Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: Những giá trị lớn lao của văn hóa đang bị đe dọa

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều: "Những tác phẩm hay và sâu sắc về nông thôn chính là lời cảnh báo về sự mất cân bằng trong đời sống".

{keywords}

“Chúng ta, cả nông thôn và thành thị, đang bị một đời sống của những nhu cầu và những đòi hỏi vật chất dụ dỗ. Những tác phẩm hay và sâu sắc về nông thôn chính là lời cảnh báo về sự mất cân bằng trong đời sống. Sự cảnh báo này vô cùng quan trọng đối với những nhà hoạch định con đường phát triển đất nước và làm cho con người nhận ra những giá trị lớn lao của tinh thần sống và văn hóa đang bị đe dọa”, nhà thơ Nguyễn Quang Thiều – Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam chia sẻ.

- Thưa nhà thơ Nguyễn Quang Thiều, đề tài nông thôn trong các tác phẩm văn học nghệ thuật được biết đến qua những tên tuổi nổi tiếng như: Nam Cao, Kim Lân, Nguyễn Khắc Trường, Ma Văn Kháng, Bình Nguyên Lộc, Nguyễn Quang Sáng... và tiếp nối là các tác giả Đỗ Bích Thúy, Đỗ Tiến Thụy, Ngô Phan Lưu, Nguyễn Ngọc Tư… đã cho ra đời các tác phẩm đỉnh cao về đề tài nông thôn. Tuy nhiên vài năm gần đây đề tài nông thôn trong văn học nghệ thuật bị co hẹp lại trong đó thể loại truyện ngắn, đề tài nông thôn thời kỳ hội nhập càng thiếu vắng. Theo ông, lý do vì đâu?

Những tác giả viết về nông thôn nổi tiếng được nêu thực sự đã làm lên những cột mốc ấn tượng trong văn học nói chung và văn học viết về nông thôn nói riêng. Với các tác giả như Nam Cao, Kim Lân, Bình Nguyên Lộc, Nguyễn Quang Sáng... thì đời sống nông thôn lúc đó là đời sống của họ, còn những tác giả sau này như Nguyễn Ngọc Tư, Đỗ Bích Thúy... là những người dù sống ở thành phố nhưng chứa đầy ký ức về nông thôn.

Còn bây giờ, nông thôn đang được/ bị đô thị hóa và nó mang một đời sống khác, một tinh thần khác. Với những gì nông thôn (chủ yếu là đồng bằng) như hiện nay sẽ ít tạo ra sự tương phản rõ ràng giữa nông thôn và thành thị. Hơn nữa những vấn đề của nông thôn khó trở thành mối quan tâm của cả xã hội chứ không nói riêng người viết.

Chúng ta thử quan sát mạng xã hội trong 10 năm trở lại đây sẽ thấy con người bị cuốn vào đủ thứ thời thượng, những ẩn ức cá nhân vụn vặt, những thứ vô bổ và nhảm nhí kể cả không ít người gọi là nhà văn. Đấy chỉ là vài lý do cơ bản làm cho những trang viết về nông thôn vừa ít ỏi vừa hời hợt thậm chí nhạt nhẽo và lạc lõng.

- Có người cho rằng do nông thôn ngày nay đã thay đổi, quá trình đô thị hóa diễn ra quá nhanh khiến cho người trẻ không thấy nông thôn lạ lẫm và có sức hút nên họ không viết. Ông nghĩ sao về ý kiến này?

Câu hỏi của bạn đã chứa trong đó câu trả lời. Một điều quan trọng nữa là: vùng thiên nhiên và vùng văn hóa đặc trưng của thôn quê đã bị mất đi quá nhiều. Thật khó có thể tìm thấy bóng dáng những ngôi làng xưa cũng như những nhân vật của làng. Những đứa trẻ lớn lên ở nông thôn nhưng lại đang sống một đời sống nửa thị dân.

Chúng không còn được chìm đắm vào một thiên nhiên đẹp đẽ, mơ hồ và lãng mạn. Nông thôn không còn tạo được cảm hứng cho những đứa trẻ. Và những đứa trẻ nông thôn lớn lên với một khoảng trống rỗng ký ức về nơi chúng lớn lên. Như thế làm sao chúng có thể viết sâu sắc và hay về nông thôn được.

Nếu nói đề tài về nông thôn không còn là mảnh đất màu mỡ cho các tác giả tìm hiểu và khai thác thì chưa chính xác. Cho dù nông thôn thay đổi thì chính sự thay đổi ấy lại là một đề tài lớn cho người viết. Những nhà văn thế hệ mới không “đau đáu” viết về nông thôn và người nông dân bởi họ chưa nhận ra sự phá vỡ văn hóa rất nặng nề và nguy hiểm ở nông thôn. Họ bị đời sống đô thị cuốn vào. Họ phải hiểu rằng: đặt vấn đề nông thôn trong các tác phẩm của họ là đặt vấn đề về những giá trị truyền thống bền vững đang bị đánh mất và đe dọa chứ không phải là những câu chuyện mang tính bề mặt của xã hội.

