Triển khai hạ tầng số, phần mềm và ứng dụng dùng chung đang trở thành yêu cầu mang tính chiến lược trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia. Khi nguồn lực ngân sách có hạn, trong khi nhu cầu số hóa ngày càng lan rộng từ Trung ương xuống tới cấp xã, nguy cơ đầu tư trùng lặp, chồng chéo, lãng phí không còn là cảnh báo mang tính lý thuyết, mà đã hiện hữu trong thực tiễn. Nhiều địa phương từng rơi vào vòng xoáy “mỗi ngành một hệ thống, mỗi cấp một trung tâm dữ liệu”, dẫn tới khó liên thông, tốn kém chi phí vận hành và suy giảm hiệu quả quản trị.
Trong bối cảnh đó, cách làm của Lào Cai cho thấy một hướng đi khác: lấy dùng chung -liên thông - dữ liệu làm trung tâm làm nguyên tắc xuyên suốt. Từ rà soát hạ tầng hiện có, phát triển trung tâm dữ liệu dùng chung, triển khai Chiến lược dữ liệu đến năm 2030, đến việc chủ động “không làm lại những việc Trung ương đã làm”, Lào Cai đang từng bước hình thành một nền tảng số đồng bộ, vừa tiết kiệm nguồn lực, vừa tạo dư địa cho phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trong giai đoạn tới. Từ mở rộng vùng phủ 4G/5G, triển khai IoT, đến xây dựng Chiến lược dữ liệu đến năm 2030, mọi đầu tư mới đều được đặt trong tổng thể kiến trúc số thống nhất, gắn với trách nhiệm và hiệu quả sử dụng. Câu chuyện từ Lào Cai cho thấy, dùng chung hạ tầng số không chỉ để tiết kiệm chi phí, mà còn là chìa khóa để hình thành chính quyền số hai cấp, thúc đẩy kinh tế số và tạo dư địa cho phát triển nhanh, bền vững.
Từ “mạnh ai nấy làm” đến yêu cầu dùng chung hạ tầng số
Trong giai đoạn đầu của chuyển đổi số tại Việt Nam, không ít bộ, ngành, địa phương triển khai hạ tầng công nghệ thông tin theo cách tiếp cận phân tán. Mỗi cơ quan, đơn vị xây dựng một hệ thống riêng, mua sắm phần mềm theo nhu cầu cục bộ, thậm chí đầu tư các trung tâm dữ liệu quy mô nhỏ để “tự chủ” vận hành. Cách làm này có thể giúp giải quyết yêu cầu trước mắt, song về dài hạn đã bộc lộ nhiều hệ lụy.
Trước hết là trùng lặp đầu tư. Nhiều hệ thống thông tin có chức năng tương đồng nhưng không thể dùng chung do khác chuẩn kỹ thuật, khác nền tảng công nghệ hoặc khác nhà cung cấp. Ngân sách nhà nước bị “xé lẻ” cho nhiều dự án nhỏ, trong khi không hình thành được các hạ tầng lõi đủ mạnh để phục vụ liên thông, chia sẻ dữ liệu quy mô lớn.
Thứ hai là đứt gãy liên thông dữ liệu. Khi mỗi cơ quan vận hành một hệ thống riêng, dữ liệu bị chia cắt theo “lãnh địa” quản lý, không thể kết nối liền mạch từ Trung ương xuống địa phương, từ tỉnh đến xã. Điều này đi ngược lại mục tiêu quản trị dựa trên dữ liệu, khiến việc tổng hợp, phân tích, dự báo phục vụ điều hành gặp nhiều hạn chế.
Thứ ba là lãng phí chi phí vận hành và nhân lực. Mỗi hệ thống cần đội ngũ quản trị, bảo trì riêng, trong khi năng lực công nghệ thông tin tại nhiều địa phương, đặc biệt là cấp huyện, cấp xã, còn mỏng. Kết quả là có những hệ thống được đầu tư nhưng khai thác không hết công suất, thậm chí “đắp chiếu” sau một thời gian vận hành.
Chính từ thực tiễn đó, yêu cầu triển khai hạ tầng số, phần mềm và ứng dụng dùng chung ở cả ba cấp: Trung ương – tỉnh – xã đã trở thành nguyên tắc mang tính bắt buộc. Dùng chung không chỉ để tiết kiệm chi phí đầu tư, mà quan trọng hơn là để tạo nền tảng liên thông, đồng bộ, phục vụ mô hình chính quyền số hai cấp, lấy dữ liệu làm trung tâm cho quản lý và điều hành.
