Những ca tử vong do Covid-19 chưa được tính

Một mô hình phân tích mới hé lộ, số ca tử vong vì Covid-19 trên toàn cầu thực tế có thể cao gấp nhiều lần so với các dữ liệu đã công bố.

Các số liệu chính thức cho thấy đã có 55.000 ca tử vong vì Covid-19 ở Nam Phi kể từ ngày 27/3 năm ngoái. Điều đó khiến tỷ lệ tử vong của quốc gia này là 92,7/100.000 người, cao nhất khu vực châu Phi cận Sahara. Song, số liệu được cho là thấp hơn nhiều so với thực tế.

{keywords}
Ước tính về số ca tử vong vượt mức vì Covid-19 hàng ngày trên thế giới. Ảnh: The Economist

Trong vòng một năm tính đến ngày 8/5, Nam Phi đã ghi nhận 158.499 ca tử vong vượt mức (những ca tử vong cao hơn con số ước tính theo các xu hướng trước đây do thay đổi về nhân khẩu học). Các quan chức y tế tin chắc, 85 - 95% số trường hợp này thiệt mạng vì virus corona chủng mới, gần gấp 3 lần số liệu thống kê chính thức.

Sự chênh lệch bắt nguồn từ thực tế rằng, để một ca tử vong được công nhận là do SARS-CoV-2 gây ra, người chết cần phải trải qua xét nghiệm và được xác nhận. Mặc dù Nam Phi thực hiện nhiều xét nghiệm hơn so với các nước láng giềng, nhưng tỷ lệ vẫn còn thấp. Và nguyên nhân tử vong không được ghi nhận đầy đủ với những người qua đời tại nhà riêng.

Hiện tượng phổ biến

Tỷ lệ tử vong vượt mức thống kê chính thức, ít nhất ở một số thời điểm trong đại dịch, xảy ra ở hầu hết nếu không muốn nói là tất cả mọi nơi trên thế giới. Theo những dữ liệu gần đây nhất, số ca tử vong vượt mức của Mỹ cao hơn 7,1% so với thống kê chính thức trong khoảng từ đầu tháng 3/2020 đến giữa tháng 4/2021.

Các nghiên cứu đã khám phá ra sự không trùng khớp như vậy ở một số nước. Ví dụ, Anh chứng kiến ​​tỷ lệ tử vong vượt mức cao hơn số liệu công bố trong làn sóng lây nhiễm đầu tiên, nhưng thấp hơn trong đợt lây nhiễm thứ hai, phản ánh các biện pháp ngăn chặn sự lây lan của virus đã giúp cứu sống nhiều sinh mạng. Tình trạng tương tự cũng xảy ra ở Pháp.

Sự bất cập đơn giản vì hầu hết các quốc gia, đặc biệt là những nước nghèo, không cung cấp số liệu như vậy kịp thời. Các dữ liệu chính thức tốt nhất chỉ phản ánh hơn nửa con số thực tế, trong khi các dữ liệu kém nhất chỉ thống kê được khoảng 1/4 thực tế.

{keywords}
Ảnh: The Economist

Báo The Economist đã cố gắng mô hình hóa mức độ tử vong vượt mức trong đại dịch ở những quốc gia không báo cáo. Với xác suất 95%, mô hình ước tính số ca bệnh không qua khỏi trên toàn cầu cho đến nay trong khoảng từ 7,1 - 12,7 triệu người, với mức trung bình 10,2 triệu người.

Không ngạc nhiên khi hầu hết các ca tử vong bị bỏ lọt là ở các nước có thu nhập thấp và trung bình. Số tử vong thực tế ở đa phần các nước giàu có thuộc OECD gấp 1,17 lần dữ liệu chính thức, nhưng cao gấp 14 lần ở khu vực châu Phi cận Sahara.