- Theo anh những tác phẩm về đề tài nông thôn trong thời kỳ hội nhập với những số phận của người nông dân, câu chuyện của làng quê, hay chính cuộc đời người thân, thậm chí cuộc đời họ đã có tác động thế nào tới đời sống tinh thần của họ?

Chúng ta, cả nông thôn và thành thị, đang bị một đời sống của những nhu cầu và những đòi hỏi vật chất dụ dỗ. Những tác phẩm hay và sâu sắc về nông thôn chính là lời cảnh báo về sự mất cân bằng trong đời sống.

Nó không chỉ là sự mất cân bằng về môi trường, về điều kiện sống mà mất cân bằng về văn hóa hay nói rộng hơn là về nguồn cội. Sự cảnh báo này vô cùng quan trọng đối với những nhà hoạch định con đường phát triển đất nước và làm cho con người nhận ra những giá trị lớn lao của tinh thần sống và văn hóa đang bị đe dọa.

 

{keywords}
Tranh minh hoạ truyện ngắn dự thi "Chốn riêng" của nhà văn Hồ Thị Ngọc Hoài" - Hoạ sĩ Bùi Tiến Hoà.

- Là một nhà văn, nhà thơ anh có dành sự quan tâm cho cuộc thi viết truyện ngắn Làng Việt thời hội nhập?

Theo tôi, báo Nông thôn Ngày nay tổ chức cuộc thi viết truyện ngắn Làng Việt thời hội nhập là rất tốt, tạo thêm bức tranh về đề tài nông thôn trong văn học nghệ thuật. Cuộc thi sẽ tạo ra những cây viết từ chính những người nông dân, họ được nói lên cuộc sống, số phận của chính ở làng quê trong thời kỳ hội nhập, thời đại 4.0.

Chúng ta đã nói rất nhiều về những vấn đề văn hóa truyền thống trong thời hội nhập thông qua các chính sách, nghị quyết, hội thảo, nghiên cứu.... Và tôi thấy người ta vẫn không nhận thấy một sự đe dọa về những biến đổi và biến động trong đời sống văn hóa.

Có lẽ chỉ văn học mới có thể đủ sức mạnh làm cho con người tỉnh ngộ về những vấn đề đó và thay đổi cách hành xử, cách bảo vệ, cách phát triển những giá trị văn hóa truyền thống hay là tìm đến sự cân bằng trong chiến lược phát triển của một quốc gia.

- Với góc nhìn của anh, nông thôn trong thời kỳ hội nhập, những vấn đề nào là “nóng”, những vấn đề đặc biệt nào cần được đưa vào tác phẩm văn học, đưa vào truyện ngắn?

Đó là sự phá vỡ hay nói chính xác là sự tàn phá thiên nhiên. Khi môi trường thiên nhiên đặc trưng bị phá vỡ sẽ dẫn đến sự phá vỡ môi trường văn hóa trong vùng thiên nhiên ấy. Vấn đề bảo vệ thiên nhiên là vấn đề to lớn và cấp bách của toàn thế giới. Đó là sự phá vỡ cấu trúc quan hệ gia đình, dòng họ và cộng đồng lớn hơn. Nói rộng hơn đó là sự phá vỡ cấu trúc văn hóa truyền thống. Sự kết nối giữa con người và con người trong văn hóa truyền thống Việt Nam là một sự kết nối đặc biệt và làm lên sức mạnh kỳ lạ của dân tộc này. Và bây giờ, nếu sự kết nối ấy bị phá vỡ sẽ dẫn đến phá vỡ những yếu tố cơ bản làm lên bản sắc Việt.

Cuộc thi viết truyện ngắn "Làng Việt thời hội nhập" do báo Nông thôn Ngày nay phối hợp với Hội Nhà văn Việt Nam và Ban Văn học Nghệ thuật VOV6 - Đài Tiếng nói Việt Nam tổ chức từ tháng 4/2019 đến tháng 4/2021.
Cuộc thi là dịp tôn vinh người nông dân Việt Nam, cổ vũ tinh thần hăng say lao động, phát huy sáng tạo trong nông nghiệp cũng như bảo vệ, phát huy các phong tục văn hóa, nét đẹp của làng quê Việt. Thông qua những truyện ngắn được gửi về từ khắp nơi trên đất nước, Ban Tổ chức cũng mong muốn sẽ phát hiện và bồi dưỡng những cây bút triển vọng cho đời sống văn học nước nhà.
Theo BTC, cuộc thi nhận được 662 tác phẩm trong đó 83 tác phẩm đã được Hội đồng sơ khảo chấm và đăng trên báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt điện tử. Cuộc thi viết truyện ngắn “Làng Việt thời hội nhập” dự kiến trao giải vào ngày tháng 5/2021 đúng dịp kỷ niệm 37 năm ngày xuất bản số báo Nông thôn ngày nay đầu tiên. 

