Ngày 17/11, tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, tọa đàm Từ truyền thuyết Âu Cơ – Lạc Long Quân đến sáng tạo trong nghệ thuật biểu diễn đương đại do Khoa Quản lý văn hóa nghệ thuật tổ chức đã mở ra những góc nhìn sâu sắc về hành trình chuyển hóa di sản dân gian thành tác phẩm sân khấu giàu sức sống.

Biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường - hai tác giả trong ê-kíp sáng tạo vở nhạc kịch Lạc Long Quân - Âu Cơ, vừa ra mắt khán giả hồi đầu tháng 7, là hai diễn giả của tọa đàm.

hoithao1.jpg
Nhạc sĩ Nguyễn Cường và biên tập Hồng Hoa.

Truyền thuyết Lạc Long Quân - Âu Cơ với hình tượng Cha Rồng, Mẹ Tiên, bọc trăm trứng và cuộc chia ly 50 người con lên núi, 50 người con xuống biển vốn đã ăn sâu vào tâm thức người Việt qua hàng nghìn năm. Tuy nhiên, khi đưa một huyền tích quen thuộc lên sân khấu biểu diễn đương đại, thách thức lớn nhất đối với người làm sáng tạo là làm sao để tác phẩm không rơi vào lối mòn minh họa lịch sử hay giáo điều khô cứng.

Theo biên kịch Hồng Hoa, điều cốt lõi không nằm ở việc kể lại câu chuyện ấy như thế nào mà là tìm thấy điều gì trong kho tàng di sản để đối thoại với con người hôm nay. Trung thành với tinh thần truyền thuyết không đồng nghĩa với việc sao chép từng tình tiết mà đòi hỏi người nghệ sĩ phải đào sâu tầng vỉa tâm lý, biểu tượng và khơi mở những ý nghĩa mới từ chính chất liệu quen thuộc.

Từ tư duy sáng tạo đó, vở ca kịch Lạc Long Quân và Âu Cơ - dự án nghệ thuật được biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường ấp ủ suốt 7 năm và sẽ công diễn thường xuyên năm 2027 nhân dịp Giỗ Tổ Hùng Vương đã lựa chọn một lối đi giàu tính kịch và chiều sâu nhân văn.

Thay vì dừng lại ở câu chuyện hôn phối kỳ diệu hay sự sinh thành dòng giống, kịch bản 6 chương được cấu trúc như một hành trình trưởng thành của cả một dân tộc, đi từ sự giao hòa đất trời, công cuộc khai thiên lập địa, vượt qua thử thách ngoại xâm và thiên tai, đến cuộc chia ly mở cõi và khép lại bằng sự đoàn tụ thiêng liêng.

Điểm nhấn đắt giá của tác phẩm nằm ở cách lý giải cuộc chia ly 50 con lên non, 50 con xuống biển như một tầm nhìn chiến lược về mở mang bờ cõi của cha ông, để rồi lời hẹn ước "lên núi xuống biển, hữu sự báo cho nhau biết" trở thành sợi dây gắn kết tình nghĩa đồng bào, thắp sáng ngọn lửa Lạc Hồng xuyên suốt quá khứ, hiện tại và tương lai.

Để huyền thoại thực sự mang hơi thở kịch tính của sân khấu đương đại, bên cạnh các nhân vật nguyên mẫu, biên kịch Hồng Hoa đã sáng tạo thêm những hình tượng giàu sức gợi như thần chim Lạc, Mộc Tinh Sắc Han và Ngư Tinh.

Nếu Thần Chim Lạc xuất hiện từ đỉnh Nghĩa Lĩnh như sợi dây kết nối ký ức văn hóa từ thời hồng hoang đến hiện tại, Ngư Tinh lại đại diện cho sự khắc nghiệt của thiên nhiên, tạo nên xung đột hành động để làm nổi bật khát vọng trị thủy, kiến tạo giang sơn của Lạc Long Quân và người con cả Lân Lang.

