Nuôi tôm càng xanh "vượt lũ" ở phá Hạc Hải đã trở thành mô hình sinh kế có hiệu quả của người dân nơi đây. Mô hình này giúp tận dụng thế mạnh sinh thái tự nhiên, nâng cao thu nhập cho người dân địa phương nhưng cũng đối mặt với rủi ro mưa lũ theo mùa.

HTX Lộc Phát hiện có 7 thành viên chính, trong đó 3 hộ nuôi tôm càng xanh trên diện tích 5ha.

Trước đây, tôm thường được nuôi khoảng 5-6 tháng, cũng là thời điểm mùa lũ ở vùng phá Hạc Hải bắt đầu xuất hiện. Khi nước dâng, người dân buộc phải thu hoạch sớm để tránh nguy cơ mất trắng.

Cách làm này giúp bảo toàn một phần sản lượng nhưng lại khiến người nuôi chịu thiệt về giá bởi tôm chưa đạt kích cỡ lớn nên hiệu quả kinh tế chưa tương xứng với công sức bỏ ra.

ảnh 2.jpg
Không bán non chạy lũ, nông dân Quảng Trị thu hơn 2,3 tỷ đồng từ tôm càng xanh. Ảnh: C.M

Năm 2024, lũ về bất thường khiến nhiều hộ nuôi tôm ở vùng phá Hạc Hải thiệt hại nặng. Trong quá trình thu hoạch để chạy lũ, gia đình bà Châu Thị Mai, Giám đốc HTX Lộc Phát chỉ thu những con tôm lớn, còn một số con nhỏ vì bán không được giá nên được để lại trong khu vực nuôi.

Sau khi nước rút, bà Mai bất ngờ nhận thấy những con tôm này vẫn sống và tiếp tục phát triển. Chỉ khoảng 2 tháng sau mùa lũ, trọng lượng nhiều con tôm đã tăng gấp đôi so với thời điểm trước lũ.

“Quanh bờ đê chúng tôi trồng cỏ, cỏ mọc cao nên tôm có chỗ trú ẩn. Vì vậy, khi lũ về, tôm không bị cuốn đi nhiều. Đặc biệt, chỉ cần qua mùa lũ khoảng 2 tháng thì tôm đã đạt trọng lượng gấp đôi”, bà Mai chia sẻ.

Từ phát hiện này, gia đình bà Mai và các thành viên HTX Lộc Phát nảy ra ý tưởng: thay vì thu hoạch toàn bộ tôm trước lũ, có thể giữ lại những con nhỏ, tìm cách bảo vệ chúng qua mùa nước nổi để tiếp tục nuôi đến kích cỡ lớn.

Theo bà Mai, trước đây tôm thường được nuôi khoảng 150-180 ngày rồi thu hoạch để tránh lũ. Với phương thức "vượt lũ", thời gian nuôi được kéo dài lên khoảng 230-250 ngày. Tôm vì thế có thêm thời gian sinh trưởng, đạt cỡ 10-15 con/kg, thậm chí có những con đạt 8 con/kg, thay vì 20-25 con/kg như thu hoạch trước lũ.

ảnh 1.jpg
HTX Lộc Phát hiện có 7 thành viên, trong đó 3 hộ nuôi tôm càng xanh trên diện tích 5ha. Ảnh: C.M

Giá bán tôm cũng tăng từ khoảng 250.000-300.000 đồng lên 600.000-700.000 đồng/kg. Với 5ha nuôi, mô hình cho doanh thu trên 2,3 tỷ đồng/năm.

Không chỉ có kích cỡ lớn, tôm càng xanh nuôi ở phá Hạc Hải còn được đánh giá cao nhờ thịt chắc, nhiều gạch, vị béo. “Tôm cỡ lớn hiện chưa đủ đáp ứng nhu cầu của khách hàng”, bà Mai nói.

Bà Mai cho rằng để tôm đạt kích cỡ và chất lượng như vậy, sau giai đoạn ương bằng thức ăn công nghiệp, tôm được đưa ra ruộng lúa nuôi, tận dụng môi trường tự nhiên để sinh trưởng. Khoảng 2 tháng trước khi thu hoạch, người nuôi dừng hoàn toàn thức ăn công nghiệp, chuyển sang thức ăn chế biến từ gạo nếp và cá.

Sau khoảng 2 năm giữ tôm qua mùa nước nổi, các hộ nuôi nhận thấy tôm vẫn có thể sống và tiếp tục phát triển sau lũ. Tuy nhiên, để hạn chế tôm bị cuốn trôi và tăng khả năng nhân rộng mô hình, HTX Lộc Phát đang hoàn thiện hệ thống lưới kết hợp phao nổi.

Khi nước lũ dâng, phao sẽ nâng lưới theo mực nước, tạo thành "hàng rào" di động nhằm hạn chế tôm bị cuốn trôi. Khi nước rút, hệ thống trở lại vị trí ban đầu. Giải pháp được thiết kế theo hướng không cần điện hay máy móc vận hành phức tạp, phù hợp với điều kiện sản xuất của người dân.

ảnh 3.jpg
Tôm càng xanh nuôi tại phá Hạc Hải có kích cỡ lớn, được khách hàng ưa chuộng. Ảnh: C.M

“Chúng tôi không nghĩ đến việc chống lại thiên nhiên mà tìm cách thích ứng. Trước đây cứ lũ về là phải thu hoạch non để chạy lũ. Bây giờ chúng tôi muốn giữ tôm an toàn trong lũ, cho tôm thêm thời gian lớn”, bà thông tin.

Từ thực tế sản xuất, sáng kiến nuôi tôm càng xanh “vượt lũ” của HTX Lộc Phát đã giành giải Nhất Cuộc thi Sáng tạo Khoa học Kỹ thuật trong Phát triển kinh tế nông nghiệp, thích ứng biến đổi khí hậu tỉnh Quảng Trị lần thứ nhất.

Theo bà Nguyễn Thị Thắm, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã Lệ Ninh, mô hình phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng phá Hạc Hải, xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân và có khả năng nhân rộng.

Thời gian tới, HTX Lộc Phát dự kiến mở rộng mô hình tại xã Lệ Ninh và các vùng ven phá Hạc Hải, hướng tới xây dựng vùng nuôi an toàn, có truy xuất nguồn gốc và liên kết tiêu thụ.

Từ những con tôm nhỏ từng phải bán rẻ trước mùa lũ, người dân vùng phá Hạc Hải đang biến mùa nước nổi từ nỗi lo thành cơ hội, chuyển từ thế “chạy lũ” sang “vượt lũ” để kéo dài thời gian nuôi và nâng giá trị trên cùng một diện tích.