Ngày 13/5/2015 đánh dấu 1 năm kể từ khi Tòa án công lý (ECJ) của Liên minh Châu Âu ra phán quyết mọi người đều có “quyền được lãng quên” trên Internet. Theo đó, ECJ quy định các công cụ tìm kiếm Internet phải gỡ bỏ thông tin “không chính xác, lỗi thời, không liên quan, quá đáng” nếu không sẽ bị phạt.

Quyết định được đưa ra sau khi một công dân Tây Ban Nha kiện Google lên ECJ vì ông muốn một bài báo nói mình phá sản phải bị Google “quên” và không còn hiển thị trên trang kết quả tìm kiếm nữa. ECJ gọi Google là “người quản lý” dữ liệu cá nhân và là đối tượng phải thi thành luật bảo vệ dữ liệu của EU. Google không thể chối bỏ trách nhiệm theo luật châu Âu bằng cách nói họ chỉ là công cụ tìm kiếm và phản ánh những gì mọi người đang tìm.

Kể từ đó, Google đã xử lý 253.617 yêu cầu gỡ bỏ 920.258 đường link và chỉ phê duyệt hơn 40% số yêu cầu này. Phán quyết của ECJ không chỉ áp dụng cho riêng Google mà cho cả các công cụ khác đang hoạt động tại châu Âu như Bing, Yahoo. Tuy nhiên, Google là người duy nhất thông báo cho quản trị web khi có link nào đó dẫn đến website của họ bị gỡ khỏi kết quả tìm kiếm.

Các trang web bị Google và công cụ khác gỡ bỏ vẫn có thể truy cập trực tiếp nhưng vì không thể tìm bằng công cụ, chúng khó tìm thấy hơn. Chẳng hạn, khi tìm một chủ đề trên Google.co.uk, người dùng sẽ nhìn thấy dòng thông báo: “Một số kết quả có thể bị gỡ theo luật bảo vệ dữ liệu châu Âu” ở cuối trang.

Dù Google không công khai danh tính của người khiếu nại, người gửi yêu cầu buộc phải cung cấp xác minh danh tính để chứng minh các đường link có liên quan đến họ là thật hoặc họ có quyền thay mặt người đó về mặt pháp lý để yêu cầu.

Các yêu cầu gỡ bỏ dữ liệu rất đa dạng về lý do, chẳng hạn một người bị kết án nghiêm trọng 5 năm trước nhưng trong phiên phúc thẩm đã được minh oan (được phê chuẩn); một mục sư bị kết án tàng trữ ảnh khiêu dâm trẻ em yêu cầu gỡ bỏ bài báo về việc bắt giữ và đuổi khỏi nhà thờ (bị từ chối); một phụ nữ yêu cầu gỡ bài báo hơn 10 năm trước về việc chồng bị sát hại, trong đó có cả tên bà (được phê chuẩn); một bác sỹ xin gỡ hơn 50 link về bài báo nói về ca phẫu thuật thất bại (bị từ chối)…

Tại Anh, 183 người khiếu nại lên cơ quan bảo vệ dữ liệu (ICO) sau khi bị Google bác bỏ yêu cầu. ICO đồng tình với Google trong 3/4 vụ việc nhưng vẫn còn 48 vụ ICO tin rằng Google chưa làm đúng. Google phải đánh giá lại các yêu cầu đó và phần lớn thay đổi quyết định của mình. Tuy nhiên, ICO cảnh cáo nếu không xử lý nốt các vụ còn lại, hãng tìm kiếm của Mỹ sẽ bị phạt.

Dù bị nhiều bên phản đối, ICO cho rằng quyền được lãng quên đã nâng cao nhận thức về quyền bảo vệ dữ liệu của mọi người và việc gỡ bỏ link khỏi kết quả tìm kiếm có tác dụng trong thực tế.

Theo Dina Shiloh, một cố vấn pháp luật tại châu Âu, quyết định của ECJ chứng tỏ châu Âu có quyền kiểm soát dữ liệu và cách xử lý dữ liệu. Nó cho thấy “tại châu Âu, quyền riêng tư chưa hề chết. Google không thể tranh luận rằng họ là “bức tường” trung lập mà không có trách nhiệm gì với các nội dung nó liên kết”.

Dù vậy, bà cũng thừa nhận đây là ca không hề đơn giản. Ngay cả khi yêu cầu được chấp thuận, các bài báo đó vẫn tồn tại trên mạng, trên các website của tòa soạn. Ngoài ra, chúng không thể bị “quên” khi tìm kiếm trên Google tại các nước khác.

Các nhà chức trách châu Âu kêu gọi quyền được lãng quên áp dụng cho công cụ tìm kiếm trên toàn thế giới, không chỉ tại châu Âu. Song, đề nghị này vấp phải phản đối kịch liệt. Trong khi đó, bà Shiloh cũng chỉ ra các nội dung mà ECJ nói đến là “không chính xác, lỗi thời, không liên quan hay quá đáng” là khá mơ hồ, khó định nghĩa.

Hơn 1/2 số người dùng công cụ tìm kiếm để tìm hiểu ai đó trước khi gặp họ lần đầu tiên, theo nghiên cứu của hãng quản lý uy tín trên mạng Digitalis. 92% cho biết họ phát hiện một thứ tiêu cực làm ảnh hưởng đến mức độ tiếp nhận của mình đến người đó. Công ty phát triển công nghệ RedBox có thể tăng thứ hạng của các thông tin “chính xác, hiện thời”, đẩy các “bài báo tiêu cực cũ” xuống vị trí thấp hơn.

Digitalis khẳng định quyền được lãng quên của châu Âu vô tình giúp công việc của họ thuận lợi hơn. Tiến sỹ Laura Toogood, phụ trách khách hàng cá nhân tại Digitalis, nhận xét: “Quản lý danh tính và thông tin trên mạng là vô cùng quan trọng. Trong thế giới hiện đại, nếu bạn không quản lý nó, một công cụ tìm kiếm như Google sẽ làm điều đó thay bạn”.