Sếp DNNN và nỗi lo mất quyền khi cổ phần hóa

 Việt Nam đang đàm phán để tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), trong đó vòng đàm phán về doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Đang có nhiều ý kiến lo ngại về tiến độ cải cách loại hình doanh nghiệp này.

- Việt Nam đang đàm phán để tham gia Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP), trong đó vòng đàm phán về doanh nghiệp Nhà nước (DNNN). Đang có nhiều ý kiến bi quan về tiến độ cải cách loại hình doanh nghiệp này.

Yêu cầu về cải cách DNNN tuy có khác biệt ở từng quốc gia, song nền tảng thị trường là yếu tố bất di bất dịch với tất cả các thành viên TPP trong tương lai. Cho nên, dù kết quả đàm phán có như thế nào, thì kiểu hoạt động như của các DNNN Việt Nam bấy lâu nay sẽ khó có thể tồn tại trong "sân chơi" TPP.

Không muốn thay đổi?

Cải cách DNNN đã được thực hiện từ lâu với việc chuyển đổi, sắp xếp, cổ phần hóa DNNN. Tuy nhiên, kết quả thực tiễn lại cho thấy, dù rất quyết liệt nhưng khó hoàn thành kế hoạch đề ra. Có vẻ như tốc độ cải cách ngày càng chậm lại, nhất là khi động chạm tới những DNNN lớn.

Theo chuyên gia kinh tế Lê Đăng Doanh, ở những nước tiên tiến, tỷ trọng DNNN chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong nền kinh tế quốc dân, khoảng dưới 10%. Tại Việt Nam, DNNN đang chiếm tỷ trọng rất lớn tới khoảng 28% GDP, nếu cộng với 5 ngân hàng thương mại quốc doanh, tỷ trọng lên đến 34% GDP. Trên thế giới, không có một nền kinh tế thị trường nào mà quốc doanh chiếm một tỷ lệ lớn như Việt Nam. Một nền kinh tế thị trường mà khu vực DNNN lớn như vậy, ông Doanh cho rằng cầm chắc là không hiệu quả. Khối doanh nghiệp này hiện chiếm đến 70% vốn đầu tư toàn xã hội, 50% đầu tư nhà nước, 60% vốn vay từ ngân hàng và chiếm tới hơn một nửa tổng nợ xấu.

{keywords}
Cải cách DNNN là yêu cầu không thể thiếu khi Việt Nam đàm phán gia nhập TPP (ảnh minh họa)

Theo đánh giá của Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Văn Hiếu tại một hội thảo hồi tháng 5 vừa qua, chất lượng nhiều đề án tái cơ cấu mà DNNN đã trình chỉ nặng về báo cáo thành tích, chung chung. Các ý tưởng, phương án tái cơ cấu không thuyết phục, chưa thực sự là tâm huyết của DN. Hơn nữa việc, cổ phần hóa chỉ mới là hình thức chuyển đổi chủ sở hữu của DNNN chứ chưa thực sự đúng nghĩa, chưa mang lại kết quả như mong đợi. Tư tưởng quản lý và kỹ năng quản trị chưa được cải thiện, vẫn mang nặng phong cách cũ.

Về phía quản lý Nhà nước đến nay cũng cho thấy đang thiếu những biện pháp mạnh tay để cải cách triệt để các DNNN. Chỉ đơn cử vấn đề, Chính phủ yêu cầu thoái vốn để khắc phục đầu tư ngoài ngành và sở hữu chéo, song cũng lại yêu cầu không được làm thất thoát vốn khi thị trường chứng khoán, bất động sản đóng băng và xì hơi. Chính vì vậy, nhiều DNNN đã vin cớ này để chậm thoái vốn.

Mới đây Bộ Tài chính đã phải đề xuất lên Chính phủ một biện pháp hành chính là có thể cách chức đối với lãnh đạo DNNN trì hoãn, không tiến hành thoái vốn ngoài ngành để buộc người đứng đầu DN thực sự phải đẩy nhanh tiến độ hoặc chịu xử lý.

Sợ phải chia sẻ quyền lực

Tuy nhiên, cái mà nhiều chuyên gia quan tâm nhất hiện nay khi thực hiện cải cách DNNN là vấn đề con người, cũng như hoàn thiện các cơ chế quản lý DNNN.

