GS. VS Đặng Hữu:

Ở tuổi 77, GS. VS Đặng Hữu, nguyên Bộ trưởng Bộ KHCN; Trưởng Ban Chỉ đạo Chương trình Quốc gia về CNTT, Trưởng ban Khoa giáo Trung ương; Trưởng Ban Chỉ đạo CNTT của cơ quan Đảng, người nhận trách nhiệm chủ trì xây dựng Chỉ thị 58 vẫn nhớ rõ nhiệm vụ mang tính lịch sử từ Bộ Chính trị (BCT) giao phó cho Ban Khoa giáo Trung ương (BKGTW) phối hợp với các ban ngành để xây dựng một Nghị quyết của BCT về đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT phục vụ CNH, HĐH (sau này chính thức là Chỉ thị 58-CT/TW). BĐVN xin giới thiệu cùng bạn đọc bài viết của ông khi nhớ lại thời kỳ này:

Từ những năm 1960-1970, ngay trong thời kỳ chiến tranh, Đảng và Chính phủ đã quan tâm thúc đẩy sử dụng máy tính điện tử trong các lĩnh vực kinh tế và quốc phòng, và đầu thập kỷ 80, nhất là sau khi tham gia vào chương trình tổng hợp tiến bộ KHKT của khối SEV, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều văn bản nghị quyết coi điện tử, tin học là hướng ưu tiên hàng đầu trong các ưu tiên về phát triển KHCN. Đầu thập kỷ 90, Chính phủ đã giao cho UBKH &KTNN (sau là Bộ KHCN &MT) chủ trì phối hợp cùng nhiều bộ ngành xây dựng chiến lược phát triển CNTT, trên cơ sở đó chuẩn bị để Chính phủ ban hành (ngày 04/8/1993) Nghị quyết 49/CP về phát triển CNTT trong những năm 1990. Sau đó xây dựng Chương trình QG về CNTT đến năm 2000 và thành lập Ban Chỉ đạo CTQG về CNTT do Bộ trưởng KHCN &MT làm Trưởng ban, các anh Phan Đình Diệu, Nguyễn Đình Ngọc, Chu Hảo, Mai Liêm Trực… làm phó ban và thường trực. Nhờ NQ 49 và chương trình QG đó, nhận thức trong các cấp lãnh đạo có chuyển biến, các bộ ngành và địa phương bắt đầu ứng dụng CNTT vào công tác điều hành và tổ chức quản lý, CNTT nước ta phát triển bước đầu, một số bộ ngành, đơn vị làm tốt, nhưng nhìn chung thì vẫn còn là một bước tập dượt, không đồng bộ, hiệu quả thấp.

Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII (1996) nhấn mạnh: "ứng dụng CNTT trong tất cả các lĩnh vực kinh tế quốc dân, tạo ra sự chuyển biến rõ rệt về năng suất, chất lượng và hiệu quả; hình thành mạng thông tin quốc gia liên kết với một số mạng thông tin quốc tế". Ngay sau ĐH VIII, tôi được điều về làm Trưởng ban KGTW và được BCT giao nhiệm vụ cho Ban KGTW chuẩn bị ngay dự thảo NQ của Tư về KHCN và GD -ĐT. Cuối tháng 12/1996, BCH Trung ương Đảng đã họp bàn và ra hai Nghị quyết đó. Trong NQ về KHCN, một lần nữa khẳng định CNTT là ưu tiên hàng đầu. Sau HNTW2, đồng chí Tổng Bí thư đã giao nhiệm vụ cho Ban KGTW chuẩn bị NQ của BCT về CNTT, NQ về công nghệ sinh học và một số công nghệ cao khác.

Từ tháng 7 - 10/1996, tôi làm Trưởng ban KGTW nhưng vẫn còn kiêm Bộ trưởng KHCN &MT và Trưởng ban CĐ Chương trình QG CNTT (vì chưa có người thay); sau khi thôi các trách nhiệm đó, tôi lại được giao trách nhiệm kiêm Trưởng ban CĐ CNTT của cơ quan Đảng, tôi vẫn thường xuyên gặp gỡ làm việc với các đồng chí phụ trách CNTT ở các cơ quan nhà nước, các chuyên gia cố vấn nước ngoài giúp ta về CNTT, và được đi các hội nghị toàn cầu về CNTT (WCIT) và về Tri thức (GK) kết hợp khảo sát tình hình phát triển và ứng dụng CNTT ở một số nước.

