Khó khăn hậu cổ phần hóa: Nhà nước thua lỗ, nhà đầu tư mất tiền

DNNN dù đã CPH nhưng không có nhiều thay đổi khi tỷ lệ nhà nước nắm giữ còn cao. Nhiều DN khó khăn, thua lỗ, chật vật tồn tại trước sức ép cạnh tranh ngày càng lớn.

Lỗ trăm tỷ kéo dài

Năm 2018, Tổng công ty Lương thực miền Nam (Vinafood 2) được cổ phần hóa (CPH). Nhà nước nắm giữ 51,43% vốn điều lệ, cổ đông chiến lược - Công Ty CP Tập Đoàn T&T - nắm giữ 25%, các cổ đông khác chiếm tỷ lệ 23,57%.

Trước CPH, Vinafood 2 đã thua lỗ. Sau CPH, Vinafood 2 vẫn không khá lên dù có nhà đầu tư chiến lược. Theo báo cáo của Vinafood 2, lợi nhuận sau thuế quý II/2020 lỗ hơn 43 tỷ đồng. Tính đến hết 6 tháng năm 2020, Vinafood 2 lỗ hơn 160 tỷ đồng, nâng lỗ luỹ kế lên 2.188 tỷ đồng.

{keywords}
Sau cổ phần hóa, Vinafood 2 vẫn đang vật lộn với khó khăn.

Giải trình kết quả kinh doanh, Vinafood 2 cho rằng, chính sách nhập khẩu gạo của các nước có nhiều thay đổi, gia tăng các rào cản để bảo hộ sản xuất, cạnh tranh gay gắt; việc tạm ngưng xuất khẩu gạo theo chỉ đạo của Chính phủ do ảnh hưởng của dịch bệnh Covid-19 dẫn đến giảm sản lượng bán.

Bên cạnh đó, nhìn nhận từ các chuyên gia nhấn mạnh, Vinafood 2 cũng như nhiều DN lớn gặp phải tình trạng “bình mới rượu cũ”. Dù CPH nhưng cổ đông Nhà nước gần như vẫn nắm quyền quyết định. Điều này khiến cho quản trị, kinh doanh của DN không có đổi mới. Với khó khăn cũ, nếu cơ chế không đổi mới sẽ khó có thay đổi, kinh doanh thua lỗ kéo dài gây nguy cơ mất vốn cho Nhà nước và các cổ đông.

Thực trạng như trên không phải là hiếm. Một câu chuyện được nhắc đến nhiều là Tổng công ty CP Sông Hồng. Báo cáo từ Bộ Xây dựng cho biết, CPH từ 2010, nhưng vài năm nay kết quả sản xuất kinh doanh ngày càng đi xuống.

Năm 2019, doanh nghiệp này lỗ gần 67 tỷ đồng, nâng tổng số lỗ lũy kế lên 958 tỷ đồng. Vốn chủ sở hữu tại thời điểm cuối năm 2019 âm tới 651 tỷ đồng. Trong năm 2018, công ty mẹ thuộc Tổng công ty Sông Hồng đạt doanh thu khoảng 213 tỷ đồng, nhưng tổng chi phí lên tới 589 tỷ đồng nên tổng DN thua lỗ khoảng 376 tỷ đồng.

Báo cáo của Chính phủ gửi Quốc hội vào cuối năm 2019 điểm mặt nhiều DN thua lỗ sau CPH: Tổng công ty CP lương thực miền Nam lỗ phát sinh 1.488 tỷ đồng; Tổng công ty CP xây dựng Sông Hồng lỗ phát sinh 387 tỷ đồng; Tổng công ty Xây dựng và công nghiệp Việt Nam lỗ phát sinh 313 tỷ đồng...

Theo đánh giá của Chính phủ, tỷ lệ vốn nhà nước trong phương án cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước còn cao dẫn đến giảm sức hút đối với các nhà đầu tư. Mặt khác, do tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ còn cao nên sau khi chuyển sang công ty cổ phần, việc thay đổi quản trị DN gặp khó khăn, ảnh hưởng đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh của DN.

Từ câu chuyện trên, một chuyên gia chia sẻ: Dù CPH với sự tham gia của cổ đông chiến lược tiềm lực với mong muốn cải thiện tình hình hoạt động sản xuất kinh doanh, mô hình quản trị để nâng cao hiệu quả DN và quyền lợi NN và cổ đông. Tuy nhiên, khi cổ đông nhà nước vẫn chiếm đa số thì việc chuyển đổi thực sự sẽ khó khăn. Thực tế này kéo dài sẽ khiến không chỉ cổ đông, DN bị ảnh hưởng mà nền kinh tế cũng bị tác động. Vì khi 1 DN lớn, kinh doanh lĩnh vực thế mạnh Việt Nam là lúa gạo khó khăn sẽ tác động lớn đến sản xuất lúa gạo, đời sống nông dân, hoạt động xuất khẩu và cả an ninh lương thực quốc gia.

