Đó là chia sẻ của ông Nguyễn Tiến Thỏa - Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, trong cuộc trao đổi với VietNamNet về đề xuất chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Chuyển sang cơ chế thị trường, nên chấm dứt hoạt động của quỹ

- Mới đây, Thanh tra Chính phủ kiến nghị nghiên cứu chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu (QBOGXD), chuyển sang cơ chế kết hợp dự trữ quốc gia và công cụ thuế. Ông đánh giá thế nào về đề xuất này?

Ông Nguyễn Tiến Thỏa: Tôi cho rằng, việc chấm dứt vai trò lịch sử của QBOGXD phụ thuộc vào việc chúng ta áp dụng cơ chế giá nào. Nếu những kiến nghị trên gắn với việc chuyển hẳn sang cơ chế giá thị trường thì những kiến nghị ấy là phù hợp.

Thực tế những năm qua, chúng ta điều hành giá xăng dầu chưa hoàn toàn theo cơ chế giá thị trường, với tư tưởng cơ bản cố gắng bảo đảm giá xăng dầu ổn định tương đối. Vì vậy, quỹ được hình thành nhằm tạo công cụ chủ động can thiệp trực tiếp vào giá.

Theo đó, giá xăng dầu trong nước được điều hành theo chu kỳ, kết hợp sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu khi giá tăng cao. Cơ chế này nhằm ngăn những đợt tăng giá đột biến, hạn chế tác động tiêu cực đến các mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô như lạm phát, tăng trưởng, lãi suất, tỷ giá, việc làm,... đồng thời góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

nguyen tien thoa
Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam. Ảnh: Phạm Hải

Trong bối cảnh đó, việc duy trì Quỹ bình ổn giá xăng dầu là cần thiết.

- Vậy thưa ông, trong bối cảnh hiện nay Quỹ bình ổn giá xăng dầu có thực sự còn cần thiết?

Nay, nếu chúng ta chuyển hẳn sang cơ chế giá thị trường, doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu được quyền quyết định giá theo tín hiệu khách quan của giá thị trường thế giới. Khi đó, Nhà nước thực hiện điều tiết giá thị trường chủ yếu bằng các công cụ gián tiếp từ chính các công cụ của thị trường (cung - cầu, thuế, phí... ) tác động vào giá, thay cho các biện pháp can thiệp trực tiếp làm méo mó thị trường.

Vì vậy, cũng nên chấm dứt hoạt động của quỹ, bởi giữ nó sẽ không phù hợp với mục tiêu để giá xăng dầu vận hành theo cơ chế thị trường.

Chỉ có như vậy mới bảo đảm để giá trong nước bám sát biến động của giá thế giới, giảm thiểu hiện tượng lệch pha giữa giá trong nước và giá thế giới. Đồng thời, xóa bỏ được tình trạng “nín giá”, không điều chỉnh khi giá thế giới tăng cao, để khi bắt buộc phải điều chỉnh giá thì điều chỉnh ở mức cao, giật cục như cơ chế cũ.

- Theo ông, cơ chế vận hành Quỹ BOGXD còn những bất cập gì khiến việc chấm dứt quỹ được đặt ra?

Quỹ BOGXD được chính thức thành lập từ năm 2009 đến nay. Suốt quá trình hoạt động, quỹ như một “van” giảm sốc giá thị trường. Nếu không có quỹ thì chúng ta đã không có nguồn lực can thiệp trực tiếp vào mức giá xăng dầu để có mức giá thực tế bán ra thấp hơn giá tính đúng, tính đủ. Tức là không can thiệp từ QBOGXD, chúng ta đã phải tăng giá cao hơn và tần suất tăng giá cũng nhiều lần hơn. 

Nhờ có quỹ can thiệp, giúp kìm hãm đà tăng hoặc làm dịu các cú sốc khi giá thế giới biến động mạnh. Qua đó, góp phần vào việc bình ổn mặt bằng giá nói chung, kiểm soát lạm phát, giảm giá đầu vào cho các ngành sử dụng xăng dầu và giảm bớt một phần chi tiêu của người tiêu dùng.

Như hồi đầu tháng 3/2026, thị trường xăng dầu thế giới xuất hiện những biến động đặc biệt, tác động bất lợi đến thị trường trong nước. Trước tình hình đó, Chính phủ đã có những phản ứng chính sách khá kịp thời, linh hoạt nhằm bình ổn thị trường xăng dầu trong nước, trong đó có việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Cụ thể, ngày 10/3, quỹ được sử dụng để chi bình ổn từ 4.000-5.000 đồng/lít, tùy mặt hàng. Đến ngày 19/3, quỹ tiếp tục được sử dụng để chi bình ổn từ 3.000-4.000 đồng/lít. Việc sử dụng quỹ đã góp phần kiềm chế giá xăng dầu trong nước, tránh tăng thêm 4.000-5.000 đồng/lít, qua đó hạn chế tác động bất lợi đến hoạt động sản xuất và đời sống người dân.

xang dau.png
Trong quá trình hoạt động, Quỹ bình ổn giá xăng dầu như một “van” giảm sốc giá thị trường. Ảnh: Nam Khánh

Tuy nhiên, trong quá trình vận hành quỹ đã bộc lộ những bất cập trong quản lý, tạo kẽ hở trục lợi chính sách... Đây là một trong những nguyên nhân mà Thanh tra Chính phủ kiến nghị cần chấm dứt hoạt động của quỹ. 

