Phát hiện dấu tích 'vườn thượng uyển' tại Hoàng Thành Thăng Long

Những phát hiện khai quật mới của các nhà khảo cổ học gợi cho chúng ta nhiều điều thú vị khi nhận diện và luận bàn về kiến trúc cảnh quan trong chốn Hoàng cung Thăng Long xưa.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội và Viện Khảo cổ học vừa có "Báo cáo sơ bộ kết quả khai quật thăm dò Khu vực chính điện Kính Thiên năm 2019".  Cuộc khai quật được thực hiện từ ngày 10/7/2019 đến nay dưới sự chủ trì của Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long Hà Nội và Viện Khảo cổ học Việt Nam với tổng diện tích 990m2. Đây cũng là cơ sở khoa học để đánh giá về tính chất, niên đại, quy mô, chức năng và giá trị của các di tích tại Khu vực Chính điện Kính Thiên. 

{keywords}
Mặt bằng hố trước khi khai quật.

 

Dấu tích sân vườn thời Lê Trung hưng

Về kết quả sơ bộ, báo cáo khẳng định Hoàng Thành Thăng Long nói riêng và Kinh Thành Thăng Long nói chung là một khu di tích rộng lớn, phong phú và phức tạp, việc nhận diện kiến trúc của Hoàng Thành không thể một sớm một chiều mà phải trường kỳ, tỉ mỉ và từng bước. Các kết quả nghiên cứu năm 2019 đã đem lại thêm những nhận thức mới, những giá trị mới.

Trong đó, việc phát hiện cống nước gạch kiên cố thời Đại La đã chứng minh cho giả thiết khu vực trung tâm của thành Đại La vẫn là ở khu vực trung tâm Hoàng Thành Thăng Long.  Đây được xem là đặc biệt giá trị, nó chính là minh chứng cho giả thiết, trung tâm của thành Đại La vẫn là trung tâm Hoàng Thành Thăng Long.

GS Nguyễn Quang Ngọc (Giám đốc Trung tâm Hà Nội học và Phát triển Thủ đô) nhấn mạnh, việc phát hiện ra dấu tích văn hóa Lý và đặc biệt là dấu tích văn hóa trước Lý (hay Tiền Thăng Long) ở khu vực này là rất quan trọng. Những dấu tích kiến trúc Tiền Thăng Long có thể là những mảnh còn sót lại của các điện Nhật Quang, Long Thụy thời kỳ đầu định đô Thăng Long.

{keywords}
Mặt bằng tổng thể kiến trúc sân vườn thời Lê Trung hưng.

 

PGS.TS Bùi Minh Trí (Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành) nhận định, kết quả cuộc khai quật năm 2019 đã tiếp tục thu được nhiều phát hiện mới quan trọng, góp phần minh chứng rõ hơn, sâu hơn và toàn diện hơn về các di tích của thời Lê (Lê sơ, Mạc, Lê Trung hưng) ở khu vực này, đồng thời cho thấy rõ khu vực trục trung tâm cũng có nhiều loại hình di tích của các thời kỳ nằm chồng xếp lên nhau, có lịch sử tồn tại liên tục, lâu dài hơn 1300 năm không hề đứt đoạn, từ thời Đại La, Đinh – Tiền Lê đến thời Lý, Trần, Lê. Tuy khai quật trong diện tích nhỏ 990m2, nhưng cuộc khai quật này đã phát hiện được nhiều loại hình di tích và di vật rất đặc sắc của Hoàng thành Thăng Long trong bề dày lịch sử 1.300 năm. 

PGS.TS Bùi Minh Trí nhấn mạnh, phát hiện mới về dấu tích kiến trúc sân vườn thời Lê Trung hưng gồm đường đi và hệ thống bồn hoa nằm dọc hai bên đường là đặc biệt quan trọng, minh chứng rõ hơn về trình độ quy hoạch không gian và cảnh quan sân vườn của các công trình kiến trúc trong Hoàng cung Thăng Long đương thời. Theo sử cũ trong Hoàng cung Thăng Long có các Vườn Ngự (hay Ngự viên), dành cho nhà vua và hoàng gia dạo chơi, nhưng không có những mô tả cụ thể. Theo đó, phát hiện này gợi cho chúng ta nhiều điều thú vị khi nhận diện và luận bàn về kiến trúc cảnh quan trong chốn Hoàng cung Thăng Long xưa.

