). Ông Lưu Khụ vợ là Đỗ Xú, hàng Hạ phẩm ở xã Khám Lạng. Qua dòng chữ này, đã xác định được chiếc hương án đá chùa Khám Lạng được tạo lập vào năm 1432.

{keywords}
Dòng chữ Hán khắc bên cạnh Hương án cho biết tên tuổi người đã làm tạo ra nó, cung tiến vào chùa là ông Lưu Khụ vợ là Đỗ Xú, hàng Hạ phẩm ở xã Khám Lạng năm 1432.

Đế hương án gồm 5 phiến đá lớn hình chữ nhật ghép liền với nhau thành một khối thống nhất tạo thành bệ. Trên mặt đá chạm nổi hình mây tản, phối trí và cụm vân mây điểm ở ba vị trí giữa chân đế và hai góc chân đế. Giữa các cạnh lại tạo 3 đường bo gờ nổi chạy thẳng, tạo dáng cân đối hài hòa. Nghệ thuật chạm khắc họa tiết hoa văn trên hương án đá chùa Khám Lạng từ hình rồng, cánh sen, hoa cúc, hoa văn sóng nước...đều kế thừa phát huy giá trị tinh hoa theo mô tuýp hoa văn của thời Lý -Trần.

Hình tượng con rồng cũng phần nào mang phong cách rồng thời Lý -Trần ở phần đầu, thân và chân. Con rồng có đầu dạng rồng mào lửa. Thân rồng khắc vảy. Ngoài các lớp cánh sen to còn có lớp các cánh sen được chạm theo kiểu xếp gối lên nhau chỉ thấy nửa hình, cứ thế mà thành băng dài. Lối bố cục gối lên nhau này cũng đã thấy có ở thời Trần.

Đặc biệt con rồng ở đây có thân duỗi ra ở phần giữa giống như hình yên ngựa. Trước đây các nhà nghiên cứu mỹ thuật cho rằng rồng yên ngựa chỉ có ở thời Lê Mạc (thế  kỷ XVI) nhưng việc phát hiện ra những con rồng chạm ở hương án đá chùa Khám Lạng cho thấy con rồng yên ngựa có niên đại sớm hơn và hiện nay chỉ tìm thấy ở chùa Khám Lạng, huyện Lục Nam.

{keywords}
Hình tượng con rồng cũng phần nào mang phong cách rồng thời Lý -Trần ở phần đầu, thân và chân.


Có thể nói, chiếc hương án đá hoa sen này thực sự là một tác phẩm nghệ thuật điêu khắc đá độc đáo nhất ở Bắc Giang và cũng hiếm thấy ở Việt Nam. Hương án hoa sen chùa Khám Lạng là hiện vật gốc độc bản chưa có ở nơi khác trong tỉnh và hiếm thấy ở Việt Nam.

Với giá trị lịch sử văn hóa, giá trị mỹ thuật và tính độc đáo quý hiếm, hương án đá hoa sen chùa Khám Lạng đã được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia tại Quyết định số 2382/QĐ-TTg ngày 25/12/2015.

Tình Lê

Bài tiếp: Chiêm ngưỡng cây dã hương nhiều tuổi duy nhất thế giới

tin nổi bật

Lập hồ sơ trình UNESCO ghi danh Mo Mường là di sản cần bảo vệ khẩn cấp

Ngày 3/10, tại Hà Nội, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội tổ chức hội nghị triển khai công tác xây dựng hồ sơ di sản văn hoá phi vật thể Mo Mường trên địa bàn thành phố Hà Nội.

Để bảo tồn di sản không phải là chuyện xa xỉ

UBND thành phố Hà Nội phối hợp với Văn phòng UNESCO Hà Nội và Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế “20 năm nghiên cứu, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Hoàng Thành Thăng Long - Hà Nội”.

