Đánh thức tiềm năng từ kho tàng di sản văn hóa

Nằm ở trung tâm vùng đảo Hà Nam, phường Phong Cốc (Quảng Ninh) là vùng đất giàu truyền thống lịch sử, văn hóa, gắn liền với công cuộc khai hoang, lấn biển của cha ông. 

Trải qua nhiều thế hệ, những giá trị văn hóa ấy vẫn được cộng đồng gìn giữ, trao truyền qua hệ thống đình, miếu, nhà thờ họ, các lễ hội và phong tục tập quán đặc sắc. Đây không chỉ là niềm tự hào của người dân địa phương mà còn là nguồn tài nguyên quý giá để phát triển du lịch văn hóa.

Nổi bật trong hệ thống di sản của Phong Cốc là miếu Tiên Công, đình Cốc, đình Hưng Học, đình Hồ Mạch cùng nhiều công trình tín ngưỡng và nhà thờ họ. 

Đáng chú ý, 6 nhà thờ họ tại địa phương đã được công nhận là di tích quốc gia. Cùng với đó, những phong tục như chạp Tổ, lễ ra cỗ họ vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng, tạo nên nét riêng của vùng đất có lịch sử hình thành và phát triển gắn với biển. 

quang ninh 17 20.jpg
Phong Cốc là vùng đất giàu bản sắc văn hóa với nhiều di tích, lễ hội truyền thống thu hút sự quan tâm của nhân dân, du khách. Nguồn: Báo Quảng Ninh

Lễ hội Tiên Công và lễ hội xuống đồng là hai điểm nhấn văn hóa tiêu biểu, đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Nếu lễ hội Tiên Công gắn với việc tưởng nhớ công lao các bậc tiền nhân khai phá vùng đất Hà Nam, thì lễ hội xuống đồng thể hiện đậm nét văn hóa nông nghiệp, tín ngưỡng cầu mùa và tinh thần đoàn kết của cư dân vùng đảo.

Một trong những hoạt động đặc sắc nhất của lễ hội xuống đồng là hội thi bơi thuyền chải trên sông Cửa Đình. Không đơn thuần là cuộc tranh tài thể thao dân gian, hoạt động này còn phản ánh lịch sử sinh hoạt và quá trình thích ứng với điều kiện tự nhiên của cư dân vùng sông nước. 

quang ninh 17 20 2.jpg
Hội thi bơi chải trên sông thu hút đông đảo người dân và khách du lịch tham gia hưởng ứng 

Biến di sản thành sản phẩm du lịch đặc trưng

Từ nền tảng di sản phong phú, Phong Cốc đang từng bước xây dựng các sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng. Theo định hướng phát triển văn hóa của địa phương, đến năm 2030, phường đặt mục tiêu hình thành ít nhất 5 sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng, gồm: hành trình lễ hội Tiên Công; trải nghiệm lễ hội xuống đồng; không gian văn hóa dòng họ với lễ ra cỗ họ, chạp Tổ; du lịch đình làng gắn với lễ hội đại kỳ phúc và trải nghiệm làng nghề truyền thống.

Trong đó, phục hồi nghề đan ngư cụ truyền thống Hưng Học gắn với hoạt động trải nghiệm được xác định là hướng đi có triển vọng. Thông qua việc tìm hiểu và trực tiếp tham gia các công đoạn làm nghề, du khách có cơ hội khám phá đời sống lao động, sinh kế và tập quán sản xuất của cư dân vùng cửa sông ven biển.

Ông Ngô Đình Dũng, Phó Chủ tịch UBND phường Phong Cốc cho hay, Phong Cốc xác định phát triển văn hóa thành nguồn lực nội sinh, gắn bảo tồn và phát huy giá trị di sản với phát triển du lịch, tạo nên các sản phẩm văn hóa mang bản sắc riêng".

Để hiện thực hóa định hướng này, địa phương xác định người dân phải là chủ thể trong bảo tồn và khai thác di sản. Các nghệ nhân, người cao tuổi, dòng họ, hộ kinh doanh và cộng đồng dân cư sẽ trực tiếp tham gia giới thiệu, kể những câu chuyện về lịch sử khai phá vùng đảo, các ngôi đình cổ, phong tục dòng họ và nghề truyền thống. 

Cùng với khai thác giá trị di sản, Phong Cốc chú trọng công tác tu bổ, tôn tạo các di tích như miếu Tiên Công, đình Hưng Học, Hồ Mạch. Đồng thời, xây dựng hồ sơ đề nghị công nhận Di tích quốc gia đặc biệt đối với đình Cốc và miếu Tiên Công. 

Công tác giáo dục di sản cho thế hệ trẻ cũng được quan tâm thông qua các hoạt động trải nghiệm bơi thuyền chải, tìm hiểu lịch sử địa phương và tổ chức lớp học hát đúm cho học sinh. Những hoạt động này góp phần đưa văn hóa truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ, bồi đắp tình yêu quê hương và ý thức gìn giữ bản sắc.

Đáng chú ý, địa phương còn hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu số về di sản, bản đồ số du lịch - di sản và các kênh truyền thông chuyên biệt nhằm quảng bá hình ảnh Phong Cốc. 

Trong tương lai, không gian kinh tế đêm với phố đi bộ, chợ đêm văn hóa, ẩm thực truyền thống và các chương trình biểu diễn nghệ thuật dân gian định kỳ cũng được kỳ vọng tạo thêm sức hút cho điểm đến này.

Linh Giang