Ông Lê Đức Anh thời ở đồn điền cao su

"Suốt một năm, tôi vừa làm cu ly quét dọn, cùng những người cu ly khác hằng ngày dọn dẹp 10 ngôi biệt thự và quét lá thông trên mấy quả đồi, vừa làm thuê chế biến thực phẩm nguội...".

- "Suốt một năm, tôi vừa làm cu ly quét dọn, cùng những người cu ly khác hằng ngày dọn dẹp 10 ngôi biệt thự và quét lá thông trên mấy quả đồi, vừa làm thuê chế biến thực phẩm nguội...".

>> Tuổi thơ của Đại tướng Lê Đức Anh

LTS: Trong cuốn hồi ký Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng, nguyên Chủ tịch nước Lê Đức Anh dành một chương để kể lại những năm tháng tổ chức các nghiệp đoàn ở đồn điền cao su Lộc Ninh và tham gia đấu tranh giành chính quyền trong cách mạng tháng 8/1945. Trân trọng giới thiệu tiếp với bạn đọc một chương có nhiều dữ kiện đáng giá về ông:

Để tránh sự truy lùng của địch, cuối năm 1939, tôi lánh vào Hội An - Quảng Nam, ở nhà chị gái là Lê Thị Búp. Đầu năm 1940, tôi vào Phan Rang và đi xe lửa lên Đà Lạt.

Đến Đà Lạt, tôi ở nhà chị gái Lê Thị Trĩ. Một tháng sau, tôi xin vào làm công tại khu nghỉ mát của sở Nam Kỳ. Hồi đó, bọn chủ vẫn gọi những người lao động là cu ly. Công việc hằng ngày là quét dọn trong nhà, ngoài sân và quét lá thông ở tất cả các đồi. Họ trả lương 15 đồng một tháng. Tiền ăn đã hết 12 đồng, chỉ còn lại 3 đồng, phải tằn tiện, chắt bóp lắm mới đủ tiêu vặt cho những sinh hoạt thường nhật.

{keywords}

Phó Tư lệnh -Tham mưu trưởng Quân giải phóng miền Nam Lê Đức Anh tại Bộ Tư lệnh miền - khu căn cứ Tà Thiết, năm 1966. Ảnh trong cuốn hồi ký

Làm cu ly được 2 tháng, tôi thấy mình phải cố gắng học lấy một nghề, bởi có nghề ổn định mới kiếm được tiền sinh sống và tiếp tục hoạt động cách mạng. Tìm hiểu xung quanh, tôi xác định được hai nghề là đánh máy chữ và chế biến thực phẩm. Vì tôi thấy ở gần đó, có hai vợ chồng người Tây tên Bêgăng, là lính đã giải ngũ, quản lý 10 ngôi biệt thự.

Ngoài công việc quản lý, Bêgăng còn làm các món ba tê, xúc xích, dăm bông để bán. Lúc đầu tôi xin vào làm thêm ngoài giờ là đứng xay thịt, Bêgăng đồng ý và trả tôi thêm 3 đồng một tháng. Thấy tôi làm nhanh, ông bắt đầu hướng dẫn tôi làm ba tê, xúc xích. Vợ Bêgăng làm kế toán, kiêm luôn đánh máy chữ. Tôi cũng đi thuê một cái máy chữ về tập đánh. Khi đã thông thạo, tôi bảo vợ Bêgăng cho tôi đánh các văn bản và bà ta đồng ý.

Như vậy, suốt một năm, tôi vừa làm cu ly quét dọn, cùng những người cu ly khác hằng ngày dọn dẹp 10 ngôi biệt thự và quét lá thông trên mấy quả đồi, vừa làm thuê chế biến thực phẩm nguội, vừa đánh máy chữ. Người Tây quản lý nhân công rất chặt chẽ nên khu biệt thự và đồi thông lúc nào cũng sạch sẽ. Việc chế biến thực phẩm thì tôi làm ngoài giờ và ban đêm.

Những người bồi bếp ở mấy khu biệt thự gần đó đến mua ba tê, xúc xích đã khuyên tôi về Sài Gòn.

Tôi cũng muốn về Sài Gòn nhưng rất khó. Hồi đó, Trung Kỳ là đất bảo hộ, từ Huế, Đà Nẵng vào Ninh Thuận đi bằng tàu hỏa thì dễ, nhưng từ Ninh Thuận, Bà Rịa, Biên Hòa, hoặc từ Đà Lạt xuống Sài Gòn đều khó, vì Nam Kỳ là đất thuộc địa của Pháp, từ Trung Kỳ vào Nam Kỳ chúng xét dữ lắm. Một người Tây là chủ công ty cao su nhiệt đới ở khu biệt thự bên cạnh, rất thích ăn ba tê, xúc xích, dăm bông do tôi làm nên thường sai đầu bếp hoặc vợ sang mua.