Cổ phần hóa cần thực chất

Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới tại Bảng xếp hạng Doing Business 2019, chỉ số bảo vệ nhà đầu tư của Việt Nam có sự cải thiện nhưng vẫn kém xa các nước trong khu vực. Indonesia xếp thứ 51, Thái Lan xếp thứ 15, Singapore xếp hạng 7, Malaysia xếp hạng 2, còn Việt Nam xếp thứ 89.

Tại dự thảo về Đề án quản trị DNNN, Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng: Cơ quan đại diện chủ sở hữu chưa quan tâm đúng mức về vấn đề bảo vệ cổ đông thiểu số, thể hiện ở việc thiếu chủ động ban hành hướng dẫn cụ thể về cách thức và công cụ thực hiện đối xử công bằng với cổ đông nhỏ tại DNNN được giao quản lý ngoài các quy định chung của nhà nước.

Theo cơ quan này, việc chuyển doanh nghiệp 100% vốn nhà nước thành công ty cổ phần là điều kiện tốt để áp dụng các chuẩn mực quản trị công ty. Tuy vậy, quá trình CPH còn chậm mà một trong những nguyên nhân là nỗ lực triển khai thực hiện kế hoạch chưa cao. Khi vướng phải những khó khăn như định giá, xử lý công nợ hay các vấn đề đất đai thì tâm lý chung là ngại trách nhiệm, không chủ động và không dám quyết định theo thẩm quyền, tìm cách đẩy trách nhiệm lên cấp trên hoặc mất rất nhiều thời gian, thủ tục để xin ý kiến đồng thuận của các cơ quan khác.

Thậm chí 1 chuyên gia nêu ý kiến: “Nỗi lo sợ của người quyết định liên quan đến bán vốn nhà nước lớn đến mức chấp nhận mọi sự phê phán trì trệ, chứ không dám quyết.

“Một bộ phận cán bộ lãnh đạo cơ quan đại diện chủ sở hữu và doanh nghiệp có tâm lý e ngại, lo lắng về vị trí, vai trò, mất quyền lợi được chỉ đạo, lãnh đạo DN nên không nỗ lực thực hiện công tác CPH, tái cơ cấu. Trong khi đó, việc xử lý trách nhiệm người đứng đầu làm chậm tiến độ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước chưa nghiêm, quy định về cơ chế xử lý rõ ràng”, Bộ Kế hoạch và Đầu tư nhận định.

Giải pháp được Bộ này đề xuất là sớm hoàn thành mục tiêu chuyển hầu hết các DNNN có cơ cấu sở hữu hỗn hợp chủ yếu là doanh nghiệp cổ phần; sớm hoàn thành kế hoạch CPH, thoái vốn nhà nước quy định tại Quyết định 26/2019 của Thủ tướng Chính phủ.

Trong giai đoạn đến năm 2025, thực hiện chuyển hầu hết danh mục DN do nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ còn lại thành công ty cổ phần, chỉ nên duy trì hình thức công ty TNHH MTV vốn nhà nước đối với các DN thuộc ngành, lĩnh vực in tiền, bảo hiểm tiền gửi, ngân hàng phát triển, ngân hàng chính sách xã hội, lưu ký chứng khoán và các nhà xuất bản.

Chuyên gia kinh tế PGS.TS Ngô Trí Long nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả cho rằng: “Nếu Nhà nước không có cơ chế đặc thù để xử lý dứt điểm khó khăn, vướng mắc để thoái càng nhanh càng tốt, thì chắc chắn bất lợi và thiệt hại sẽ càng nhiều hơn nếu kéo dài thời gian thoái vốn”.

Vị chuyên gia này cảnh báo, sự chậm trễ trong CPH, thoái vốn dẫn đến tâm lý hoạt động cầm chừng, chờ đợi, thậm chí bất an của chính đội ngũ quản lý và người lao động, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất kinh doanh của DN. Những lo ngại này đặt ra một yêu cầu bức thiết về việc phải đẩy nhanh hơn nữa tiến độ CPH, thoái vốn trong thời gian tới.

Nhắc lại câu chuyện thực tế, vị chuyên gia cho rằng, không chỉ Vinafood 2, Sông Hồng mà các doanh nghiệp CPH khác không nhanh chóng xử lý những tồn tại của bộ máy vận hành cũ, không chỉ cổ đông chiến lược thiệt hại mà người thiệt hại lớn nhất chính là Nhà nước cùng với hàng nghìn người lao động.

Hải Nam

Chỉ còn 5 tháng cho kế hoạch cổ phần hóa 91 doanh nghiệp

Chỉ còn 5 tháng cho kế hoạch cổ phần hóa 91 doanh nghiệp

Số doanh nghiệp còn phải thực hiện cổ phần hóa theo kế hoạch là 91 trong khoản thời gian vỏn vẹn 5 tháng cuối năm.

tin nổi bật

Thương mại điện tử đạt quy mô trên 16 tỷ USD

Thương mại điện tử tiếp tục duy trì được đà phát triển nhanh và ổn định. Ước tính năm 2021 lĩnh vực này đạt tốc độ tăng trưởng trên 20% và đạt quy mô trên 16 tỷ USD.

