bai-trang-15-2.jpg
Các nhân viên Standard Bank đang bán tài khoản ngân hàng cho các khách hàng thu nhập thấp

Mavis Nonkongozelo bước vào cửa hàng tạp hóa Five Sisters, rút ĐTDĐ ra và lấy ra 20 đồng ran (đơn vị tiền tệ của Nam Phi – tương đương 2,94 USD). Chỉ vài thao tác trên điện thoại, người giáo viên tiểu học 34 tuổi này đã kết nối với mạng lưới ngân hàng di động mới nhất tại Nam Phi. Sau đó, người bán hàng cũng sử dụng ĐTDĐ để kết nối với ngân hàng. Ngay lập tức, số tiền trên đã được gửi vào tài khoản miễn phí của Nonkongozelo ở Standard Bank.

Trụ sở chỉ là một cái lán lợp bằng kim loại ngoài thành phố Cape Town, Ngân hàng Standard đang “dụ” khách hàng tham gia giao dịch qua những mẫu ĐTDĐ giá rẻ vốn đã rất quen thuộc với người dân Nam Phi, trong khi dịch vụ ngân hàng vẫn còn xa lạ với họ.

Phát triển dịch vụ ngân hàng di động

Sự khan hiếm ngân hàng tại Nam Phi từ lâu đã là một vấn đề nhức nhối với nguồn tiền vốn và tăng trưởng kinh tế. Hầu hết ngân hàng cho rằng chi phí mở rộng mạng lưới chi nhánh quá cao trong khi nguồn thu lại từ những khách hàng nghèo lại quá thấp. Theo Ngân hàng Phát triển châu Phi, chỉ 20% hộ gia đình ở châu Phi có tài khoản ngân hàng. Ngân hàng Thế giới cho biết tại các nước phát triển, số người có tài khoản ngân hàng nhiều gấp 9 lần châu Phi.

Thậm chí ở Nam Phi, nền kinh tế giàu nhất châu lục và là nơi tập trung nhiều ngân hàng nhất, các cư dân nông thôn chủ yếu phải nhờ lái xe taxi để chuyển tiền mặt cho bạn bè, người thân giữa các thành phố. Những người lái xe nhận 10% hoa hồng. Nhưng bức tranh ngân hàng của Nam Phi đang thay đổi, nhờ thu nhập của người dân gia tăng và sự phổ biến của ĐTDĐ.

Trong một báo cáo mới, Ngân hàng Phát triển châu Phi ước tính lớp người dân trung lưu – tức có 2-10 USD mỗi ngày để chi tiêu – sẽ tăng lên khoảng 300 triệu người – bằng quy mô của Trung Quốc và Ấn Độ.

Cùng lúc đó, số liệu của Liên Hợp Quốc cho thấy thuê bao ĐTDĐ tại châu Phi đã tăng vọt từ 90 triệu vào năm 2005 lên 333 triệu năm 2010. Chỉ riêng tại Nam Phi, số thuê bao ngân hàng di động – được cả 4 ngân hàng lớn của đất nước cung cấp – đã tăng 21% từ giữa tháng 7/2009 đến tháng 6/2010. Do đó, các công ty tài chính đang rầm rộ triển khai dịch vụ ĐTDĐ để tiếp cận những khách hàng từng bị xem là không thể tiếp cận.

Ngân hàng Quốc gia của Nam Phi đang đưa dịch vụ ngân hàng di động để mở rộng sang các quốc gia láng giềng của châu Phi. Standard cũng đang tung mô hình kios ngân hàng di động ở Nigeria, nước đông dân cư nhất châu lục và là một trong những nước có nền kinh tế phát triển nhanh nhất.

Trong khi đó, Western Union Co hợp tác với M-Pesa – một thành viên của hãng viễn thông Kenya Safaricom, để thực hiện dịch vụ chuyển tiền qua SMS. M-Pesa hiện có 14 triệu khách hàng, một phần vì nó nhắm tới những khách hàng bị các ngân hàng bỏ quên.

“Châu Phi là một điểm nóng của những loại dịch vụ này”, Khalid Fellahi, Phó chủ tịch cấp cao của Western Union, nói.

ĐTDĐ an toàn hơn ATM

Tuy nhiên, việc quản lý và mở rộng một ngành kinh doanh chủ yếu dựa trên số lượng khách hàng lớn và lợi nhuận mỏng không dễ. Một nghiên cứu vừa được hãng tư vấn toàn cầu Monitor Group đưa ra xác định có tới 439 sáng kiến bán dịch vụ cho khách hàng châu Phi có mức sống chưa đến 2 USD/ngày, nhưng hầu hết những sáng kiến này đều có lợi nhuận ít.

Ngay cả các ngân hàng rất nhiệt tình với khách hàng châu Phi cũng nói rằng ĐTDĐ và các kios bán lẻ cũng không thể thay thế một chi nhánh ngân hàng thực sự. “Khi một khách hàng gặp vấn đề, họ muốn nói chuyện với một ai đó”, Carl Fischer, Giám đốc marketing của Capitec Bank Ltd., một ngân hàng Nam Phi chuyên cung cấp dịch vụ ngân hàng giá rẻ nói, “thay đổi hành vi là điều rất khó”.

Kể từ khi chính thức giới thiệu dịch vụ vào năm ngoái, Standard đã mở hơn 8.300 kios ngân hàng tại những địa điểm từ các cửa hàng tạp hóa đến các quán rượu bình dân. Vào cuối năm nay, Standard dự định sẽ nâng số điểm đặt kios này lên 10.000 điểm trên khắp đất nước. Standard cũng sẽ tuyển thêm các nhân viên kinh doanh địa phương để tìm kiếm khách hàng. Ngân hàng dự tính sẽ nhắm đến khoảng 15 triệu người dân ở Nam Phi, chiếm 30% dân số đất nước, những người chưa có tài khoản ngân hàng nhưng lại có tiền “của ăn của để”.

Với Standard, việc giới thiệu kios ngân hàng không phải không gặp khó khăn. Một số kios đã phải đóng cửa. Tuy nhiên, giao dịch qua các kios ngân hàng tại những cửa hàng như thế này mang lại sự an toàn cao hơn cho người dân so với việc giao dịch tại cột thẻ ATM. Chính vì thế, nó được nhiều người lựa chọn.

Theo WSJ

Bài viết đăng trên báo Bưu điện Việt Nam số 72