Tràng An đã kết hợp thành công giữa phát triển kinh tế và du lịch bền vững

Tổng Giám đốc UNESCO Audrey Azoulay nhận xét quần thể danh thắng Tràng An đã kết hợp thành công giữa phát triển kinh tế và du lịch bền vững mà vẫn có thể tôn trọng thiên nhiên.

Chung tay bảo vệ Mo Mường

Phải có chính sách hỗ trợ các nghệ nhân thực hành Mo Mường, tận dụng vai trò của các nhà khoa học, các chuyên gia trong bảo tồn, phát huy giá trị di sản này là cách để chúng ta chung tay bảo vệ Mo Mường trước nguy cơ mai một.

Thể hiện lòng thành kính với bậc tiên tổ nhờ công nghệ thực tế ảo

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Chí Bảo cho rằng, về ý nghĩa chính trị, dự án Đường vào vương quốc các Vua Hùng trên không gian thực tế ảo thể hiện lòng thành kính, tôn vinh, ghi công đức của các bậc tiên tổ.

Lễ nhảy lửa của người Dao đỏ được công di sản phi vật thể quốc gia

Bộ VHTT&DL vừa có quyết định công bố 23 Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, trong đó có Lễ Nhảy lửa của người Dao đỏ ở Hà Giang.

Các giá trị di sản đặc trưng của Công viên địa chất Đắk Nông

Các giá trị di sản đặc trưng của Công viên địa chất Đắk Nông

Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông: Góp phần quảng bá mạnh mẽ du lịch

Việc được UNESCO công nhận danh hiệu CVÐCTC mang lại nhiều ý nghĩa trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Đắk Nông nói riêng và Việt Nam nói chung.

UNESCO công nhận Công viên Địa chất Đắk Nông là Công viên Địa chất Toàn cầu

Ủy ban Chương trình và Quan hệ quốc tế, Hội đồng chấp hành UNESCO lần thứ 209 đã thông qua Quyết định của Hội đồng Công viên Địa chất Toàn cầu công nhận Công viên Địa chất Đắk Nông là Công viên Địa chất Toàn cầu.

Nâng cao chất lượng du lịch di sản ở Tràng An

Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức chương trình tập huấn giảng viên nguồn về hướng dẫn di sản văn hóa tại Khu di sản hỗn hợp danh thắng Tràng An. 

Khai quật được Linga - Yoni liền khối thế kỷ 9 lớn nhất Việt Nam tại Mỹ Sơn

Một đài thờ sa thạch với Linga-Yoni liền khối, có kích thước lớn nhất trong điêu khắc Chăm Pa tính đến thời điểm này, vừa được các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam phát hiện.

Chiêm ngưỡng top 8 di sản thế giới

Kim tự tháp Giza, khu vực khảo cổ Pompepii, đền Borobudur,...là những kỳ quan thế giới mà người xưa để lại cho tới bận bây giờ các nhà nghiên cứu vẫn đi tìm câu hỏi cho kỳ công xây dựng nên nó.

Hợp tác Hà Nội - Toulouse tại di sản Hoàng Thành Thăng Long

Ngày 13/4, Bộ VHTTDL đã có văn bản số 1422/BVHTTDL-DSVH gửi UBND thành phố Hà Nội, cho ý kiến về Dự án hợp tác Hà Nội - Toulouse tại di sản Khu Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long.

 

Bảo vật quốc gia: Hai cánh cửa chạm rồng 400 tuổi đẹp nhất Việt Nam

Hai cánh cửa chạm rồng của chùa Keo là kiệt tác chạm khắc gỗ thế kỉ 17, được coi là bộ cửa đẹp nhất trong số các cánh cửa kiến trúc cổ Việt Nam.

Phát hiện dấu tích 'vườn thượng uyển' tại Hoàng Thành Thăng Long

Những phát hiện khai quật mới của các nhà khảo cổ học gợi cho chúng ta nhiều điều thú vị khi nhận diện và luận bàn về kiến trúc cảnh quan trong chốn Hoàng cung Thăng Long xưa.