Giữ rừng trên đỉnh mây
Băng qua những đồi dã quỳ vàng trên địa phận xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị, bản Chênh Vênh hiện ra bên lưng đèo Sa Mù, nép mình giữa đại ngàn. Sương phủ gần như quanh năm khiến cảnh vật lúc nào cũng bảng lảng trong màu xanh của núi rừng. Dưới tán rừng nguyên sinh, những gốc cây cổ thụ lớn vài người ôm, dây leo phủ kín lối đi, tạo nên vẻ hoang sơ đặc trưng của vùng biên giới phía Tây.
Bản Chênh Vênh có 130 hộ với hơn 440 nhân khẩu, 100% là đồng bào Bru Vân Kiều. Người dân nơi đây sống dựa vào rừng và cũng giữ rừng như giữ sinh kế của mình. Hiện, cộng đồng đang quản lý, bảo vệ hơn 670 ha rừng tự nhiên.
Ông Hồ Văn Chiến - Trưởng Ban Quản lý rừng cộng đồng bản Chênh Vênh đã gắn bó với rừng hơn nửa đời người. Ban Quản lý có 7 thành viên, mỗi tháng tổ chức nhiều đợt tuần tra để bảo vệ rừng. Theo trưởng thôn Hồ Văn Thuần, mỗi năm người dân nhận hơn 340 triệu đồng từ nguồn chi trả dịch vụ môi trường rừng cùng các chương trình hỗ trợ phát triển vùng đồng bào DTTS.
Nhờ được cộng đồng gìn giữ tốt, diện tích rừng ở Chênh Vênh vẫn giữ được vẻ nguyên sơ. Cuối năm 2021, nơi đây trở thành một trong hai khu rừng cộng đồng đầu tiên của Việt Nam đạt chứng chỉ quản lý rừng bền vững FSC. Những cánh rừng tre vầu, thác nước giữa đại ngàn hay cung đường xuyên rừng hiện trở thành điểm đến thu hút du khách khám phá.
Tên bản là Chênh Vênh nhưng cuộc sống của người dân lại khá ổn định. Từ chỗ phụ thuộc hoàn toàn vào tự nhiên, bà con đã biết phát triển thêm mô hình ruộng nước, trồng cây nông nghiệp và làm du lịch cộng đồng để tăng thu nhập. Nhiều hộ cải tạo nhà sàn thành homestay, mở đường dẫn vào thác nước, đồi Sa Mù và các điểm trải nghiệm trong rừng.
Làng du lịch sinh thái Chênh Vênh được triển khai từ năm 2022, trở thành mô hình du lịch cộng đồng đầu tiên của địa phương. Gia đình chị Hồ Thị Thắng và anh Hồ Văn Quý là những hộ đầu tiên tham gia làm du lịch. Các gia đình cùng nhau sửa sang nhà sàn, chuẩn bị hoạt động trải nghiệm như câu cá, thu hoạch nông sản, giới thiệu ẩm thực và nghề truyền thống của người Bru Vân Kiều.
“Khách đến đây thích nhất là được ở trong nhà sàn, đi rừng, ăn món ăn của người bản địa và nghe kể chuyện về cuộc sống của người Vân Kiều”, chị Thắng chia sẻ.
Ở Chênh Vênh, rừng không chỉ là tài nguyên, mà còn là một phần nếp sống của người Bru Vân Kiều. Người dân nơi đây vẫn giữ thói quen vào rừng theo mùa, hái măng, lấy mật ong, tìm cây thuốc hay kiếm thêm thực phẩm cho bữa ăn hằng ngày. Nhưng khác trước, bà con giờ hiểu rằng muốn có sinh kế lâu dài thì phải giữ được rừng.
Vì thế, nhiều năm nay, những cánh rừng quanh Sa Mù gần như không còn tình trạng chặt phá hay săn bắt tự do. Với người Chênh Vênh, giữ rừng cũng là giữ nguồn nước, giữ đất sản xuất và giữ tương lai cho con cháu mình.
Sinh kế từ rừng và văn hóa bản địa
Không chỉ có cảnh quan, Chênh Vênh còn sở hữu nhiều sản phẩm nông nghiệp đặc trưng như nếp than, măng rừng, gừng, nghệ, ớt và các loại cây ăn quả. Trong đó, cà phê Arabica đang trở thành sản phẩm nổi bật của vùng Sa Mù. Với diện tích gần 100 ha, cà phê ở đây có hương vị đặc trưng của vùng khí hậu lạnh, góp phần xây dựng thương hiệu cà phê chất lượng cao của Quảng Trị.
Giữa nhịp sống hiện đại, người Bru Vân Kiều ở bản Chênh Vênh vẫn giữ được nhiều nét văn hóa truyền thống. Tiếng cồng chiêng, điệu hát dân ca, nghề đan lát, trang phục truyền thống hay những lễ cúng sau mùa vụ vẫn hiện diện trong đời sống cộng đồng.
Vào những đêm trên đỉnh Sa Mù, khi sương phủ kín núi rừng, tiếng đàn Ta-lư, tiếng khèn vang lên bên bếp lửa nhà sàn. Du khách quây quần bên bát canh đoác nóng, cá suối nướng và men rượu nồng của người Bru Vân Kiều. Những trải nghiệm ấy đang trở thành điểm nhấn riêng của du lịch Chênh Vênh.
Ông Phạm Huy Văn - Chủ tịch UBND xã Hướng Phùng, cho biết, các mô hình du lịch sinh thái, chi trả dịch vụ môi trường rừng và thỏa thuận giảm phát thải khí nhà kính đang tạo nguồn sinh kế bền vững cho người dân. Địa phương cũng thành lập Tổ Quản lý du lịch cộng đồng với 21 thành viên để hỗ trợ người dân vận hành mô hình.
“Dù còn mới với du lịch, nhưng bà con rất chủ động học hỏi và cùng nhau làm”, ông Văn nói.
Từ một bản làng nằm sâu giữa đèo Sa Mù, bản Chênh Vênh đang dần trở thành điểm dừng chân của du khách trên tuyến phía Tây tỉnh Quảng Trị, kết nối với sân bay Tà Cơn, thác Tà Puồng, hay cung đường Hồ Chí Minh nhánh Tây. Ở nơi mây phủ gần như quanh năm ấy, người Bru Vân Kiều vẫn lặng lẽ giữ rừng, giữ văn hóa và tìm cách làm giàu từ chính những gì núi rừng ban tặng.
.svg){kind=icon}
