Steve Jobs - Những chuyện chưa kể

Đến năm 25 tuổi, ông đã có tài sản trị giá 200 triệu USD. 26 tuổi, ông xuất hiện trên bìa của tạp chí danh tiếng Time. Năm 30 tuổi, tức năm 1985, ông bị sa thải khỏi Apple...

Những gì ông đạt được trong thập kỷ qua không chỉ đưa Jobs trở lại với "lăng danh nhân" Silicon Valley, mà còn đưa ông trở thành một siêu sao. Năm 1997, Steve Jobs trở lại với Apple - lúc đó đang ở bên bờ vực phá sản. Cho đến nay Apple đã có giá trị thị trường là 108 tỷ USD - cao hơn cả các hãng nổi tiếng toàn cầu Merck, McDonald's, hay Goldman Sachs. Số tiền 1.000 USD đầu tư vào cổ phiếu Apple ngày Jobs nhậm chức CEO nay đã có giá trị khoảng 36.000 USD.

Ngày nay, Jobs được gọi là "CEO thành công nhất". Jobs, 53 tuổi, thậm chí đã trở thành một hiện tượng văn hoá toàn cầu, hình thành nên nền giải trí mà chúng ta xem, cách chúng ta nghe nhạc, và những vật dụng chúng ta làm việc và chơi. Ông đã thay đổi cuộc chơi của nhiều ngành công nghiệp.

Từng là con nuôi và từng sinh con ngoài giá thú

Tạp chí Fortune đã phân tích cuốn danh bạ điện thoại của Jobs từ giữa những năm 1980 để mổ xẻ về cuộc sống riêng tư của ông. Trong cuốn sổ đó có số điện thoại nhà của thống đốc Jerry Brown của bang California, có số của Richard Darman, một trong những trợ thủ hàng đầu của Tổng thống Reagan. Trong danh bạ còn có số của Kobun Chino, một thầy tu đạo Phật, người là biểu tượng tinh thần của Jobs; có số điện thoại của Joanne Simpson, mẹ đẻ của ông; và có cô bạn gái đầu tiên của Jobs, Chrisann Brennan - chính là mẹ của Lisa, cô con gái ngoài giá thú của Jobs.

Tuy nhiên, trong danh bạ điện thoại không có số của Abdulfattah "John" Jandali, bố đẻ người Syria của ông - một người đàn ông mà Jobs chưa bao giờ tranh luận hay thổ lộ nơi công chúng. Sự thực, Jobs được Jandali và Simpson, lúc đó mới 23 tuổi, chưa hề cưới nhau và đều đang là sinh viên trường Đại học Wisconsin, sinh ra vào năm 1955. Mấy tháng sau, họ đưa Jobs cho một người làm con nuôi. Họ kết hôn và sinh đứa con khác, đặt tên Mona Simpson. Cô gái lớn lên trở thành một tiểu thuyết gia, và không hề biết mình có một người anh trai nổi tiếng cho đến tận khi trưởng thành.

Là một chàng khá điển trai và nhiều triển vọng, Jandali (bố đẻ của Jobs) sau đó đã bỏ vợ và con gái mới 4 tuổi, thay đổi công việc và trở thành một giáo sư khoa học chính trị. Giờ đã 76 tuổi, ông làm công việc của một giám đốc thực phẩm và đồ uống tại Khách sạn Casino Boomtown gần Reno. Tiểu thuyết của Mona Simpson, "The Lost Father", được viết dựa trên cuộc hành trình đi tìm cha của bà.

Vào tuổi 23, Jobs lại có một đứa con ngoài giá thú. Trong 2 năm, mặc dù đã giàu có, ông vẫn từ chối quan hệ cha-con, dù mẹ của Lisa vẫn nhận tiền trợ cấp. Jobs thậm chí đã thề trong một tài liệu toà án, rằng ông không thể là cha của Lisa bởi ông "không có khả năng sinh đẻ và do đó không thể có con". Tuy vậy, sau đó, Jobs đã thừa nhận mình là cha của Lisa; ông kết hôn với Laurene Powell, một cử nhân Stanford, và là cha của 3 con nữa. Lisa Brennan-Jobs, nay đã 29 tuổi, tốt nghiệp trường Harvard và là một nhà văn.

Những tính cách đặc trưng của Jobs

Steve Jobs thuộc vào nhóm những doanh nhân thích tranh luận nhất. Ông có những phát ngôn mạnh mẽ, bảnh chọe, "quất" ra những bình luận nhạo báng đối thủ của Apple, những đối thủ mà ông xem rất xoàng. Không một CEO nào bướng bỉnh, ngoan cố, "mặt dày mày dạn" như Jobs khi đưa ra những nguyên tắc riêng của ông, cả tốt và xấu. Ngay cả bây giờ, Jobs vẫn xem ông là một nghệ sỹ, một "tổng biên tập sáng tạo" của Apple, chứ không phải là một người có vai vế, danh tiếng. Ông xem bản thân như một người "đồng sáng tạo" ra 103 bản quyền của Apple, mọi thứ từ giao diện người dùng của iPod đến hệ thống hỗ trợ cho bộ thang máy bằng kính được dùng trong các cửa hàng bán lẻ chói lọi của Apple.