Về sau người Tây này hỏi tôi:

- Mày làm như vậy lương được bao nhiêu?

- Cả lương cu ly quét dọn và làm thực phẩm được trả 18 đồng một tháng - Tôi trả lời.

Nghe vậy, người Tây này bảo: Đi làm cho tao, tao sẽ trả hơn. Tôi đồng ý ngay. Nhưng ông ta không thuê tôi làm trực tiếp mà lại giới thiệu tôi với một người Tây khác ở đồn điền cao su Lộc Ninh. Người này có xe ô tô đưa tôi về Sài Gòn, sau đó đưa tôi về đồn điền cao su Lộc Ninh làm xúc xích và dăm bông, họ trả cho tôi mỗi tháng 30 đồng.

Xây dựng phong trào phu cao su

Những năm trước Cách mạng tháng Tám, nạn đói ở Bắc Kỳ đã khiến một số đông người từ miền Bắc di cư vào phía Nam để kiếm sống. Từ chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp và phát xít Nhật, tôi thấy từ Vinh vào Huế đến Đà Nẵng, Hội An chỉ có những xưởng sửa chữa nhỏ, ngành cơ khí chưa có gì đáng kể, số lượng công nhân không nhiều.

{keywords}

Đại tướng Lê Đức Anh thăm Bộ chỉ huy Miền ở Tà Thiết (Lộc Thành, Lộc Ninh) tháng 5/2012. Ảnh: Báo Bình Phước

Còn người dân lao động chỉ tập trung chủ yếu ở ba nơi: hầm mỏ, đường xe lửa và đồn điền cao su. Phần lớn dân ở đồn điền cao su Lộc Ninh là người từ các tỉnh Hưng Yên, Hải Dương, Hà Đông, Nam Định, Thái Bình... Phu cao su ở đây được quy định lao động một ngày 8 giờ. Chủ Tây đi kiểm tra cả về số lượng và chất lượng rất chặt chẽ. Việc phòng bệnh, chữa bệnh cũng được thực hiện để công nhân có sức khỏe làm việc.

Nếu phát hiện ra người ốm giả vờ thì người quản lý khiển trách và xử phạt. Chủ Tây cho xây nhà thờ Cơ Đốc giáo và khuyến khích phu cao su đi lễ nhà thờ. Đồn điền thì rộng lớn, những người cai quản không nhiều, cai cũng là người làm thuê, hằng ngày trụ ở đồn điền, bám các lô cao su để cai quản những người phu và công việc, còn chủ thực sự của đồn điền thì ở Sài Gòn. Giám đốc, phó giám đốc điều hành thực chất cũng là Tây làm thuê cho Tây chủ đồn điền.

Dưới giám đốc điều hành là thầy xu, dưới thầy xu là cặp rằng, mỗi nhóm từ 15 đến 20 phu cao su thì Tây chỉ định một đội trưởng phụ trách gọi là cặp rằng. Như vậy, thầy xu và cặp rằng đều là người làm thuê. Chủ Tây của đồn điền cao su Lộc Ninh khi thì ở thành phố Sài Gòn, khi thì về sống ở thủ đô Paris. Mọi việc điều hành của đồn điền ông ta giao cho Giám đốc điều hành tên là De Lalane ( Đờ Lalăng), Phó giám đốc là Mandon (Manđông). Mandon là người Do Thái.

De Lalane trả lương cho tôi một tháng là 30 đồng. Thấy ba tê, xúc xích tôi làm ăn ngon nên ông ta yêu cầu làm thêm để bán cho các đồn điền kế cận và mang về Sài Gòn. De Lalane trả thêm cho tôi 15 đồng mỗi tháng để đi phân phát lương thực. Như vậy, mỗi tháng tôi có thu nhập đều đặn 45 đồng.

Có tiền dư dật, công việc lại không bị quản chặt như phu cạo mủ cao su nên tôi có điều kiện đến các làng tiếp xúc với phu cao su vận động, xây dựng phong trào của phu cao su và tôi cũng bắt đầu nghĩ đến việc tìm kiếm và bắt liên lạc với tổ chức cách mạng.

Lê Đức Anh (Trích hồi ký 'Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng')

Còn nữa

tin nổi bật

Cô giáo tiểu học lên mạng tìm người chuyển nhầm gần 2 tỷ đồng vào tài khoản

Được chuyển nhầm gần 2 tỷ đồng vào tài khoản nhưng không rõ người chuyển, cô giáo tiểu học ở Bình Dương lên mạng xã hội đăng thông tin tìm người để trả lại.

