Những vũ khí “kỳ lạ” của bộ đội thông tin

Các máy vô tuyến điện trong thời kỳ chiến tranh đảm bảo thông tin được thông suốt.

Những sáng kiến đó làm nên nét đặc sắc riêng của chiến tranh du kích, chiến tranh nhân dân Việt Nam.

Dùng săm xe đạp làm “cáp” ngầm

Trong các chiến dịch quân sự, việc bảo đảm thông tin liên lạc là tối quan trọng để có thể giành thắng lợi. Trong hai cuộc chiến tranh chống Pháp và chống Mỹ do điều kiện khó khăn nên Binh chủng Thông tin đã phải trải qua những thời khắc cực kỳ ác liệt. Chỉ cần đứt thông tin là hỏng cả một chiến dịch, là chất chồng thêm nhiều hi sinh mất mát. Chính trong hoàn cảnh đó, nhiều ý tưởng không ngờ đã xuất hiện, đảm bảo cho thắng lợi chung của quân đội nhân dân Việt Nam.

Nhiều người tới Bảo tàng Binh chủng Thông tin xem các hiện vật thời chiến đều trầm trồ thán phục cha ông ngày xưa đánh giặc với vũ khí thật thô sơ. Đó là các công cụ để thông tin liên lạc trên mặt trận, trợ giúp bộ đội đánh giặc.

Trong chiến dịch Hòa Bình (12/1951), bộ đội thông tin đã sáng tạo ra phương thức “chẳng giống ai” để bảo đảm thông tin liên lạc. Ngày 24/11/1951 Tổng quân ủy quyết định mở chiến dịch Hòa Bình. Đại đoàn 308 do 2 đồng chí Vương Thừa Vũ và Song Hào chỉ huy được trao nhiệm vụ tiêu diệt địch, bẻ gãy phòng tuyến Sông Đà. Đêm 10/12/1951, Trung đoàn 88 thuộc Đại đoàn 308 tiến công vào Tu Vũ, đây là một vị trí thuộc cụm phòng ngự then chốt của phân khu Sông Đà, do một tiểu đoàn lính Âu Phi chiếm đóng. Trận chiến diễn ra ác liệt, địch không ngừng bắn đại bác vào quân ta. Để đảm bảo chỉ huy chiến đấu thắng lợi, các chiến sĩ thông tin đã vượt qua đạn pháo địch, giữ vững thông tin liên lạc. Nhưng khó khăn lớn nhất lúc bấy giờ là không thể thiết lập được đường dây thông tin qua sông theo cách chạy dây thông thường.

Mỏ hàn bằng dây đồng dẹt được cuốn bằng tay do đồng chí Hoàng Xuân Giáp chế tạo, có nhiệm vụ sửa chữa các máy thông tin liên lạc tại vùng địch hậu Hải Phòng.

Các chiến sĩ thông tin đã có sáng kiến dùng săm xe đạp bịt kín các mối nối, cuốn lại thật chặt rồi dẫn qua đáy dòng sông Đà khiến địch không thể phát hiện, sáng kiến này được làm trên Việt Bắc rồi chuyển xuống mặt trận Hòa Bình bằng đường hành quân. Nhưng trước tiên cách làm này phải thử nghiệm ngâm nước qua vài ngày. Khi đặt máy hai đầu, quay điện vẫn đổ chuông, nói chuyện nghe rõ, thử nhiều lần kết quả đảm bảo. Như vậy đã có “cáp” thông tin thả sông. Trước khi mở màn chiến dịch, bộ đội thông tin của ta phải lội cả xuống đáy sông xem tốc độ và mức độ nước chảy, tránh chỗ có đá để khỏi đứt dây. Việc làm này tốn khá nhiều công sức nhưng dựa trên tinh thần cách mạng, ý chí quyết tâm đánh thắng quân xâm lược nên các đồng chí bộ đội thông tin đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ.

Lấy trí thắng sức mạnh

Trong bộ sưu tập các trang bị, khí tài, máy thông tin phục vụ cho chiến dịch Điện Biên Phủ được trưng bày tại Bảo tàng Binh chủng Thông tin có một hiện vật rất giản dị nhưng khơi gợi cho người xem niềm cảm phục về trí thông minh và óc sáng tạo của chiến sĩ bộ đội thông tin. Đó là một vòng dây thép gai, được bộ đội dùng để thay dây điện thoại đảm bảo thông tin liên lạc phục vụ cho chỉ huy chiến đấu ở mặt trận Điện Biên Phủ.