{keywords}
Dấu tích cống nước thời Đại La.

Bên cạnh đó, các kiến trúc thời Đinh - Tiền Lê, thời Lý, thời Trần tiếp tục phân bố ở khu vực sau nền điện Kính Thiên, chứng tỏ tính chất trung tâm khá đồng đều trên toàn bộ các vị trí đã khai quật tại khu vực Trung tâm và cũng là tương đồng với toàn bộ khu vực 18 Hoàng Diệu và Vườn Hồng. Trong đó, thời Lý phát hiện di vật tượng rồng đất nung kích thước rất lớn (có phần lớn hơn tượng rồng ở khu 18 Hoàng Diệu) cho thấy có thể có kiến trúc có quy mô lớn, quan trọng thời Lý ở đây. Thời Trần các dấu tích kiến trúc ở đây có quy mô nhỏ. Hiện tượng dấu vết cháy rất nhiều (than tro) gợi đến việc sử sách chép về các cuộc chiến tranh vào cuối thời Trần thế kỷ 14 khiến cho kinh thành bị cháy nhiều lần thành tro bụi.         

Ngoài ra, báo cáo cũng cho biết thời Lê Sơ, thời Lê Trung hưng, các dấu tích đã xuất lộ nhiều gợi lên nhiều giả thiết mới. Ví như, thời Lê Sơ có 2 dấu tích bó nền, 1 dấu tích kiến trúc có móng cột. Các dấu tích này phản ánh thời Lê Sơ xây dựng ở đây nhiều công trình quan trọng (dấu tích đất nền màu gạch đỏ và dấu tích dải nền trang trí hoa chanh được gia cố rất cẩn thận). Kiến trúc có móng cột chạy theo hướng Bắc Nam có thể là kiến trúc kiểu hành lang tương tự dấu tích của kiến trúc hành lang ở phía Tây Đoan Môn đã phát hiện năm 2013-2014.

Điều này gợi ý về không gian kiến trúc chính điện Kính Thiên thời Lê Sơ ở phía sau nền điện Kính Thiên có phần thu hẹp lại hơn so với phần phía trước. Thời Lê Trung hưng hình thành tổ hợp kiến trúc có móng cột lớn phía Tây và kiến trúc sân vườn phía Đông. Kiến trúc có móng cột có khả năng là kiến trúc 5 gian 2 chái nằm trên trục Ngự đạo thẳng tới Đoan Môn- Kính Thiên. Rất có khả năng đây là kiến trúc "cổng" của một khu cung điện khác trong khu vực Trung tâm. Theo thư tịch cổ và bản đồ cổ thì sau khu chính điện Kính Thiên là khu điện Cần Chánh. Vậy nếu đúng đây là kiến trúc cổng thì đây là di tích đánh dấu sự bắt đầu của khu vực kiến trúc quan trọng thứ hai trên trục Trung tâm. Đó là khu vực điện Cần Chánh, nơi làm việc của Hoàng đế và triều đình Lê Trung hưng.   

{keywords}
Gạch thông gió thời Lê Trung hưng.

Tiếp tục mở rộng khai quật

GS.TSKH Lưu Trần Tiêu, Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hoá quốc gia đề xuất, năm 2020 và các năm sau tập trung khai quật trục trung tâm Đoan Môn - Kính Thiên - Hậu Lâu - Bắc Môn để có thêm tư liệu phục hồi không gian Điện Kính Thiên.

Cũng theo GS. Lưu Trần Tiêu, Điện Kính Thiên là nơi thiết triều, nơi tiếp các sứ thần, không phải là nơi làm việc của Vua. Nghiên cứu các công trình cung điện ở cố đô Huế cho thấy trên đường thần đạo có nhiều công trình, trong đó phía sau điện Thái Hòa có điện Cần Chánh, nơi làm việc của các vua triều Nguyễn. Bởi vậy, có thể mở rộng các hố khai quật về phía Tây Nam của hố khai quật năm 2019 để xem có nền móng công trình dạng Cần Chánh.