Nhưng tôi cho rằng căn nguyên cần phải chấm dứt vai trò lịch sử của quỹ là vì cơ chế quản lý của chúng ta đã sang một trang mới: Cơ chế giá thị trường như đã phân tích trên.

Dùng hàng dự trữ để bình ổn, thay vì dùng tiền bù giá

- Nếu chấm dứt QBOGXD, giá xăng dầu trong nước sẽ chịu tác động như thế nào khi giá thị trường thế giới có những biến động mạnh? Liệu giá xăng dầu có tăng, giảm đột ngột hơn, gây áp lực đến doanh nghiệp, người tiêu dùng và lạm phát?

Nếu chấm dứt hoạt động của Quỹ bình ổn giá xăng dầu và chuyển sang cơ chế giá thị trường, tình trạng mua cao, bán thấp do sử dụng quỹ để kìm giá bán sẽ không còn. Khi đó, giá xăng dầu trong nước sẽ phản ánh sát hơn và kịp thời hơn những biến động của giá thế giới.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng thực hiện cơ chế giá thị trường không có nghĩa là Nhà nước thả nổi, để mặc những mặt trái của thị trường tác động một cách tự do, tự phát. Thay vào đó, giá xăng dầu vẫn vận hành theo cơ chế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước.

Vì vậy, việc giá xăng dầu trong nước có xảy ra những cơn sốt giá khi thị trường thế giới biến động mạnh, bất thường hay không phụ thuộc hoàn toàn vào khả năng phản ứng chính sách nhanh chóng, linh hoạt. Trong đó, quan trọng là việc triển khai các giải pháp cân đối cung cầu, điều chỉnh thuế, phí và áp dụng các biện pháp bình ổn giá khác theo quy định của Luật Giá.

- Có đề xuất thay thế Quỹ bình ổn giá xăng dầu bằng cơ chế kết hợp giữa dự trữ quốc gia và công cụ thuế. Theo ông, hai công cụ này có thể thay thế vai trò của quỹ đến mức nào? 

Tôi cho rằng hai đề xuất trên là phù hợp khi chuyển giá xăng dầu sang cơ chế thị trường, không còn Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Đối với dự trữ quốc gia, trong cơ chế thị trường, cung - cầu giữ vai trò trực tiếp quyết định sự hình thành và biến động của giá cả. Dự trữ quốc gia là một bộ phận trong tổng nguồn cung, góp phần giúp chúng ta chủ động ứng phó với tình trạng thiếu hụt nguồn cung, bảo đảm dòng chảy xăng dầu không bị đứt gãy trong mọi tình huống, góp phần bảo đảm nguồn cung cho thị trường.

Khi cung - cầu cân đối, thị trường sẽ hình thành mức giá hợp lý.

Ngược lại, nếu nguồn cung xăng dầu thiếu hụt so với nhu cầu, tình trạng sốt giá là khó tránh khỏi.

Đối với công cụ thuế, gồm thuế giá trị gia tăng (VAT), thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế bảo vệ môi trường, đây là những yếu tố cấu thành giá xăng dầu theo quy định của pháp luật. Vì vậy, việc tăng hoặc giảm các loại thuế này sẽ trực tiếp làm thay đổi giá bán xăng dầu mà không làm méo mó tín hiệu giá thị trường.

Chẳng hạn, từ 1/11/2026, Chính phủ cho phép giảm thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng về 0%, lập tức giá xăng giảm mạnh từ 1.575-1.804 đồng/lít, tác động tích cực ngay đến thị trường.

- Như vậy cần thiết kế cơ chế vận hành ra sao để vừa bảo đảm ổn định thị trường, vừa không tạo thêm gánh nặng cho ngân sách nhà nước?

Để sử dụng hiệu quả hai công cụ trên, tôi cho rằng cần có cơ chế vận hành phù hợp.

Với dự trữ quốc gia, cần nhanh chóng nâng mức dự trữ lên khoảng 90 ngày nhập khẩu ròng, thay vì chỉ 5-7 ngày như hiện nay. Đây cũng là mục tiêu Bộ Chính trị đề ra tại Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025.

Cùng với đó, cần xây dựng cơ chế luân chuyển dự trữ hợp lý và cơ chế xuất hàng dự trữ để tham gia bình ổn thị trường. Đặc biệt, phải bảo đảm khả năng ứng phó kịp thời với tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong các tình huống đột xuất, cấp bách như thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn hoặc các yêu cầu về an ninh, quốc phòng.

Còn đối với công cụ thuế, việc điều chỉnh cần linh hoạt nhưng phải dựa trên những nguyên tắc và giới hạn cụ thể về biến động thị trường. Đồng thời, cần đánh giá đầy đủ tác động đến các mục tiêu kinh tế vĩ mô để quyết định tăng, giảm thuế một cách hợp lý.