Đặc biệt, nhân vật phản diện Mộc Tinh Sắc Han được xây dựng với chiều sâu tâm lý phức tạp từ nỗi cô độc ngàn năm đến khát vọng yêu thương biến chất thành tham vọng chiếm hữu và hủy diệt. Chính sự đối đầu này tôn vinh vẻ đẹp vừa dịu dàng vừa mạnh mẽ của mẹ Âu Cơ, người dệt những dải lụa đào hóa thành mưa lành cứu muôn dân, khẳng định sức mạnh của tình yêu thương không chỉ ở sự sinh thành mà còn ở khả năng chở che, hồi sinh sự sống.

hoithao2.jpg
Nhạc sĩ Nguyễn Cường.

Ở góc độ biểu đạt nghệ thuật, sự thành công của một tác phẩm chuyển thể từ di sản đòi hỏi sự cộng hưởng chặt chẽ giữa kịch bản văn học, âm nhạc và ngôn ngữ dàn dựng. Trong dự án này, âm nhạc của nhạc sĩ Nguyễn Cường không chỉ làm nền mà trực tiếp kiến tạo không gian huyền thoại, khắc hoạ nội tâm và dẫn dắt cảm xúc khán giả.

Bên cạnh đó, các biểu tượng văn hóa Việt như trống đồng, chim Lạc, dải lụa, ngọn lửa, núi và biển được chuyển hóa thành một phần của hành động sân khấu thông qua ánh sáng, vũ đạo và công nghệ trình diễn hiện đại. Dẫu vậy, công nghệ chỉ đóng vai trò phương tiện phục vụ tư tưởng và cảm xúc, chứ không lấn át căn cốt văn hóa Việt. Một tác phẩm nghệ thuật chân chính cần chạm đến trái tim công chúng bằng sự rung động thẩm mỹ trước tiên để khi rời nhà hát khán giả tự mình thẩm thấu những giá trị giáo dục và niềm tự hào cội nguồn một cách tự nhiên nhất.

Nhìn rộng ra bức tranh phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay, nhạc sĩ Nguyễn Cường muốn gửi gắm thông điệp ý nghĩa tới thế hệ sinh viên ngành quản lý văn hóa và tổ chức nghệ thuật. Người trẻ đang đứng trước vận hội lớn với sự hỗ trợ của công nghệ, truyền thông và giao lưu quốc tế, nhưng muốn đưa văn hóa Việt Nam vươn ra thế giới, điều tiên quyết là phải thấu hiểu sâu sắc hệ giá trị, triết lý sống và tâm hồn dân tộc ẩn sau lớp vỏ phong tục, lễ hội.

Theo nhạc sĩ Nguyễn Cường, để âm nhạc mang đề tài truyền thống có thể chạm tới và tạo được sức hấp dẫn với khán giả ngày nay, đặc biệt là các bạn trẻ, thì tác phẩm bắt buộc phải hội tụ đủ ba yếu tố:

Tính dân gian. Đây là gốc rễ, là nền tảng đầu tiên.

Tính khoa học (hay xưa vẫn gọi là tính bác học). Chất liệu dân gian đó không thể để thô mộc đơn thuần mà phải được đào luyện trong một tinh thần cấu trúc âm nhạc chặt chẽ, chuyên nghiệp.

Và cuối cùng là: Tinh thần của thời đại. Tác phẩm phải mang được nhịp đập, tiết điệu và hơi thở của cuộc sống đương đại.

"Ba yếu tố này phải đi vào với nhau, quyện chặt vào nhau thành một khối thống nhất mới có sức sống lâu bền và chinh phục được công chúng bây giờ. Đó cũng chính là lý tưởng tâm khảm tôi luôn đau đáu suốt từ những ngày đầu cầm bút viết nhạc cho đến tận hôm nay'' - nhạc sĩ Nguyễn Cường nói.

Ảnh: BTC

Nhạc sĩ Nguyễn Cường tái xuất
Nhạc sĩ Nguyễn Cường tái xuấtLấy cảm hứng từ tinh thần bất khuất của cuộc khởi nghĩa Yên Thế, dự án ca kịch Hùm Thiêng Yên Thế do biên kịch Hồng Hoa và nhạc sĩ Nguyễn Cường thực hiện được kỳ vọng sẽ góp phần đưa lịch sử đến gần hơn với công chúng.