Theo bà Đào Thị Thiên Hương, Phó giám đốc Dịch vụ tư vấn PWC Việt Nam, khái niệm tái cấu trúc đến nay có lẽ đã trở thành câu cửa miệng của nhiều DN, nhưng thực sự tái cấu trúc như thế nào không hề đơn giản. “Tôi tin rằng, tái cấu trúc đối với các DN Việt Nam không đơn thuần là lập chiến lược thoái vốn ở một mảng kinh doanh nào đó, hay cổ phần hóa mà là cuộc cải cách tổng thể từ chiến lược, cấu trúc DN đến quy trình, công nghệ và con người” - bà nói.

{keywords}
(ảnh minh họa)

Trong đó, vấn đề con người vẫn là quan trọng nhất. Bà Hương cho hay từ thực tế tư vấn cho các DN Việt Nam bà thấy nổi lên vấn đề: khi thực hiện tái cấu trúc một cách nghiêm túc và khoa học sẽ khiến DN hoạt động theo hệ thống, ít phụ thuộc vào một số cá nhân đồng thời dẫn đến việc phải chia sẻ quyền lực, điều này thường không dễ chấp nhận bởi chính những người đang nắm giữ quyền lực đó. Bên cạnh đó, các cấp quản lý trung gian thường có suy nghĩ cải tổ sẽ dẫn đến nguy cơ những người cũ mất việc làm hoặc bị thay bởi những người mới.

Muốn thành công thì các “sếp” cần phải quyết tâm thực hiện và lãnh đạo quá trình cải cách cũng như ban hành chính sách thưởng phạt nghiêm minh. Ngoài ra, cần có sự tham gia sâu rộng của cấp quản lý trung gian, tập trung vào việc đề ra giải pháp và hướng tới lợi ích đạt được, bà Hương nhấn mạnh.

Để có những người lãnh đạo DN có quyết tâm cao và có tư duy, chiến lược, tầm nhìn xa nhằm đưa công cuộc cải cách đến thành công thì việc cần thiết là sử dụng biện pháp mạnh, thậm chí sa thải lãnh đạo cấp cao.

Nói vậy nhưng làm được việc này là không hề đơn giản. Ngay cả việc kỷ luật nhẹ nhàng lãnh đạo một DNNN còn khó, huống chi cách chức. Chưa kể thay rồi thì việc chọn người cũng không hề đơn giản. Với các tập đoàn, tổng công ty 91, nhân sự từ ủy viên hội đồng thành viên, tổng giám đốc đều phải qua bộ quản lý ngành và Bộ Nội vụ thẩm định, sau đó mới trình Thủ tướng xem xét. Cách làm nhân sự lâu nay ở các DNNN vẫn na ná việc chọn nhân sự cho cơ quan Nhà nước, vì thế rất khó thay đổi lãnh đạo. Đây là lý do khiến nhiều DNNN hoạt động kém hiệu quả nhưng các sếp vẫn tại vị đến khi nghỉ hưu.

Theo chuyên gia kinh tế Phạm Nam Kim, lãnh đạo DNNN ở Việt Nam hiện không khác gì một công chức. Mọi việc đều xin ý kiến “cấp trên”. Người thi hành rất thoải mái do không phải là người quyết định, đẩy trách nhiệm lên cấp cao hơn. Vì vậy dù thay đổi thế nào đi nữa cũng không có nhiều biến chuyển bởi vướng tư duy công chức. Cải cách cần phải đặt trọng tâm vào thay đổi là con người và quy chế quản lý DNNN.

Theo ông Kim, cần phải thay đổi quy chế dành cho những người lãnh đạo và nhân sự trong các DNNN hiện nay. Trước hết, lãnh đạo DNNN không nên là người của Nhà nước mà cần thuê ngoài. Nhà nước chỉ cử người đại diện của mình giám sát các hoạt động dựa trên những tiêu chí đặt ra. Nếu vẫn là những con người của Nhà nước, ăn lương Nhà nước, vẫn những tư duy cũ thì không khác gì bình mới rượu cũ và dẫn đến không thể thay đổi triệt để.

Cùng với đó, phải làm rõ hơn nữa mối quan hệ giữa chủ sở hữu Nhà nước, người đại diện chủ sở hữu với người thực hiện quyền sở hữu tức chủ DN. Giám đốc có quyền bao nhiêu, người đại diện chủ sở hữu quyền bao nhiêu. Không làm rõ vấn đề này thì không thể xử lí nghiêm được người đứng đầu DNNN khi làm ăn thua lỗ.

Trần Thủy

tin nổi bật

Du lịch biển và kỳ vọng đội tàu ‘made in Việt Nam’

Việt Nam lâu nay chỉ đón khách tàu biển vào nên còn bị động, phụ thuộc, chưa có đội tàu chạy trên lãnh hải nước ta, chạy ra lãnh hải quốc tế, chở khách từ Việt Nam đi các nước.