Rà soát hạ tầng số gắn với tiến độ, chỉ tiêu và trách nhiệm
Là một tỉnh miền núi, biên giới, địa hình phức tạp, Lào Cai đối mặt với nhiều thách thức đặc thù trong phát triển hạ tầng số: địa bàn rộng, nhiều xã vùng sâu, vùng xa; chi phí đầu tư hạ tầng cao; nguồn lực ngân sách và nhân lực công nghệ thông tin còn hạn chế. Thay vì chạy theo mô hình đầu tư dàn trải, tỉnh lựa chọn cách tiếp cận bài bản: rà soát toàn diện hạ tầng hiện có, gắn phát triển hạ tầng số với tiến độ, chỉ tiêu và trách nhiệm cụ thể.
Ngày 4/11/2025, Sở Khoa học và Công nghệ Lào Cai tổ chức hội nghị rà soát tiến độ triển khai phát triển hạ tầng số và Internet vạn vật (IoT), thực hiện Kế hoạch hành động số 01-KH/TU của Tỉnh ủy và Kế hoạch số 101/KH-UBND ngày 25/9/2025 của UBND tỉnh. Hội nghị tập trung đánh giá kết quả triển khai các mục tiêu trọng tâm như mở rộng vùng phủ sóng 4G/5G, phát triển hạ tầng cáp quang, triển khai nền tảng IoT phục vụ chuyển đổi số, đồng thời chỉ rõ những khó khăn tại khu vực vùng sâu, vùng xa.
Phát biểu kết luận hội nghị, ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Giám đốc Sở KH&CN, ghi nhận nỗ lực của các doanh nghiệp viễn thông trong việc từng bước xóa vùng lõm sóng, nâng cao chất lượng hạ tầng thông tin trên địa bàn. Đồng thời, ông đề nghị tiếp tục đẩy mạnh phát triển 4G/5G tại các khu kinh tế, khu công nghiệp, đặc biệt là Cửa khẩu quốc tế thông minh Kim Thành, nhằm đáp ứng yêu cầu kết nối phục vụ quản lý, logistics và thương mại điện tử.
Song song với đó, Phòng Bưu chính – Viễn thông được giao nhiệm vụ đo kiểm chất lượng dịch vụ viễn thông, Internet tại các cơ quan nhà nước, tổng hợp, báo cáo và đề xuất UBND tỉnh giải pháp điều chỉnh. Cách làm này thể hiện rõ tư duy quản trị hạ tầng theo vòng đời: đầu tư đi đôi với giám sát, đánh giá hiệu quả sử dụng, tránh tình trạng “có hạ tầng nhưng không khai thác hết”.
Trung tâm dữ liệu và Chiến lược dữ liệu: “bộ não” của dùng chung
Nếu hạ tầng viễn thông được ví như “đường cao tốc”, thì trung tâm dữ liệu và kho dữ liệu dùng chung chính là “bộ não” của chuyển đổi số. Nhận thức rõ vai trò này, Lào Cai đã ban hành Kế hoạch số 201/KH-UBND ngày 24/12/2025 triển khai Chiến lược dữ liệu tỉnh đến năm 2030, do Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ngô Hạnh Phúc ký.
Chiến lược dữ liệu của Lào Cai xác lập những nguyên tắc mang tính nền tảng: dữ liệu là tài sản chung của tỉnh, không thuộc sở hữu riêng của bất kỳ cơ quan, đơn vị nào; dữ liệu phải bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống, đồng bộ”; ưu tiên tái sử dụng, chia sẻ thông qua các nền tảng tích hợp dùng chung; bảo đảm an toàn, an ninh dữ liệu theo mô hình bảo vệ 4 lớp.