Việc giảm thuế xăng dầu chắc chắn sẽ làm giảm nguồn thu ngân sách nhà nước từ mặt hàng này. Tuy nhiên, đây là giải pháp mang tính tình thế, cần chấp nhận sự đánh đổi và coi đó là một khoản đầu tư cho nền kinh tế.

Bởi việc giảm thuế sẽ góp phần hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra. Đổi lại, ngân sách có thể được bù đắp bằng nguồn thu tăng thêm ở khâu đầu ra cuối cùng của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong toàn bộ nền kinh tế.

Xin cảm ơn ông!

Cần thay đổi cách sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu

Trao đổi với VietNamNet về đề xuất chấm dứt Quỹ bình ổn giá xăng dầu, chuyển sang cơ chế kết hợp giữa dự trữ quốc gia và công cụ thuế, ông Bùi Ngọc Bảo, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cho rằng vấn đề cần bàn là sử dụng quỹ như thế nào cho hiệu quả, chứ không phải xóa bỏ.

Ông Bảo cho biết, từ khi Quỹ bình ổn giá xăng dầu được hình thành năm 2009, nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là Petrolimex, đã không đồng tình với việc giao quỹ cho doanh nghiệp quản lý.

Mặc dù quỹ phát huy hiệu quả trong nhiều thời điểm, nhưng việc giao doanh nghiệp quản lý quỹ và sử dụng quỹ theo yêu cầu của cơ quan điều hành khiến công tác kiểm soát gặp nhiều khó khăn, kể cả khi ứng dụng chuyển đổi số có thể hỗ trợ giám sát.

“Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đã nhiều lần kiến nghị không giao Quỹ bình ổn giá xăng dầu cho doanh nghiệp quản lý. Thay vào đó, quỹ này nên được tập trung về một đầu mối của Nhà nước, do Bộ Tài chính hoặc Bộ Công Thương quản lý, để bảo đảm minh bạch và hạn chế những bất cập phát sinh”, ông Bảo nói.

Đáng chú ý, Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam đề xuất thay đổi căn bản cách sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu. Theo đó, thay vì dùng tiền quỹ để bù trực tiếp vào giá bán lẻ, Nhà nước nên sử dụng nguồn tiền này để mua xăng dầu dự trữ khi giá thế giới ở mức thấp.

Ông phân tích, khi giá dầu thế giới tăng lên 150 USD/thùng, muốn bình ổn giá trong nước phải chi từ quỹ vài nghìn đồng cho mỗi lít xăng, dầu. Trong trường hợp này, việc dùng tiền để bù giá rất khó phát huy hiệu quả. Ngược lại, nếu sử dụng quỹ để mua xăng dầu dự trữ khi giá thế giới ở mức 60-70 USD/thùng, Nhà nước sẽ có nguồn hàng để đưa ra thị trường khi cần thiết.

“Bình ổn tốt nhất là bình ổn bằng hàng dự trữ. Bởi khi thị trường biến động mạnh, có những thời điểm dù có nhiều tiền cũng không mua được xăng dầu. Do đó, dự trữ bằng xăng dầu quan trọng, vừa giúp xử lý tình trạng khan hiếm, vừa góp phần bình ổn giá”, ông Bảo nói.

Theo đề xuất của Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam, cần hình thành hai nguồn dự trữ song song. Trong đó, dự trữ quốc gia được mua bằng ngân sách nhà nước, còn dự trữ lưu thông tập trung được mua từ nguồn Quỹ bình ổn giá xăng dầu.

Ông Bảo cho rằng việc tăng dự trữ quốc gia hiện gặp nhiều khó khăn, cả về nguồn lực ngân sách lẫn thủ tục xuất, nhập hàng dự trữ. Mục tiêu nâng mức dự trữ lên khoảng 90 ngày cũng không dễ thực hiện. Do đó, việc sử dụng Quỹ bình ổn giá xăng dầu để mua dự trữ lưu thông sẽ góp phần bổ sung nguồn hàng, hỗ trợ Nhà nước chủ động hơn trong điều hành thị trường.

Về cách thức vận hành, ông Bảo đề xuất nguồn quỹ được hình thành thông qua việc trích một khoản tiền trên mỗi lít xăng dầu bán ra, tương tự cơ chế thu một khoản phí cố định. Toàn bộ số tiền này được tập trung về một đầu mối quản lý của Nhà nước.

Khi giá xăng dầu thế giới ở mức thấp, cơ quan quản lý có thể sử dụng quỹ để mua hàng dự trữ. Đến thời điểm thị trường biến động mạnh hoặc xuất hiện nguy cơ thiếu nguồn cung, lượng xăng dầu này sẽ được đưa ra bán với mức giá hợp lý.

Cách làm này vừa duy trì được một công cụ bình ổn giá theo Luật Giá, vừa tạo nguồn hàng dự trữ để ứng phó với những biến động bất thường của thị trường xăng dầu.