Thanh Hà 

Thơ Nguyễn Quang Thiều được phát hành tại Colombia

Thơ Nguyễn Quang Thiều được phát hành tại Colombia

"Bài hát về cố hương" - tập thơ thấm đẫm tình cảm với quê hương của Nguyễn Quang Thiều vừa được xuất bản tại Colombia.

 

 

tin nổi bật

Triển lãm kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống ngành Xuất bản

Triển lãm kỷ niệm 70 năm ngày truyền thống ngành Xuất bản Triển lãm trưng bày 2.500 cuốn sách, tư liệu, hiện vật về ngành trong 70 năm qua.

Thận trọng khi trao giải thưởng Sách quốc gia lần thứ 5

Việc công bố danh sách các tác phẩm được đề cử tranh giải ngay sau khi họp chung khảo bởi hội đồng mong nhận được những góp ý từ cộng đồng, để kiểm định giải được công tâm, trao giải được chính xác hơn nữa.

Những triệu phú có dễ dàng bị sập bẫy tình ái?

Liệu những con người tưởng như có lối sống “thực dụng”, sở hữu núi tài sản đáng mơ ước có dễ dàng bị sập bẫy tình ái?

Chưa tìm được cuốn sách để trao giải đặc biệt ở giải Sách quốc gia 2022

Hội đồng Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ năm đã thống nhất trao Giải cho 26 cuốn sách, bộ sách, trong đó có 1 giải A, 9 giải B và 16 giải C.

Lịch blốc 'Bảo vật quốc gia' được giới thiệu tại Mỹ và Đức

Bộ lịch blốc "Bảo vật quốc gia" của NXB Chính trị quốc gia Sự thật sẽ được xuất bản tại Mỹ và giới thiệu tại hội sách Frankfurt, Đức.

Ra mắt sách 'Tiểu đoàn 59 - Anh hùng của lòng dân'

Nhà Xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật phối hợp với Ban Liên lạc Cựu chiến binh Tiểu đoàn 59 vừa ra mắt cuốn sách “Tiểu đoàn 59 - Anh hùng của lòng dân”

Thực hành hạnh phúc với sách 'Giữ tâm cho sáng, giữ lòng cho yên'

Những câu chuyện và bài tập thực hành của quyển sách Giữ tâm cho sáng, giữ lòng cho yên có thể rèn luyện được để tìm kiếm hạnh phúc và bình yên trong tâm hồn.

Sự trỗi dậy và suy tàn của các cường quốc

Mỗi cường quốc xuất hiện trong 5 thế kỷ đó đều đạt tới địa vị “cường quốc” tương đối của mình từ sự kết hợp của nhiều yếu tố đặc trưng riêng gần như không có sự trùng lặp.

Cuộc đời và tác phẩm của danh hoạ Renoir qua 500 hình ảnh

Thông qua cuốn sách 'Renoir: Cuộc đời và tác phẩm qua 500 hình ảnh' của tác giả Susie Hudge, cuộc đời và sự nghiệp của danh họa nổi tiếng Renoir sẽ được hiện lên theo dòng chảy lịch sử hội họa.

Công bố đề cử Giải thưởng Sách quốc gia lần thứ 5 năm 2022

Ngày 22/9, Ban Tổ chức Giải thưởng Sách quốc gia đã công bố danh sách đề cử giải thưởng năm nay.

Đánh thức văn học Cửu Long

Kết thúc trại viết về đề tài Lực lượng vũ trang - Chiến tranh cách mạng, Nhà xuất bản Quân đội nhân dân thu được nhiều bản thảo, đề cương có giá trị.

Tinh thần khởi nghiệp là yếu tố cốt lõi giúp một người trở nên giàu có

Những phát hiện chính trong nghiên cứu của Rainer Zitelmann chỉ ra rằng tinh thần kinh doanh, khởi nghiệp là yếu tố cốt lõi giúp một người trở nên giàu có.

Sống hạnh phúc nhờ việc đặt ra ranh giới xung quanh

Nếu bạn đang cảm thấy quá mệt mỏi với các mối quan hệ xung quanh, thì đây chính là lúc bạn cần đặt ra ranh giới tự do cho chính mình.

Lan toả văn hoá đọc tại 'Phiên chợ khuyến đọc'

Phiên chợ khuyến đọc hướng sự tập trung đến các cá nhân trẻ tuổi nhằm truyền tải thông điệp: "Khuyến đọc là nhiệm vụ chung mà bất cứ ai cũng có thể đóng góp sức mình".

Cuốn sách truyền cảm hứng cho độc giả xách ba lô lên và đi

Lên đường rồi, ta sẽ biết cuộc sống có quá nhiều vẻ đẹp mà ta chưa biết, quá nhiều con người thú vị mà ta chưa gặp.