Loại cua 16 chân 4 mắt, dân chỉ đánh bắt theo cặp là đặc sản ở đâu Việt Nam?

Con sam (hay còn gọi là cua móng ngựa) là loại động vật giáp xác có thân tròn dẹt, thoạt nhìn giống chiếc mũ sắt, phần mai rất dày và cứng như vỏ cua. Chúng có 4 mắt và 16 chân ẩn giấu dưới bụng. Đuôi có gờ với đầu nhọn hình tam giác rõ nét.

Tại Việt Nam, sam được tìm thấy nhiều nhất ở một số vùng biển như Cát Bà (Hải Phòng) hay Hạ Long, Quảng Yên (Quảng Ninh). Trong đó, sam ở Quảng Ninh phổ biến hơn cả với sản lượng khai thác lớn và thịt sam đạt giá trị thương phẩm cao.

Khi khai thác sam, ngư dân thường đánh bắt theo đôi. Nếu chỉ có một con dính lưới, họ sẽ thả nó về biển. Bởi vậy, dân gian có câu “dính như sam”, ngụ ý về tập tính sống kết đôi của chúng.

Ảnh: Sang Doan Dang

Con sam thường ăn sứa nên phần gan và ruột của chúng rất độc. Khi chế biến, đầu bếp phải tuyệt đối cẩn thận, chỉ lấy riêng phần bụng và trứng.

Nếu sơ ý làm vỡ gan hoặc ruột của sam sẽ khiến chất độc dính vào phần thịt, có thể gây dị ứng hoặc đau bụng, ngộ độc với người ăn.

Ở Quảng Ninh, đặc biệt là khu vực Hạ Long, sam được chế biến theo 2 cách phổ biến. Thực khách có thể vào nhà hàng thưởng thức sam 7 món, gồm canh tiết sam, thịt sam xào măng, chân sam xào chua ngọt, đùi sam rán, chả sam, trứng sam ép và miến sam. Ngoài ra, các món ăn vặt như chả sam, chân sam nướng cũng được bày bán phổ biến tại các quán nhỏ.

Tuy nhiên, sam là hải sản có tính hàn nên du khách cần cân nhắc trước khi ăn, nhất là với người dễ bị dị ứng hoặc bụng yếu.

Cù kỳ (còn có tên gọi khác là cua sấm, cua đá, con cùm vùm) là loại cua được tìm thấy nhiều ở Việt Nam. Chúng thường sống ở những vùng biển nước ấm nhưng cù kỳ Quảng Ninh được đánh giá là thơm ngon, nổi tiếng hơn cả.

Cù kỳ có 2 loại là cù kỳ đen và cù kỳ đỏ. Tuy nhiên, cù kỳ đỏ được ưa chuộng hơn vì thịt ngon, có thể chế biến nhiều món ăn hấp dẫn.

Điều thú vị là cù kỳ chỉ có phần thịt đầy đặn ở hai càng, còn phần thân khá xốp, dùng để lấy gạch và xay nhuyễn ra làm nước dùng.

Ở Hạ Long, bún cù kỳ là món đặc sản hấp dẫn, làm nên thương hiệu riêng cho ẩm thực vùng biển này.

Cù kỳ được tận dụng hết các bộ phận để chế biến thành món bún cùng tên như càng lấy thịt, gạch làm riêu, thân xay lọc lấy nước cốt.

Ngoài ra, nước dùng được cho thêm một ít hải sản khô như tôm, mực để vị đậm đà hơn, dậy mùi thơm đặc trưng, có độ ngọt thanh và ăn không ngấy như nấu dùng ninh từ xương lợn, xương bò...

Nhiều thực khách nhận xét, thịt cù kỳ tuy không ngọt bằng các loại cua khác nhưng có hương vị lạ miệng đặc trưng.

Ảnh: Sang Doan Dang

Con ngán trông giống ngao nhưng kích thước lớn hơn, to cỡ 3 đầu ngón tay, vỏ cứng màu nâu hoặc xám với các đường vân xếp đều.

Bên trong lớp vỏ ngán là phần thịt căng mọng, có chứa bầu tiết đỏ sậm khá giống sò huyết nhưng trọng lượng lớn hơn.

Ở Việt Nam, chỉ một số vùng có ngán nhưng ngán ở vùng cửa sông Bạch Đằng, thuộc địa phận huyện Quảng Yên cũ, tỉnh Quảng Ninh được xem là ngon và phổ biến nhất.

Bởi ở đây có những bãi triều giáp biển và rừng ngập mặn – nơi sinh sống thuận lợi của ngán.

Ở Quảng Ninh, ngán được chế biến thành đủ các món khác nhau như ngán hấp, ngán nướng, cháo ngán, gỏi ngán, bún xào ngán, canh ngán… và cả rượu ngán.

Trong đó, bún xào ngán là món phổ biến và được ưa chuộng hơn cả, thường góp mặt trong thực đơn giỗ chạp, đám cưới của nhiều gia đình.

Ảnh: Lê Thị Mai