Đặc biệt, "Đường nước lớn" là một phát hiện quan trọng và nổi bật nhất của khảo cổ học trong không gian Điện Kính Thiên, đề nghị mở rộng toàn bộ các hố khai quật khảo cổ học để làm rõ được toàn bộ quy mô của công trình này (nhất là tìm ra được các góc của đường nước). Đây là công trình sẽ thu hút khách tham quan. Ngoài ra, trong thời gian tới đề nghị nghiên cứu, khai quật làm rõ hơn hệ thống "trường lang" trong không gian Điện Kính Thiên.   

 

{keywords}

Một phần mào của tượng đầu rồng lớn bằng đất nung thời Lý, thế kỷ 11-13.

Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Đức Cường, Chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam kiến nghị, trong thời gian tới cần tiếp tục khai quật khảo cổ học trong khu Hoàng thành để tiến tới phương án phục dựng không gian Điện Kính Thiên. Đặc biệt là cần mở một diện tích khai quật hạn chế ở khu vực trước sân Điện Kính Thiên song song với khai quật mở rộng toàn diện tích khai quật của hố 2019.

Ngoài ra, PGS Trần Đức Cường cũng lưu ý, những khó khăn trong việc giải tỏa, tiếp nhận các công trình thuộc "Cục tác chiến" cũng cần được chú ý. Để có thêm hiểu biết về các di tích thuộc Hoàng thành, cần có chương trình khai thác tài liệu ở trong nước một số Trung tâm lưu trữ trong nước (Hà Nội, Huế...) và nếu có thể ở nước ngoài (Viện Viễn đông bác cổ Pháp ở Pháp).   

{keywords}

Gốm men trắng cao cấp thời Lý, thế kỷ 11-13

Còn theo PGS.TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội di sản văn hóa Việt Nam cho rằng, cần hoàn thiện và nghiệm thu dự án nghiên cứu phục dựng hạng mục Điện Kính Thiên cả phần vỏ kiến trúc (qua 3D) và phần nội dung, chức năng, nội thất sau khi được phục dựng. Coi đây là cơ sở trình thiết kế kỹ thuật trong tương lai. Mạnh dạn triển khai đề án nghiên cứu phục dựng lễ hội Đèn Quảng Chiếu với tư cách thí điểm để tham khảo ý kiến cho viêc từng bước hàn chỉnh. Đây cũng là phương án gia tăng sự sống động cho khu di sản. 

PGS.TS Phạm Mai Hùng, Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam đề nghị, số lượng di vật khai quật phong phú và đa dạng, đề xuất kiến nghị UBND TP Hà Nội cho phép triển khai ngay nhiệm vụ tu sửa, nâng cấp tòa nhà của Bộ Quốc phòng để từng bước trưng bày di sản văn hóa Hoàng Thành Thăng Long, Bảo tàng Hoàng cung Thăng Long, tạo sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách trong nước và quốc tế.                     

Tình Lê 

tin nổi bật

Thể hiện lòng thành kính với bậc tiên tổ nhờ công nghệ thực tế ảo

Giáo sư, Tiến sĩ Hoàng Chí Bảo cho rằng, về ý nghĩa chính trị, dự án Đường vào vương quốc các Vua Hùng trên không gian thực tế ảo thể hiện lòng thành kính, tôn vinh, ghi công đức của các bậc tiên tổ.

Lễ nhảy lửa của người Dao đỏ được công di sản phi vật thể quốc gia

Bộ VHTT&DL vừa có quyết định công bố 23 Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, trong đó có Lễ Nhảy lửa của người Dao đỏ ở Hà Giang.