Giá vàng hôm nay 24/1: Vàng tiếp tục tăng lên đỉnh cao

Giá vàng thế giới tăng cao ngóng quyết định quan trọng từ Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) về việc tăng lãi suất lần đầu tiên trong năm 2023.

Giá vàng tăng, ‘cá mập’ bán ra 5,21 tấn

Giá vàng thế giới tăng 5% từ đầu năm tới nay nhưng “cá mập” - SPDR Gold Shares giảm nhu cầu nắm giữ, bán ròng 5,21 tấn.

Doanh nghiệp bất động sản vững tin, sẵn sàng kịch bản cho năm 2023

Luôn kỳ vọng thị trường sẽ phục hồi, phát triển trở lại trong năm 2023, các doanh nghiệp bất động sản sẵn sàng cho mình các kịch bản đón đầu cơ hội hoặc ứng phó nếu thị trường khó.

Đồng xu cổ bị nhấn chìm trong đại hồng thủy, bộ sưu tập tiền xu xuyên thế kỷ

Đồng tiền cổ của Vương quốc Phù Nam hơn 1.000 năm trước vẫn còn được lưu giữ, cùng với đó là hàng nghìn đồng xu quý khác.

Khi bã thải trở thành nhung lụa

Bột sắn, bột bắp trở thành túi phân hủy sinh học. Bã cà phê, chai nhựa có thể kết hợp tạo thành sợi vải may quần áo với tính năng không ngờ.

Chuyển đổi số và khát vọng tỷ USD

Từ bờ vực phá sản, nhờ tiên phong chuyển đổi số, doanh nghiệp đã bứt phá, phát triển bền vững và hướng tới khát vọng tỷ USD.

Tỷ phú Trần Đình Long bứt phá, ngành thép đón tín hiệu tích cực đầu năm 2023

Tỷ phú Trần Đình Long ghi nhận tài sản tăng mạnh ngay đầu năm mới. Dòng vốn ngoại quay đầu dồn dập đổ vào cổ phiếu Hòa Phát. Đây là tín hiệu tích cực đầu năm mới cho ngành thép, sau giai đoạn “mây mù che phủ”.

Nhận diện điểm nghẽn, vững tin kinh tế Việt Nam 2023

Kinh tế Việt Nam năm 2022 đã cán đích ngoạn mục với kết quả tăng trưởng lên tới 8,02%, cao nhất hơn một thập kỷ. Những điểm nghẽn còn tồn tại cũng đã được nhận diện để tháo gỡ, bứt phá trong năm 2023

Thời đi chợ không cần tiền mặt

Sáng 28 tháng Chạp, sau khi chọn được nải chuối đẹp giá 80.000 đồng, chị Vân lấy điện thoại quét QR treo ngay trên cành đào để thanh toán. Cứ như vậy, chị sắm đủ đồ thờ và thực phẩm dùng cho cả dịp Tết mà không cần tiền mặt.

Thay đổi tư duy trong thu hút 'đại bàng'

Việt Nam cần nâng chất dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI) để tiếp nhận những dự án có hàm lượng công nghệ cao, mang lại nhiều giá trị gia tăng hơn.

Xây dựng doanh nghiệp kiên cường vượt sóng, tăng trưởng bứt phá

Sức kiên cường của doanh nghiệp trong cách tiếp cận mới chính là tập trung vào xây dựng một hệ thống linh hoạt, giúp định hướng và thích ứng nhanh hơn với những thay đổi và những gián đoạn của môi trường xung quanh.

Thị trường vàng năm Quý Mão: Triển vọng sôi động và tươi sáng

Thị trường vàng trong năm mới Quý Mão được dự báo sẽ sôi động hơn, tươi sáng hơn khi Trung Quốc mở cửa sau 3 năm chống Covid và Mỹ có thể sẽ sớm đảo chiều chính sách tiền tệ, hạ lãi suất và qua đó khiến đồng USD giảm.

Ví VNPAY lì xì người dùng mới đến 2 triệu đồng

Từ ngày 9/1 - 28/2/2023, người dùng mới mở ví VNPAY sẽ được nhận lì xì lên tới 2 triệu đồng.

Khai mở hướng đi mới, chị nông dân đón gần vạn du khách

Một mùa quả chín đỏ, khu vườn rộng 3 mẫu đẹp như tranh của chị Liêm đón tới gần vạn du khách tới tham quan, thưởng thức trái vải thiều tươi. Đây là nguồn thu nhập mới của chị khi chuyển qua làm du lịch trải nghiệm.