Các anh em tâm huyết như Chu Hảo, Mai Liêm Trực, Nguyễn Đình Ngọc, Đỗ Xuân Thọ, Nguyễn Trọng.... thường có dịp gặp nhau trong các hội thảo và các chuyến đi, đều có cùng một tâm sự sốt ruột, bức xúc trước tình hình CNTT nước ta phát triển quá chậm, thúc giục tôi nhanh chóng có báo cáo, kiến nghị lên BCT có những chủ trương, chính sách đẩy mạnh ứng dụng và phát triển CNTT.

Mở đường kết nối Internet

Thời kỳ đó (1996 -1997), Internet đã bắt đầu phát triển ở nước ta, nhưng nhiều đồng chí lãnh đạo và một số cơ quan lo ngại về những tác động tiêu cực của nó, nên chưa muốn cho mở rộng, sợ không kiểm soát được. Thực ra từ 1992- 1993, khi Internet bắt đầu phát triển trên thế giới thì ở nước ta cũng đã có một số cơ quan sử dụng. Viện CNTT chỗ anh Trần Bá Thái đã kết nối với cổng Internet bên Úc, với thời lượng hạn chế, gửi nhận thư điện tử phải chờ nhiều ngày. VDC chỗ anh Vũ Hoàng Liên thiết lập hệ thống kết nối Internet qua cổng ở Mỹ và từ đầu năm 1996 được phép cho sử dụng thử nghiệm, nhờ đó có cơ hội cho nhiều người sử dụng. Bắt gặp sự bùng nổ Internet trên thế giới, mọi người rất mừng, háo hức tìm cách truy cập bằng nhiều cách, nhưng chưa chính thức. Bản thân tôi đã được anh Trần Minh Tiến lúc đó là Giám đốc Trung tâm tin học của Bộ KHCN &MT cho tôi mật khẩu Internet của một ông bạn Hồng Kông cho, phải kết nối qua điện thoại đường dài đến Hồng Kông rất tốn kém, nhưng thỉnh thoảng vì yêu cầu của công việc vẫn phải dùng.

Khoảng tháng 9/1996, nhân đi công tác cùng với đồng chí Tổng Bí thư Đỗ Mười và đồng chí UV BCT Nguyễn Đức Bình để chuẩn bị cho Hội nghị Trung ương 2, tôi mở máy tính xách tay, xin phép cho nối điện thoại đường dài đến Hồng Kông để hai đồng chí lướt qua một số trang web trên Internet, tôi thấy đồng chí TBT có vẻ yên tâm hơn, vì trước đó đồng chí thường hỏi tôi về cái lợi và cái hại của Internet. Sau đó tôi cùng anh Nguyễn Đức Bình đã đến Trung tâm Internet tại Bưu điện Bờ Hồ để xem việc kiểm soát Internet như thế nào. Sau chuyến thăm đó, anh Nguyễn Đức Bình đã có báo cáo với BCT là nước ta có thể kết nối mạng Internet quốc tế được. Năm 1997, sau khi nghe các cơ quan Chính phủ báo cáo và ý kiến các Ban Đảng, BCT đã có kết luận cho phép nước ta kết nối Internet với thế giới, nhưng phải có biện pháp kiểm soát chặt chẽ, và yêu cầu "năng lực quản lý tới đâu thì cho phát triển tới đó".

Sau khi được BCT cho phép, số người sử dụng Internet tăng nhanh, nhu cầu của xã hội lớn, nhưng vì còn gặp rất nhiều hạn chế do giá cả cao, tốc độ chậm, chưa thuận lợi do bị ngăn chặn kiểm soát nhiều; phong trào ứng dụng CNTT và phát triển công nghiệp thông tin bắt đầu sôi nổi, nhưng cũng gặp rất nhiều vấn đề vướng mắc cần được tháo gỡ ở tầm vĩ mô. Để chuẩn bị cho sự tăng tốc của đất nước khi bước vào đầu thiên niên kỷ mới, cũng phải bằng mũi nhọn CNTT! Trong khi đó vẫn còn nhiều ý kiến đánh giá khác nhau về vai trò CNTT, nhất là qua xử lý sự cố Y2K, thấy có tốn kém vất vả, nhưng chính đến lúc đó mới thấy được nếu các mạng máy tính bị tê liệt thì công việc ở rất nhiều cơ quan, nhiều ngành sẽ ngưng trệ. Những anh em tâm huyết thấy bức xúc cần có định hướng chiến lược, quan điểm, nhận thức rõ ràng, có chính sách chủ trương từ BCT. Việc chuẩn bị để BCT ra Chỉ thị về ứng dụng và phát triển CNTT trở nên rất bức thiết.

(Còn tiếp)

(ghi)

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 114 ra ngày 21/11/2008