Đến năm 2030, tỉnh đặt mục tiêu phát triển Trung tâm tích hợp dữ liệu của tỉnh có năng lực tính toán, lưu trữ, xử lý dữ liệu lớn, có khả năng kết nối với trung tâm dữ liệu vùng và quốc gia theo quy hoạch của Trung ương. 100% cơ quan trong hệ thống chính trị được kết nối vào mạng truyền số liệu chuyên dùng; trên 90% cơ sở dữ liệu quan trọng, cốt lõi được tích hợp vào Kho dữ liệu dùng chung; 100% dữ liệu chia sẻ giữa các cơ quan nhà nước đi qua nền tảng LGSP của tỉnh, kết nối với nền tảng chia sẻ, điều phối dữ liệu quốc gia để bảo đảm giám sát, truy vết và đánh giá hiệu quả.
Đáng chú ý, trong quá trình triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, Lào Cai đã chủ động dừng một số nhiệm vụ do Trung ương triển khai thống nhất, chuyển giao miễn phí, thể hiện rõ nguyên tắc “không làm lại những việc Trung ương đã làm, không đầu tư trùng lặp, lãng phí”. Đây không chỉ là lựa chọn kỹ thuật, mà là quyết định mang tính chiến lược trong phân bổ nguồn lực, cho phép địa phương tập trung đầu tư vào những khâu “gốc” mà mình phải tự chủ.
Từ hạ tầng đến vận hành: những con số biết nói
Những con số triển khai cho thấy hạ tầng số dùng chung tại Lào Cai không dừng ở quy hoạch, mà đã đi vào vận hành thực chất. Toàn tỉnh hiện có 4.607 trạm thu phát sóng, trong đó 1.546 trạm 3G, 2.955 trạm 4G và 106 trạm 5G; tỷ lệ thôn, bản được phủ sóng 4G đạt 98,8%; tỷ lệ thuê bao di động sử dụng smartphone đạt 99%. Mạng cáp quang phủ rộng khắp các khu dân cư, khu kinh tế, khu công nghiệp.
Về trung tâm dữ liệu, tỉnh đang vận hành hai trung tâm dữ liệu vật lý và một trung tâm dữ liệu thuê dịch vụ CNTT, với hàng chục máy chủ, tổng dung lượng lưu trữ hàng trăm TB, phục vụ hơn 80 hệ thống ứng dụng và cơ sở dữ liệu của khối Đảng và khối chính quyền. Cùng với đó, Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC) cấp tỉnh đã tích hợp khoảng 17 hệ thống, trong đó có những ứng dụng đặc thù như giám sát khai thác khoáng sản, giám sát phương tiện quá tải, theo dõi dư luận mạng.
Trong cải cách thủ tục hành chính, chỉ trong giai đoạn từ 1/7 đến 7/10/2025, toàn tỉnh tiếp nhận 216.948 hồ sơ, trong đó 88,34% nộp trực tuyến, tỷ lệ trả kết quả trực tuyến đạt 98%. Đây là minh chứng rõ ràng cho việc hạ tầng số, dữ liệu dùng chung đã tạo ra thay đổi thực chất trong cách người dân, doanh nghiệp tương tác với chính quyền.
Đặc biệt, Đề án cửa khẩu thông minh Kim Thành cho thấy cách Lào Cai gắn hạ tầng số với phát triển kinh tế. Việc số hóa, chia sẻ dữ liệu logistics, phương tiện, hàng hóa theo thời gian thực giúp giảm ùn ứ, tiết kiệm chi phí thông quan, tăng hiệu quả quản lý biên mậu và tạo lợi thế cạnh tranh cho kinh tế cửa khẩu - một trụ cột tăng trưởng quan trọng của tỉnh.
Dùng chung để tiết kiệm, và để bứt phá
Nhìn từ Lào Cai, triển khai hạ tầng số, phần mềm và ứng dụng dùng chung không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là lựa chọn chiến lược trong quản trị phát triển. Khi dữ liệu được coi là tài sản chung, trung tâm dữ liệu được quy hoạch dùng chung, và mọi đầu tư mới đều được đặt trong tổng thể kiến trúc quốc gia, nguy cơ trùng lặp, chồng chéo được kiểm soát ngay từ đầu.
Quan trọng hơn, cách làm này tạo ra năng lực bứt phá: từ chính quyền số hai cấp, dịch vụ công không phụ thuộc địa giới, đến kinh tế cửa khẩu thông minh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo địa phương. Lào Cai cho thấy, với tư duy đúng và kỷ luật thực thi cao, hạ tầng số không chỉ giúp tiết kiệm ngân sách, mà còn trở thành đòn bẩy chiến lược cho phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.
Thái Khang
.svg){kind=icon}