Đầu tư 2.600 tỷ làm đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu

Đồng Nai sẽ bố trí nguồn vốn ngân sách tỉnh với hơn 2,6 ngàn tỷ đồng để thực hiện dự án đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu qua địa bàn.

Loạn "thổi giá" thông qua đấu giá đất, đề xuất siết đối tượng tham gia

Theo Chủ tịch HoREA Lê Hoàng Châu, cần bổ sung quy định đối tượng tham gia đấu giá các lô "đất ở" chỉ là người trong xã đó.

Có chắc Hà Nội sẽ xây sân bay thứ hai ở huyện Thường Tín?

Thứ trưởng Bộ GTVT Lê Anh Tuấn cho biết vị trí xây sân bay thứ hai của Hà Nội chưa được đưa vào quy hoạch, còn Bộ trưởng KHĐT Nguyễn Chí Dũng nói chưa từng nghe sẽ xây ở Thường Tín.

Năng lực phát triển của du lịch Việt Nam tăng cao nhất thế giới

Chỉ số năng lực phát triển của ngành du lịch Việt Nam năm 2021 xếp thứ 52, tăng 8 bậc so với năm 2019, nằm trong số 3 quốc gia tăng cao nhất trên thế giới.

Vắng khách quốc tế, hàng không Việt chưa thể phục hồi

Mặc dù thị trường nội địa có sự bứt phá mạnh mẽ, song hàng không Việt Nam phục hồi chưa được như kỳ vọng do thị trường quốc tế gặp nhiều khó khăn.

Thủ tướng Phạm Minh Chính đối thoại với 300 nông dân tiêu biểu

Thủ tướng Phạm Minh Chính sẽ đối thoại với 300 nông dân tiêu biểu đại diện cho hơn 10 triệu hộ hội viên nông dân cả nước xoay quanh chủ đề “Tiếp sức, hỗ trợ nông dân; thực hiện tầm nhìn phát triển nông nghiệp, nông thôn bền vững”.

Kiểm toán nhà nước điểm danh những doanh nghiệp nhà nước thua lỗ nghìn tỷ

Năm 2021, Kiểm toán Nhà nước đã kiểm toán Báo cáo tài chính và các hoạt động liên quan đến quản lý, sử dụng vốn nhà nước năm 2020 của 73 doanh nghiệp thuộc 16 tập đoàn, tổng công ty và công ty.

Ổn định thuế tiêu thụ đặc biệt để phục hồi ngành sản xuất lớn

Thảo luận về Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt, nhiều chuyên gia đề xuất Chính phủ cân nhắc lộ trình phù hợp, việc tăng thuế chỉ nên từ sau 2024 trở đi, giúp DN kinh doanh thuốc lá, rượu bia tăng cường sức cạnh tranh, tạo ra sự bền vững về an sinh xã hội.

Dự án điều chỉnh vốn gấp 24 lần: Từ 60 tỷ lên gần 1.500 tỷ

Dự án đập dâng sông Trà Khúc ở Quảng Ngãi có vốn đầu tư ban đầu 60 tỷ nhưng sau đó được điều chỉnh lên gần 1.500 tỷ khiến Kiểm toán và Ủy ban Tài chính ngân sách Quốc hội liên tục điểm tên.

Điện hạt nhân Ninh Thuận: 6 năm dừng dự án, vẫn có nhiều dấu hỏi

Ủy ban Kinh tế của Quốc hội đề nghị Chính phủ xem xét tạm giữ Quy hoạch đối với các vị trí dự kiến xây dựng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và 2.

Tình cảnh bi đát, loạt doanh nghiệp vận tải bán xe, nguy cơ phá sản

Nhiều doanh nghiệp vận tải chấp nhận bán xe, chuyển công việc khác vì không chịu nổi. Bởi, một chuyến xe khách Bắc - Nam tốn chi phí khoảng 50 triệu đồng, riêng tiền xăng dầu là 30 triệu.

Toàn cầu bất ổn, Việt Nam đối diện nhiều khó khăn

Áp lực lạm phát cao, năng suất lao động giảm và sự lệch pha trong chính sách kích thích kinh tế là những thách thức và quan ngại đối với tăng trưởng GDP Việt Nam 2022.

Hệ lụy từ mập mờ “đất thổ cư”

UBND TP Hà Nội dùng khái niệm “đất thổ cư”, không được quy định trong Luật Đất đai để điều chỉnh kế hoạch sử dụng đất năm 2021 tại Sơn Tây.

Chứng khoán, BĐS tăng nóng, biến động mạnh: Tăng cường kiểm tra, giám sát chặt

Chính phủ đánh giá thị trường tài chính, bất động sản, chứng khoán có thời điểm tăng nóng và có những biến động mạnh những tháng đầu năm 2022, đòi hỏi phải tăng cường kiểm tra, giám sát chặt chẽ.