Các giá trị di sản đặc trưng của Công viên địa chất Đắk Nông

Các giá trị di sản đặc trưng của Công viên địa chất Đắk Nông

Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông: Góp phần quảng bá mạnh mẽ du lịch

Việc được UNESCO công nhận danh hiệu CVÐCTC mang lại nhiều ý nghĩa trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Đắk Nông nói riêng và Việt Nam nói chung.

UNESCO công nhận Công viên Địa chất Đắk Nông là Công viên Địa chất Toàn cầu

Ủy ban Chương trình và Quan hệ quốc tế, Hội đồng chấp hành UNESCO lần thứ 209 đã thông qua Quyết định của Hội đồng Công viên Địa chất Toàn cầu công nhận Công viên Địa chất Đắk Nông là Công viên Địa chất Toàn cầu.

Nâng cao chất lượng du lịch di sản ở Tràng An

Văn phòng UNESCO tại Việt Nam và UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức chương trình tập huấn giảng viên nguồn về hướng dẫn di sản văn hóa tại Khu di sản hỗn hợp danh thắng Tràng An. 

Khai quật được Linga - Yoni liền khối thế kỷ 9 lớn nhất Việt Nam tại Mỹ Sơn

Một đài thờ sa thạch với Linga-Yoni liền khối, có kích thước lớn nhất trong điêu khắc Chăm Pa tính đến thời điểm này, vừa được các chuyên gia Ấn Độ và Việt Nam phát hiện.

Chiêm ngưỡng top 8 di sản thế giới

Kim tự tháp Giza, khu vực khảo cổ Pompepii, đền Borobudur,...là những kỳ quan thế giới mà người xưa để lại cho tới bận bây giờ các nhà nghiên cứu vẫn đi tìm câu hỏi cho kỳ công xây dựng nên nó.

Hợp tác Hà Nội - Toulouse tại di sản Hoàng Thành Thăng Long

Ngày 13/4, Bộ VHTTDL đã có văn bản số 1422/BVHTTDL-DSVH gửi UBND thành phố Hà Nội, cho ý kiến về Dự án hợp tác Hà Nội - Toulouse tại di sản Khu Trung tâm Hoàng Thành Thăng Long.

 

Bảo vật quốc gia: Hai cánh cửa chạm rồng 400 tuổi đẹp nhất Việt Nam

Hai cánh cửa chạm rồng của chùa Keo là kiệt tác chạm khắc gỗ thế kỉ 17, được coi là bộ cửa đẹp nhất trong số các cánh cửa kiến trúc cổ Việt Nam.

Bảo vật quốc gia: Tượng sư tử đá nghìn tuổi ở chùa Hương Lãng

Tượng sư tử đá chùa Hương Lãng hiện đang lưu giữ tại Chùa Hương Lãng, xã Minh Hải, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên, được công nhận là Bảo vật quốc gia tại Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 15/01/2020 của Thủ tướng Chính phủ.

Bảo vật quốc gia: Tượng đôi sư tử đá đền – chùa Bà Tấm

Với những giá trị đặc biệt tiêu biểu, tượng đôi sư tử đá chùa - đền Bà Tấm xứng đáng được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật Quốc gia đợt 8 vừa qua. 

Hoàn thiện hồ sơ 'Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ' đệ trình UNESCO

UBND tỉnh Bắc Ninh vừa hoàn thiện hồ sơ "Nghề làm tranh dân gian Đông Hồ" đề nghị Bộ VHTTDL trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, gửi UNESCO xem xét đưa vào danh mục Di sản Văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp.

Chiêm ngưỡng Mâm bồng gốm men vẽ nhiều màu vừa được công nhận là bảo vật quốc gia

Mâm bồng gốm men vẽ nhiều màu (thời Lê sơ) nom tựa một đóa sen, lòng đĩa vẽ họa tiết cá hóa rồng, bao quanh bởi 9 linh thú độc đáo...

Vì sao chuông Nhật Tảo được coi là bảo vật quốc gia?

Chuông Nhật Tảo là cổ vật độc bản, bài minh trên chuông có thể coi là một trong những sử liệu chữ viết sớm nhất của thời kỳ tự chủ trong lịch sử dân tộc cho đến nay được biết.