Những điểm đáng chú ý

Cấu trúc làn sóng dịch thứ nhất và thứ hai ở châu Âu và Mỹ ít thấy hơn trong các số liệu của mô hình thống kê cho toàn thế giới. Nhìn chung, đại dịch ngày càng tập trung ở các nền kinh tế đang phát triển và đang tiếp tục gia tăng.

Ở một số nơi đã có các cuộc khảo sát trị số huyết thanh cho thấy nhiều người có kháng thể Covid-19, dấu hiệu ám chỉ việc từng mắc bệnh. Các yếu tố khác cũng có thể giữ vai trò quan trọng là những biện pháp các chính phủ đã thực hiện để hạn chế sự lây lan của virus. Nhân khẩu học cũng có ảnh hưởng, cụ thể nhiều người trẻ hơn thường đồng nghĩa với việc tỷ lệ tử vong thấp hơn.

Thông qua thu thập 121 chỉ số cho hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng mô hình học máy, các chuyên gia The Economist ước tính, đến 10/5, có 95% xác suất là đại dịch đã dẫn tới 2,4 - 7,1 triệu ca tử vong vượt mức ở châu Á (số ca tử vong chính thức là 0,6 triệu), 1,5 - 1,8 triệu ở Mỹ Latin và Caribê (chính thức là 0,6 triệu), khoảng 0 -2,1 triệu ở châu Phi (chính thức là 0,1 triệu), 1,5 - 1,6 triệu ở châu Âu (chính thức 1 triệu) và 0,6 - 0,7 triệu ở Mỹ và Canada (chính thức 0,6 triệu).

Ở châu Đại Dương, nơi báo cáo chính thức chỉ có 1.218 ca tử vong, mô hình dự đoán thực tế phải lên đến 12.000 - 13.000 trường hợp. Phạm vi ước tính cho châu Phi và châu Á rất rộng do thiếu dữ liệu. Nếu xác suất là 50%, phạm vi ước tính sẽ thu hẹp đáng kể, chỉ còn 3,3 - 5,2 triệu ca tử vong vượt mức ở châu Á, 0,8 -1,6 triệu ca ở châu Phi và 8,2 - 10,5 triệu ca trên toàn thế giới.

Trong năm 2020, số ca tử vong theo ngày tăng suốt 33/52 tuần. Sau một thời gian tạm lắng ngắn ngủi vào đầu năm 2021, chúng đã bật tăng lên các mức cao mới, phần lớn là do thảm kịch ở Ấn Độ. Theo ước tính, quốc gia Nam Á đang chứng kiến ​​khoảng 6.000 - 31.000 ca tử vong mỗi ngày, vượt xa con số chính thức khoảng 4.000 ca, phù hợp với các ước tính dịch tễ học độc lập.

Điều đáng chú ý là, tỷ lệ thiệt mạng vì dịch thực sự còn tồi tệ hơn ở những nước giàu hơn. Đối với châu Á và châu Phi, số người chết ước tính trung bình trên một triệu dân chỉ bằng khoảng một nửa so với châu Âu. Ấn Độ chỉ tương đương với Anh, ít nhất vào thời điểm hiện tại.

Nếu hai cộng đồng dân cư có cùng mức độ chăm sóc y tế thì cộng đồng nào nhiều người cao tuổi hơn sẽ có số ca tử vong cao hơn. Nếu nhân khẩu học là yếu tố tạo khác biệt duy nhất, ước tính cho thấy dịch gây tử vong ở Nhật (tuổi trung bình 48) cao gấp 13 lần so với Uganda (tuổi trung bình là 17).  

Tuy nhiên, xét về số liệu tuyệt đối, tỷ lệ tử vong ở nhóm dân số trẻ, nghèo cao hơn nhiều so với tỷ lệ tử vong của nhóm dân số giàu ở cùng độ tuổi. Và đối với người cao tuổi ở các nước nghèo, tình trạng rõ ràng rất tồi tệ.

