Trao quyền mạnh hơn, chịu trách nhiệm rõ hơn
Tại hội thảo “Luật đô thị đặc biệt - Đột phá thể chế” diễn ra sáng 8/5, nhóm nghiên cứu PGS.TS Vũ Văn Nhiêm và TS Trần Thị Thu Hà (Trường Đại học Luật TPHCM) nhận định mô hình quản trị hiện hành có nhiều điểm hạn chế.
Theo đó, dù là người đứng đầu UBND, Chủ tịch thành phố vẫn chưa thực sự nắm quyền "thủ trưởng" theo đúng nghĩa. Hầu hết quyết định quan trọng phải trải qua quy trình thảo luận và biểu quyết tập thể, khiến ranh giới giữa quyền lực cá nhân và trách nhiệm chung trở nên mờ nhạt.
Hệ quả là, khi xảy ra sự cố hoặc cần phản ứng nhanh với các biến động kinh tế - xã hội, bộ máy khó tránh khỏi tình trạng chậm trễ vì phải chờ quy trình họp bàn tập thể.
Trong bối cảnh TPHCM đang gánh khối lượng công việc ngày càng lớn cùng hàng loạt cơ chế đặc thù được cho rằng là không còn đủ linh hoạt để đáp ứng thực tế.
Từ thực trạng đó, nhóm nghiên cứu kiến nghị chuyển UBND TPHCM sang hoạt động theo chế độ thủ trưởng, trong đó Chủ tịch UBND là người quyết định cuối cùng và chịu trách nhiệm trực tiếp trước toàn bộ kết quả điều hành.
Theo TS Hà, chế độ thủ trưởng là lựa chọn cần thiết cho UBND tại đô thị đặc biệt, nhưng phải đi kèm cơ chế trách nhiệm đủ chặt. "Đó phải là cơ chế vừa đủ mạnh để trao quyền hành động quyết đoán, vừa đủ nghiêm để buộc người đứng đầu chịu trách nhiệm đến cùng về mọi quyết định của mình", bà nhấn mạnh.
Về mặt lập pháp, các chuyên gia đề xuất dự thảo Luật Đô thị đặc biệt không nên liệt kê từng nhóm quyền hạn cụ thể, mà cần thiết lập nguyên tắc khung: toàn bộ hoạt động quản lý, điều hành - ngoài phần thuộc thẩm quyền Trung ương và các định hướng chính sách của HĐND - đều thuộc thẩm quyền của Chủ tịch UBND thành phố.
Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp TPHCM thoát khỏi cơ chế "xin - cho" vốn đã tồn tại nhiều năm.
Đề xuất cơ chế bầu trực tiếp được vận hành trong khuôn khổ
Tham luận của TS. Nguyễn Thị Thiện Trí (Trường Đại học Luật TPHCM) cũng có những đề xuất về cơ chế bầu cử trực tiếp đối với Chủ tịch UBND chính quyền đô thị đặc biệt.
Theo đó, người đứng đầu chính quyền thành phố sẽ do cử tri trực tiếp bầu trong số các ứng viên được HĐND quyết định - thay vì được bầu bởi HĐND như hiện nay.
Tương tự, Chủ tịch UBND xã, đặc khu cũng sẽ do dân bầu trực tiếp trong số các ứng viên được HĐND cùng cấp phê chuẩn. Riêng lãnh đạo UBND phường sẽ do Chủ tịch UBND thành phố bổ nhiệm, miễn nhiệm hoặc cách chức, nhằm đảm bảo tính thống nhất trong điều hành.
Chuyên gia cũng lưu ý rằng cơ chế bầu trực tiếp cần được vận hành trong khuôn khổ nguyên tắc Đảng lãnh đạo công tác cán bộ, đảm bảo vai trò giới thiệu nhân sự của cơ quan Đảng và phát huy chức năng giám sát của HĐND trong khâu lựa chọn, công bố ứng viên.
Các ứng viên cần trải qua vòng hiệp thương kỹ lưỡng và phải có chương trình hành động cụ thể để thuyết phục cử tri.
Từ thí điểm đến luật - nhu cầu cấp thiết
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch HĐND TPHCM Nguyễn Trường Nhật Phượng nhìn nhận rằng dù các cơ chế thí điểm, tạo ra nhiều thành quả quan trọng, song tính chất ngắn hạn và thiếu đồng bộ với hệ thống pháp luật chung vẫn là rào cản lớn.
"Việc chuyển từ nghị quyết thí điểm sang một đạo luật có tính bền vững như Luật Đô thị đặc biệt là nhu cầu cấp thiết để kiến tạo khung thể chế ổn định, linh hoạt và đáp ứng yêu cầu phát triển dài hạn. Với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, TPHCM được kỳ vọng sẽ có một khung pháp lý tương xứng để kiến tạo đột phá thể chế thực sự", bà Phượng nhận định.
.svg){kind=icon}
