Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, với chủ đề Trước biển lớn, Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 là sự hòa quyện giữa thi ca và không gian biển cả Quảng Ninh. Đây cũng là địa phương từng tổ chức sự kiện thơ quy mô cấp tỉnh từ năm 1988, nhân kỷ niệm 520 năm vua Lê Thánh Tông đề thơ trên vách núi Bài Thơ, trước khi Ngày thơ Việt Nam chính thức được tổ chức trên toàn quốc từ năm 2003.

thoca3.jpg
Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam phát biểu tại họp báo.

Theo ông Thiều, sự kiện diễn ra trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới sau thành công của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, mở ra tầm nhìn chiến lược dài hạn với khát vọng nâng cao vị thế quốc gia. Hình ảnh trước biển lớn được lựa chọn như một ẩn dụ cho hành trình vươn mình của dân tộc, hướng tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập nước.

Trong hành trình ấy, văn học nghệ thuật nói chung và thi ca nói riêng tiếp tục được xác định là nguồn lực tinh thần quan trọng, góp phần bồi đắp bản lĩnh, trí tuệ, tinh thần tự chủ và khát vọng phát triển của con người Việt Nam trong thời đại mới.

Đêm thơ Nguyên tiêu Trước biển lớn sẽ giới thiệu các tác phẩm về biển của nhiều thế hệ nhà thơ. Công chúng sẽ được thưởng thức thơ của các tác giả như: Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Trần Nhuận Minh, Trần Đăng Khoa, Thuận Hữu, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Nguyễn Việt Chiến, Đặng Huy Giang, Phạm Đương… cùng những gương mặt trẻ như Trang Thanh, Lữ Mai, Nguyễn Thị Kim Nhung.

Điểm nhấn của chương trình năm nay là phần giao lưu đặc biệt: các nhà thơ chia sẻ về hoàn cảnh ra đời tác phẩm và trực tiếp đọc thơ gốc, sau đó khán giả sẽ thưởng thức những ca khúc phổ thơ do ca sĩ thể hiện. Chương trình tiếp tục mở màn bằng phần ngâm bài thơ Nguyên tiêu của Chủ tịch Hồ Chí Minh theo truyền thống. Bên cạnh đó là các tiết mục nghệ thuật đặc sắc về đất và người Quảng Ninh do nghệ sĩ địa phương trình diễn.

Ngày thơ năm nay có sự tham gia của nhà thơ Mỹ Bruce Weigl - 1 trong 2 cựu binh Mỹ được Tổng Bí thư Tô Lâm trao tặng Huân chương Hữu nghị năm 2024 vì những đóng góp trong việc quảng bá văn học Việt Nam và thúc đẩy quan hệ hữu nghị Việt - Mỹ.

Trong khuôn khổ sự kiện còn có tọa đàm học thuật Phẩm giá của thơ ca, bàn luận về vai trò, trách nhiệm và bản lĩnh của người cầm bút trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ.

thoca4.jpg
Nhà văn Nguyễn Bình Phương.

Theo Đại tá - nhà văn Nguyễn Bình Phương - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đây là tọa đàm quan trọng. Theo ông, trong những năm qua, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm chuyên đề, đi sâu vào từng khía cạnh của đời sống thơ ca. Tuy nhiên, lần này BTC mong muốn có một cái nhìn bao quát hơn, đặt ra những vấn đề có tính nền tảng để nhận diện "kích thước" và "sức vóc" của thơ ca hôm nay.

Theo ông, qua các cuộc trao đổi trước đó, có thể thấy thơ ca đương đại đã hình thành được những yếu tố căn bản làm nên diện mạo riêng. Chất lượng tác phẩm, chất lượng đội ngũ sáng tác và cả chất lượng tiếp nhận đều có những chuyển biến tích cực. Tuy vậy, tất cả những yếu tố ấy đều quy tụ về một câu hỏi cốt lõi: phẩm giá của thơ ca nằm ở đâu và được xác lập như thế nào?

Chính từ suy nghĩ đó, tên gọi Phẩm giá của thơ ca được đề xuất và nhận được sự đồng thuận. Nhà thơ Nguyễn Bình Phương cho rằng, nói đến “phẩm giá” là nói đến việc xây dựng, gìn giữ và bảo vệ những giá trị cốt lõi của thơ trước những biến động lớn của đời sống xã hội đương đại.

Một trong những thách thức lớn hiện nay là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo. Ông đặt vấn đề: Liệu sự can thiệp của các thuật toán, của AI vào quá trình sáng tạo có làm thay đổi bản chất của thơ ca? Bởi lẽ, sáng tác và cảm thụ thơ vốn là hành trình hoàn thiện con người, mở rộng chiều sâu tâm hồn. Nếu công nghệ tham gia ngày càng sâu, thơ ca sẽ đứng ở đâu trong tương lai?

Bên cạnh đó, sự bùng nổ của mạng xã hội cũng tạo ra nhiều hiện tượng đáng suy nghĩ. Những tranh luận, phát ngôn, thậm chí công kích lẫn nhau giữa các tác giả trên không gian mạng không chỉ là câu chuyện cá nhân mà còn có thể ảnh hưởng đến cách xã hội nhìn nhận giá trị của thơ ca. Theo ông, đây là vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn trong tinh thần trách nhiệm.

thoca1.jpg
Nhà thơ Hữu Việt.

Nhà thơ Hữu Việt - Phó Trưởng ban Đối ngoại của Hội Nhà văn Việt Nam cho biết, điểm mới đáng chú ý năm nay là BTC chủ động đưa thơ ra khỏi không gian hội trường, sân khấu để đến với cộng đồng. Các nhóm nhà thơ sẽ giao lưu, đọc thơ tại hầm mỏ, trường học, nhà máy và đơn vị bộ đội trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, mở rộng không gian tiếp nhận thi ca.

Không gian Ngày thơ năm nay còn trưng bày 50 câu thơ về biển được tuyển chọn từ thơ cổ đại, trung đại đến hiện đại, trình bày trên các cánh buồm thơ do nhiếp ảnh gia Dương Minh Long thiết kế. Nhân dịp này, NXB Hội Nhà văn cũng ấn hành tập thơ Trước biển lớn, tuyển chọn các tác phẩm tiêu biểu theo chủ đề.