Phú Thọ trước phép thử ‘ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên’

 Vị thế cao, sức ép lớn

Năm học 2025-2026 là năm đầu tiên ngành Giáo dục Phú Thọ vận hành trong không gian tỉnh mới. Toàn tỉnh có gần 2.000 cơ sở giáo dục, hơn một triệu học sinh, sinh viên và trên 60.000 cán bộ, giáo viên; quy mô giáo dục lớn thứ ba cả nước.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Phú Thọ xếp thứ 6 trong 34 tỉnh, thành phố, tỷ lệ tốt nghiệp đạt 99,7%, có gần 500 điểm 10. Môn Lịch sử đứng thứ nhất; Vật lý, Địa lý, Giáo dục kinh tế và pháp luật đứng thứ hai. Hai học sinh lần lượt giành Huy chương Bạc Olympic Vật lý châu Á và châu Âu; một học sinh dự Olympic Hóa học quốc tế; kết quả học sinh giỏi quốc gia xếp thứ ba.

Nhưng phía sau bảng thành tích là khoảng thiếu nhân lực. Tỉnh được giao 26.062 biên chế giáo dục, còn thiếu 5.887 chỉ tiêu so với định mức của Bộ GD-ĐT. Hàng nghìn người đã trúng tuyển, hoàn thiện hồ sơ tuyển dụng, tiếp nhận viên chức giáo dục năm 2025-2026, nhưng tỉnh chưa thể ban hành quyết định do vướng chỉ tiêu. Trước mắt, các đại biểu đề xuất tỉnh kiến nghị Trung ương giao bổ sung 2.448 chỉ tiêu cho những trường hợp đã trúng tuyển.

Bài toán thiếu biên chế đặt ra khi Phú Thọ tổ chức lại mạng lưới trường học, điều chỉnh đội ngũ sau hợp nhất và chuẩn bị năm học mới. Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông yêu cầu rà soát từng cấp học, trường, địa bàn; chú ý địa hình, dân số, trường lớp sau sắp xếp, nhu cầu kinh phí và tác động của phương án.

Việc rà soát nêu trên nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị và chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: đổi mới giáo dục phải tạo chuyển biến trong từng trường, lớp, điều kiện làm việc của giáo viên và trải nghiệm của học sinh. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh năm học 2026 - 2027 phải bảo đảm nguyên tắc: “Ở đâu có học sinh, ở đó có giáo viên”.

Giảm đầu mối, không giảm cơ hội học tập

Theo phương án dự kiến, Phú Thọ sẽ giảm 631 trong tổng số 1.852 cơ sở giáo dục công lập, tương đương 34,1%. Khối cơ sở do cấp xã quản lý dự kiến giảm từ 1.693 xuống khoảng 1.110 đơn vị. Tuy nhiên, phép giảm này không đồng nghĩa đóng cửa cơ học 631 ngôi trường hay buộc học sinh đồng loạt chuyển địa điểm.

Phú Thọ đặt ra 3 nguyên tắc: không sáp nhập trường mầm non với trường phổ thông; không sáp nhập trường chuyên biệt với trường đại trà; giữ nguyên các trường chất lượng cao. Mỗi xã vẫn phải bảo đảm tối thiểu một cơ sở mầm non và một cơ sở phổ thông cung ứng đủ cấp tiểu học, THCS. Các trường cùng cấp, liền kề có thể tổ chức lại thành trường quy mô lớn, có phân hiệu khi cần.

Ở đô thị, đồng bằng và trung du, tỉnh ưu tiên mô hình trường một cấp quy mô lớn. Tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, dân cư phân tán, mô hình trường liên cấp được khuyến khích nhằm hạn chế quãng đường đi học, tận dụng cơ sở vật chất và điều phối giáo viên.

Nghị quyết 71 đặt người học ở trung tâm, nhà trường là nền tảng, nhà giáo là động lực quyết định chất lượng; đồng thời yêu cầu Nhà nước bảo đảm đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên, lấy đầu tư công dẫn dắt, thu hút nguồn lực xã hội để hiện đại hóa giáo dục.

Tại Phú Thọ, các yêu cầu ấy đang được lượng hóa. Tỉnh ban hành 8 nghị quyết, 3 quyết định và 10 đề án phát triển giáo dục giai đoạn 2026 - 2030. Ngân sách hỗ trợ miễn học phí trên 1.300 tỷ đồng. Trên 1.000 tỷ đồng được huy động đầu tư cơ sở vật chất; 54 trường THPT được xây mới, cải tạo, nâng cấp với khoảng 972 tỷ đồng; 24 xã được bố trí 245 tỷ đồng đầu tư trường học.

Hệ thống dữ liệu đã kết nối 1.932 cơ sở giáo dục, gần 70.000 giáo viên và hơn 970.000 học sinh. Học bạ số, tuyển sinh trực tuyến, hồ sơ điện tử, chữ ký số và AI từng bước đi vào quản trị, dạy học. Tỷ lệ trường học kiên cố đạt trên 95%, trường đạt chuẩn quốc gia khoảng 91%.

Ngành giáo dục đã tuyển dụng 1.335 viên chức, tiếp nhận 1.053 biên chế và tuyển 29 sinh viên xuất sắc. Đến thời điểm báo cáo, toàn tỉnh đã giảm 91 cơ sở giáo dục, 50 điểm trường lẻ; giáo dục nghề nghiệp, giáo dục thường xuyên tiếp tục được tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối, gắn với nhu cầu doanh nghiệp.

Những con số ấy cho thấy bài toán không chỉ là giảm số đơn vị. Một trường được tổ chức lại chỉ có ý nghĩa khi bộ máy gọn hơn, đội ngũ được bố trí hợp lý hơn; một phân hiệu được giữ lại phải giúp học sinh không đi học quá xa.

Kết quả cuộc sắp xếp không chỉ nằm ở 631 đầu mối dự kiến cắt giảm. Thước đo cuối cùng là mỗi lớp học có đủ giáo viên, việc học thuận lợi hơn, chất lượng được giữ vững và chênh lệch vùng từng bước thu hẹp.

Đoàn Bổng