Trong chiến dịch này, bộ đội thông tin liên lạc được giao nhiệm vụ đảm bảo thông tin phục vụ Bộ tổng chỉ huy, chỉ đạo các đơn vị tham gia chiến dịch. Đồng chí Hoàng Đạo Thúy, Cục trưởng Cục Thông tin liên lạc được Tổng tư lệnh Võ Nguyên Giáp cử làm Trưởng ban Thông tin chiến dịch. Đây là một chiến dịch có quy mô lớn, phức tạp cần một lượng dây điện thoại dài khoảng 1.500km nhưng thực tế còn lớn hơn rất nhiều vì đạn pháo liên tục làm đứt dây.

Tiểu đội hữu tuyến điện Liên khu 5 đang phục vụ chiến đấu, năm 1949 (Ảnh do Bảo tàng Binh chủng Thông tin cung cấp)

Trước tình thế khó khăn trên, Cục Thông tin liên lạc phải tận dụng các nguồn cung cấp dây, thu hồi dây ở tuyến sau, mượn dây của các Bưu điện Yên Châu, Mai Sơn… nhưng vẫn thiếu. Tình hình ngày càng căng thẳng vì nếu thông tin liên lạc không thông suốt thì chiến dịch không thể thành công, thương vong sẽ rất lớn. Đúng lúc đó, đồng chí Đào Ngoạn, trợ lý Ban Thông tin chiến dịch mạnh dạn báo cáo cấp trên dùng dây thép gai của địch bỏ lại rồi dùng hai vỏ đạn súng lồng vào hai đầu gai xoắn ngược chiều nhau gỡ bỏ gai rồi thay thế cho dây điện thoại để mắc cho các đoạn dây ngắn, trước hết phục vụ các sở chỉ huy. Ý tưởng này được đồng chí Hoàng Đạo Thúy chấp nhận và giao cho Tiểu đoàn 303 thử nghiệm bằng cách mắc vào hàng cây, cách điện bằng mọi thứ kiếm được như mảnh sành, sứ, thủy tinh, cành cây khô, mo cau khô. Kết quả, liên lạc đảm bảo thông suốt. Từ đó, cách làm này được phổ biến tới các đại đoàn, góp phần vào chiến thắng Điện Biên Phủ làm chấn động thế giới.

Tại những vùng địch hậu, rất nhiều sáng kiến của nhân dân đã góp phần đánh thắng giặc xâm lược. Những sáng kiến tỏ ra hữu dụng rất lớn như chiếc mỏ hàn của chiến sĩ thông tin Hoàng Xuân Giáp thuộc D26TT đã âm thầm đánh đuổi giặc Pháp tại vùng địch hậu Hải Phòng năm 1952 - 1955. Địch kiểm soát gắt gao khiến các máy móc thông tin liên lạc cồng kềnh bị hỏng không có đồ thay thế, dụng cụ sửa chữa lại thiếu. Hoàng Xuân Giáp đã dùng dây đồng dẹt quấn lại làm mỏ hàn, cán cầm là chiếc tua vít cũ. Cách làm rất sáng tạo, mỏ hàn rất linh hoạt, nếu không may bị phát hiện thì địch cũng không hiểu đấy là cái gì. Nhờ chiếc mỏ hàn này mà rất nhiều máy móc thông tin liên lạc được sửa chữa kịp thời.

Góp phần vào thành công chung của quân và dân cả nước trong hai cuộc kháng chiến trường kỳ có một hiện vật mà tới nay ít người biết đến, nhờ nó mà toàn thể nhân dân, các sở chỉ huy của ta nắm được tình hình trong chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Đó chính là chiếc đài vô tuyến điện tiếp sức 405 của Tiểu đoàn 4, Bộ Tư lệnh thông tin liên lạc, chiếc máy do Liên Xô viện trợ nhưng được bộ đội thông tin liên lạc Việt Nam cải tiến nhẹ hơn, cơ động hơn để phù hợp với điều kiện địa hình và khí hậu Việt Nam. Thời khắc lịch sử 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975 sau khi xe tăng của Lữ đoàn 203 húc đổ cánh cổng Dinh Độc lập, đài tiếp sức do đồng chí Trần Văn Thủy đã nhanh chóng được cho lên nóc Dinh Độc lập báo cáo với Sở chỉ huy: Quân ta đã giải phóng Sài Gòn!

Đọc toàn bộ bài viết trên báo Bưu điện Việt Nam số 96, 97, 98 ra ngày 11/8/2010.