{keywords}
Số ca tử vong vượt mức (màu đỏ) và số ca tử vong được công bố chính thức trung bình theo tuần ở Mỹ. Ảnh: The Economist

Ý nghĩa của mô hình

Việc tỷ lệ tử vong tương đối thấp ở các nước đang phát triển dường như do tuổi tác có nhiều ý nghĩa khác nhau, như virus đang lây lan dễ dàng ở những người trẻ tuổi hơn, một phát hiện được củng cố thông qua điều tra trị số huyết thanh. Điều này ám chỉ rất nhiều trường hợp mắc bệnh không gây tử vong. Nó cũng có nghĩa, virus đang có rất nhiều cơ hội để đột biến.

Có một ngoại lệ được ghi nhận là ở một số nước Đông Nam Á, tỷ lệ tử vong dường như rất thấp. Có thể người dân ở đây đang được hưởng lợi từ “miễn dịch chéo”, mức độ bảo vệ trước SARS-CoV-2 do lây nhiễm trong các vụ bùng phát virus khác trong khu vực trước đây. Song, đáng tiếc, hiện có những dấu hiệu cho thấy các số liệu đang tăng lên.

Mô hình ước tính của The Economist là đầu tiên dạng này, dù không phải là cách duy nhất để suy ra tổng số người tử vong vì Covid-19. Tuy nhiên, Ariel Karlinsky, một chuyên gia thống kê thuộc tổ chức tư vấn Diễn đàn Kinh tế Kohelet của Israel lưu ý, dù được thực hiện theo cách nào, các ước tính cũng không thể thay thế cho dữ liệu chính thức.

Tuấn Anh

Diễn biến dịch Covid-19 ở những nước có tỷ lệ tiêm vắc-xin cao

Diễn biến dịch Covid-19 ở những nước có tỷ lệ tiêm vắc-xin cao

Việc tăng tốc tiêm vắc-xin Covid-19 góp phần quan trọng giúp một số nước trên thế giới vượt qua đỉnh dịch, ngăn chặn thành công đà lây lan của virus chết người.

Xóa bỏ bản quyền vắc-xin ngừa Covid-19

Xóa bỏ bản quyền vắc-xin ngừa Covid-19

Năm 1955, Jonas Salk, nhà phát minh vắc-xin bại liệt đầu tiên thế giới, khi được hỏi ai sở hữu bằng sáng chế sản phẩm này, đã trả lời là mọi người.

 

Cách cài đặt Bluezone giúp cảnh báo người nghi nhiễm Covid-19

Bluezone là ứng dụng giúp cảnh báo sớm cho người dùng nếu họ chẳng may từng tiếp xúc với những người bị nhiễm Covid-19.
Để nhận được các cảnh báo từ Bluezone, việc đầu tiên cần làm là tải về và cài đặt ứng dụng này.
Link tải Bluezone trên Android
Link tải Bluezone trên iOS
Sau khi cài đặt, người dùng cần cấp quyền cho ứng dụng Bluezone truy cập vào bộ nhớ và kết nối Bluetooth để nhận được cảnh báo từ ứng dụng.

 

tin nổi bật

Tính ưu việt của xe chiến đấu hạng nhẹ Mỹ trang bị cho Ukraine

Xe chiến đấu hạng nhẹ (LSV) trước đây chỉ được sử dụng hạn chế trong các đơn vị tác chiến đặc biệt Mỹ.

Mùa hè định mệnh làm thay đổi thế giới

Ngày 15/8/2021, lực lượng Taliban tiến vào thủ đô Kabul của Afghanistan sau vài tuần tấn công và giành quyền kiểm soát hàng loạt thành phố. Các phóng viên ảnh của tờ New York Times đã ghi lại hình ảnh về mùa hè định mệnh ở đây.