Những lần giới thiệu sản phẩm của Jobs đều là những sự kiện của năm, được tổ chức tại những địa điểm nổi tiếng, với sự tham dự của những người nổi tiếng - tất cả là một nghệ thuật marketing. Ai đã tạo được tiếng vang trên toàn nước Mỹ - và cả toàn cầu - khi giới thiệu một chiếc điện thoại di động. Sau khi xem Jobs tiết lộ iPhone, Alan Kay, một người tiên phong trong lĩnh vực máy tính cá nhân, đã thốt lên: "Steve lan tỏa sự khao khát".

Tính cách lạm quyền cá nhân của ông cũng nổi tiếng: sa thải nhân viên trong cơn nóng nảy. Nhiều cấp phó của ông tại Apple đã làm việc với Jobs nhiều năm liền, và thậm chí một số người đã phải ra đi cũng nói mặc dù Jobs "tàn bạo", song họ chưa bao giờ làm việc tốt hơn thế khi ở bên ông.

Jobs cũng "khét tiếng" trong việc la hét các giám đốc của công ty. Khi được hỏi bà đã đối xử như thế nào với sếp, cựu giám đốc PR của Apple, bà Laurence Clavere, từng nói với một đồng nghiệp rằng trước khi bắt đầu cuộc họp với Jobs, bà luôn ôm trong đầu ý nghĩ "tôi giả vờ như tôi đã chết". Ngày nay, bà không còn suy nghĩ đó nữa, nhưng lưu ý "làm việc với Steve là sự thách thức khủng khiếp, thú vị khủng khiếp và đôi khi cũng khó khăn khủng khiếp".

Jobs thường xuyên có thái độ "xoay ngược 3600", chớp lấy một ý kiến mà ông từng chế giễu và chú ý hết sức đến nó - mà không để ý rằng quan điểm của ông đã thay đổi. "Ông có khả năng thay đổi ý nghĩ và hoàn toàn quên đi quan điểm cũ của ông về một cái gì đó", một cựu đồng nghiệp gần gũi với Jobs, yêu cầu không nêu tên, nói. Jobs hành động bằng cách giải thích đơn giản: "Chúng ta làm những gì đúng với ngày hôm nay".

Làm sao tất cả những tính cách mâu thuẫn này có thể cùng tồn tại (rất xuất sắc) trong một con người - vẫn là một điều tranh cãi, ngay cả khi hơn chục cuốn sách đã viết về ông. Giáo sư khoa học quản trị của trường đại học Stanford, ông Robert Sutton, người đã viết cuốn sách về Jobs bán chạy nhất năm 2007 cho biết, khi biết ông đang viết sách về Steve Jobs, nhiều người đã đến và kể chuyện về Jobs. "Mức độ kính sợ mà mọi người ở Silicon Valley đối với Jobs thật không thể tin được. Ông có thể khiến mọi người cảm thấy khủng khiếp; ông làm mọi người khóc. Nhưng ông hầu như luôn đúng”.

Thuật quyến rũ và giữ chân người tài

Steve Jobs nổi tiếng giỏi quyến rũ người tài. Kỹ sư Bob Belleville nhớ lại Jobs đã tuyển dụng ông từ Xerox năm 1982 bằng câu nói: "Tôi biết anh rất giỏi, nhưng mọi thứ anh làm cho đến nay chỉ toàn đồ tào lao. Hãy về làm với tôi". Jobs đã "dụ" được chủ tịch hãng Pepsi lúc đó là John Sculley bằng cách thách thức: "Anh có muốn dành cả cuộc đời còn lại đi bán thứ nước bọc đường đó không, hay anh muốn có cơ hội thay đổi cả thế giới?"

Để giữ chân tất cả nhân tài, Jobs cũng ứng dụng giải pháp phổ biến của Silicon Valley: ông cắt bỏ hầu hết các khoản thưởng bằng tiền mặt của các nhà quản trị và trao cho họ nhiều quyền chọn chứng khoán hơn.

Một trong những điều đầu tiên mà Jobs làm năm 1997 là định giá lại các quyền chọn cổ phiếu cho tất cả các nhân viên Apple, 2 lần trong 6 tháng. Jobs còn có "chiêu lò xo", chẳng hạn như ban hành quyền chọn 1 ngày trước khi công bố một thoả thuận hợp tác với Microsoft khiến giá cổ phiếu Apple tăng lên 33%.

Định giá lại và thuật lò xo gây nhiều tranh cãi, vì chúng khiến những nhân viên Apple vui mừng nhưng lại khiến các cổ đông không hài lòng. Dù vậy, chúng không hề bất hợp pháp. Tuy nhiên, Apple và cả Jobs đều đã vướng vào những scandal và những cuộc điều tra về quyền chọn cổ phiếu. Ủy ban Chứng khoán Mỹ và Bộ Tư pháp đã phải vào cuộc. Tháng Tư vừa qua, SEC tuyên bố họ không có hành động nào chống lại Apple và CEO Steve Jobs.

lược dịch