Nghệ An cải cách hành chính theo tinh thần chính quyền phục vụ

UBND tỉnh Nghệ An sẽ đẩy mạnh cải cách hành chính theo tinh thần "chính quyền phục vụ, đồng hành với người dân, doanh nghiệp”, tháo gỡ, giải quyết những vấn đề thực tế.

Chánh Thanh tra Quảng Nam nói về việc chọn 12 cán bộ xác minh kê khai tài sản

Tỉnh Quảng Nam chọn ngẫu nhiên 12 cán bộ để xác minh kê khai tài sản, đã có kết luận xác minh tài sản, thu nhập đối với 1 cá nhân, đang tiến hành xác minh đối với 11 trường hợp còn lại.

CSGT Hà Nội xử lý, tạm giữ hàng loạt ô tô đỗ trên vỉa hè, nơi có biển cấm

Sáng 8/12, Đội CSGT số 1 (Phòng CSGT, Công an Hà Nội) đã lập biên bản xử phạt 21 ô tô đỗ sai quy định tại quận Hoàn Kiếm.

Cô gái tử vong trong vụ cháy nhà ở TP.HCM, lời khai của nghi can phóng hỏa

Bước đầu, nghi can khai do mâu thuẫn tình cảm nên phóng hoả nhà thuê của người yêu cũ để trả thù tình.

Tổ chức lễ tang nguyên Ủy viên Bộ Chính trị Vũ Oanh theo nghi thức cấp Nhà nước

Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam quyết định tổ chức lễ tang nguyên Uỷ viên Bộ Chính trị Vũ Oanh với nghi thức lễ tang cấp Nhà nước.

Vi phạm nồng độ cồn, tài xế vào xe chốt cửa rồi đốt giấy tờ

Khi đang bị CSGT về xử lý hành vi vi phạm nồng độ cồn, nam tài xế quê ở Hà Tĩnh bất ngờ chạy vào xe Daewoo Lacetti rồi chốt cửa, đốt giấy tờ gây cháy một phần ghế ngồi.

Hình ảnh Su-30MK2, máy bay trực thăng Mi trình diễn tại Hà Nội

Sáng 8/12, các đơn vị máy bay chiến đấu 'hổ mang chúa' Su-30MK2, trực thăng Mi đã có màn trình diễn trong lễ khai mạc triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2022 tại sân bay Gia Lâm (Hà Nội).

Rực rỡ lễ hội Khinh khí cầu lần thứ 2 tại TP.HCM

Sáng 8/12, ngày hội Khinh khí cầu TP.HCM lần thứ 2 chính thức khai mạc tại Công viên chân cầu Thủ Thiêm 2 (TP Thủ Đức, TP.HCM).

Đường sắt thêm tàu phục vụ nhu cầu tăng cao Tết Dương lịch

Tổng công ty Đường sắt Việt Nam tổ chức chạy thêm hàng chục đoàn tàu dịp nghỉ Tết Dương lịch 2023 để phục vụ nhu cầu đi lại tăng cao của hành khách.

Xem ‘Hổ mang chúa’ Su-30MK2 và trực thăng vũ trang trình diễn trên bầu trời Hà Nội

Sáng nay (8/12), các biên đội Su-30MK2 và trực thăng vũ trang của Không quân nhân dân Việt Nam có màn trình diễn đẹp mắt và ấn tượng trên bầu trời Hà Nội tại lễ khai mạc Triển lãm Quốc phòng quốc tế Việt Nam 2022.

Khai trương nền tảng triển lãm số 'Trường Sa Xanh'

Ngày 8/12, Bộ TT&TT tổ chức khai trương nền tảng triển lãm số về chủ quyền biển đảo Việt Nam phục vụ công tác thông tin đối ngoại với tên gọi 'Trường Sa Xanh'.

Giám đốc Công an TP.HCM: Tập trung trấn áp tội phạm cướp giật đường phố

Theo Thiếu tướng Lê Hồng Nam, Giám đốc Công an TP.HCM, dù tình hình tội phạm trên địa bàn đã được kéo giảm, nhưng vẫn diễn biến phức tạp và ngày càng tinh vi hơn.

Bị hại vụ Alibaba: Mất tiền tỷ vì tin người, bán nhà trả lãi ngân hàng

Nhiều người bị hại đã lên tiếng về những thiệt hại của mình khi theo dõi phiên xét xử vụ Nguyễn Thái Luyện (Chủ tịch HĐQT Công ty Alibaba) và 22 đồng phạm.

Đề nghị tạo thuận lợi cho xe chở khách miễn phí đến Bến xe Miền Đông mới

Phương tiện tham gia vận chuyển gồm loại 7 đến 29 chỗ được cấp phù hiệu. Hai bên thân xe phải có ghi nội dung “Xe vận chuyển hành khách miễn phí cho Bến xe Miền Đông mới”.