Vị tướng Hồng quân từng 4 lần làm thất thế thống chế Đức khét tiếng

Anh hùng Liên Xô Nikolai Fyodorovich Vatutin (1901-1944) được các quân nhân đặt cho biệt danh "Đại kiện tướng tấn công", bởi ông có 4 lần giáp mặt Thống chế Đức Manstein trên chiến trường.

Hé lộ lý do FBI tiến hành đột kích chưa từng có nhà ông Trump

Eric Trump, con trai cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump và hai nguồn tin nắm được sự việc cho biết, cuộc đột kích dinh thự riêng Mar-a-Lago của ông Trump là một phần của cuộc điều tra đang diễn ra.

Tính ưu việt của loại tên lửa Pháp sử dụng trong cuộc chiến Libya năm 2011

AASM còn được gọi là “vũ khí mô-đun hoá không đối đất”, được thiết kế với nhiều loại đầu dẫn như laser, hồng ngoại, điều khiển quán tính (INS)...

Mỹ tiêu diệt thủ lĩnh khủng bố al-Qaeda như thế nào?

Al-Zawahiri, 71 tuổi, thủ lĩnh mạng lưới khủng bố quốc tế al-Qaeda, cấp phó cuồng tín của Osama bin Laden, đã bị tiêu diệt bởi hai tên lửa Hellfire "Ninja" có gắn các lưỡi dao dài.

Những điểm then chốt trong xung đột Nga - Ukraine

Chiến dịch quân sự đặc biệt của Nga ở Ukraine đã bước sang tháng thứ 6, với nhiều bước ngoặt và ít nhất 2 lần Moscow thay đổi mục tiêu chiến lược.

Những thiết kế xe tăng “kỳ lạ” nhất mọi thời đại

Thế giới đã chứng kiến rất nhiều mẫu xe tăng kỳ lạ được thiết kế và sản xuất trong hơn 100 năm qua.

Kinh nghiệm xử lý rác thải hiệu quả của Đức

Đức được coi là quốc gia đi đầu trong lĩnh vực tái chế và quản lý chất thải. Thành công của nước này được tin là nhờ có chính sách mạnh mẽ và ý thức cộng đồng cao.

Hé lộ diện mạo của quân đội Pháp vào năm 2025

Dự kiến, quân đội Pháp sẽ giảm nhân sự ở nhiều quân, binh chủng khác nhau trong những năm tới.

Bài học xử lý rác thải của Singapore

Cách Singapore, nước được xếp vào danh sách những quốc gia sạch nhất trên toàn cầu, xử lý rác thải có thể mang tới bài học hữu ích cho phần còn lại của thế giới.

Điểm danh những vũ khí 'độc' của đặc nhiệm hải quân Nga

Giai đoạn đầu của chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine, một số đơn vị đặc nhiệm hải quân Nga đã được huy động.

Những dấu mốc trong cuộc khủng hoảng tồi tệ làm rung chuyển Sri Lanka

Sri Lanka đang chìm trong khủng hoảng kinh tế - chính trị trầm trọng nhất 7 thập kỷ qua, trong đó tổng thống đã rời bỏ đất nước đi lánh nạn giữa lúc người dân đổ ra đường biểu tình suốt nhiều tháng, thậm chí đốt phá tư dinh của lãnh đạo.

Hé lộ bộ máy đảm bảo dòng chảy vũ khí viện trợ Mỹ cho Ukraine

Kể từ khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra, Washington đã chi hàng tỷ USD viện trợ quân sự cho Kiev. Hàng nghìn người, bao gồm cả các chuyên gia hậu cần của quân đội Mỹ, được giao nhiệm vụ đảm bảo quá trình diễn ra suôn sẻ.

Chân dung tổng chỉ huy quân Mỹ ở chiến trường Thái Bình Dương

Đó là Tướng Douglas MacArthur, người mà con đường lên đỉnh danh vọng được xây dựng trong các cuộc chiến khốc liệt tại Philippines hồi Thế chiến Hai.