Tân thủ tướng Nhật: nhà lãnh đạo tẻ nhạt?

"Tẻ nhạt"

"Tẻ nhạt" (bland) là từ mà Asahi Shimbun, tờ báo lớn thứ 2 tại Nhật, sử dụng khi viết về Yoshihiko Noda trong một bài viết đăng hồi tháng 6 năm nay: "Ông ấy được mô tả như một nhà tư tưởng sâu sắc, nhưng cũng tẻ nhạt, vô hại và không thích đối đầu".

Tiếp đó, trong bài viết ngày 29/8, sau khi Noda thắng lợi trong cuộc bỏ phiếu bầu chủ tịch đảng, tờ báo này tiếp tục nhắc lại "mỹ danh" trên trong bài viết có tiêu đề: "Noda tẻ nhạt - 'vị thủ tướng bình thường' tiếp theo" (Bland Noda the next 'ordinary prime minister').

"[Noda]... tương đồng về nhiều mặt với vị thủ tướng được mô tả là "pizza nguội" - Keizo Obuchi. Ông cũng rất có thể sẽ kế thừa một thuật ngữ gắn với Obuchi: 'Vị Thủ tướng bình thường'". Bài báo bình luận.

Tờ Wall Street Journal, trong một bài viết đăng hôm 29/8 thì nhận xét Noda nổi bật chủ yếu bởi cố gắng để khiến mình dường như... kém nổi bật của ông. Tờ này dẫn ra một số điểm căn bản của Noda trong "Tầm nhìn của tôi cho Chính phủ - hướng tới Chính trị 'ôn hòa' đăng trên nguyệt san Bungei Shunju, chua thêm: "Hãy thử tưởng tượng những lời này được nói ra bởi bất kỳ chính trị gia hàng đầu nào của Mỹ trong năm tới".

Ngay chính Yoshihiko Noda cũng từng thừa nhận: "Thẳng thắn mà nói, tôi là một người bình thường... Tôi không đặc biệt thanh lịch, và vẻ ngoài không phải là thế mạnh của tôi."

Ông mô tả một cách hình ảnh: "Tôi là một chú cá chạch. Tôi không thể là một con cá vàng", so sánh vẻ ngoài sáng láng và hấp dẫn của cá vàng với loài cá chạch không hấp dẫn và chủ yếu được biết đến với khả năng dọn vệ sinh.

Mặc dù Noda giờ đây đã vươn tới đỉnh cao của nền chính trị Nhật, nhưng ngay cả đồng minh thân cận của ông cũng thừa nhận rằng sức thu hút không phải là điểm mạnh của ông.

"Ông ấy sẽ không thể làm tăng đột biến tỷ lệ người xem truyền hình," Yoshio Tezuka, 44 tuổi, thành viên Hạ viện thuộc nhóm DPJ do Noda đứng đầu, nhận xét hài hước.

Tuy nhiên, Tezuka cũng giải thích lý do tại sao các thành viên của nhóm Noda rất trung thành với lãnh đạo của họ. "Sau khi tôi thua trong cuộc bầu cử Hạ viện năm 2005 và đầy tuyệt vọng, hai ngày sau đó, ông ấy đã gặp tôi ở một quán bar tại Tokyo và lắng nghe tôi than phiền", Tezuka nói.

Khả năng lắng nghe, tạo dựng mối đồng thuận và sự thận trọng có lẽ mới chính là những điểm nổi bật ở người đàn ông... kém nổi bật này.

Ông nhận được sự đồng thuận lớn trong nội bộ đảng mình. "Noda có khả năng sẽ nhận được sự ủng hộ của gần như tất cả các nhóm DPJ, trừ nhóm Ozawa", một thứ trưởng thân cận của cựu chủ tịch đảng DPJ, ông Ozawa nhận định vào hôm 9/6.

Trong phát biểu ngay sau khi được chọn là thủ tướng, ông Noda đã cúi đầu rất nhiều lần và cam kết: "Hãy cùng kiến tạo một nền chính trị ổn định, đáng tin cậy và trưởng thành".

Noda kêu gọi sự thống nhất đảng để giải quyết vấn đề lớn của Nhật Bản. "Điều hành chính phủ Nhật Bản giống như đẩy một quả cầu tuyết khổng lồ lên một ngọn đồi tuyết trơn trượt," ông nói. "Trong thời điểm như thế, chúng ta không có thể nói 'Tôi không thích người này' hay 'Tôi không thích người kia.' Quả cầu tuyết sẽ trượt xuống."

Noda cũng luôn theo đuổi việc tạo lập một Liên minh lớn với LDP và New Komeito, hiện là các đảng đối lập lớn thứ nhất và thứ nhì. Khi được hỏi về kế hoạch để kiến tạo liên minh này, gợi lại tên một bộ phim truyền hình nổi tiếng "101 lần cầu hôn", Noda nói: "Tôi sẽ 'cầu hôn' [propose] hai đảng 101 lần."

"Tôi nghĩ nếu Noda trở thành Thủ tướng, sự hợp tác với phe đối lập sẽ diễn ra khá tốt", Atsuo Ito, một chuyên gia phân tích chính trị, nhận xét.

Trong bối cảnh chính trị đất nước liên tục biến động và chia rẽ sâu sắc, những đặc tính phần nào "tẻ nhạt" đó của Noda có thể sẽ là cần thiết để tập trung mọi sức mạnh trong cuộc tái thiết đầy cam go trước mắt.

Yoshihiko Noda sẽ trở thành thủ tướng thứ 6 của Nhật chỉ trong vòng 5 năm qua

...nhưng không dễ chịu trong mắt các hàng xóm

Tại Nhật Bản, Yoshihiko Noda có thể "nổi tiếng" về sự không nổi bật của mình. Tuy nhiên, các nước láng giềng của Nhật Bản có thể lại nhìn rất khác về ông.

Những phát ngôn không hề tẻ nhạt của Noda về các chủ đề nhạy cảm như tội phạm chiến tranh của Nhật Bản từng khiến truyền thông Hàn Quốc và Trung Quốc tức giận, và nhân đó thể hiện nỗi thất vọng dồn nén từ lâu về vấn đề tranh chấp lãnh thổ của họ với Nhật Bản.

Chẳng hạn truyền thông Hàn Quốc dự đoán, trong vai trò thủ tướng, Noda rất có thể sẽ làm căng thẳng quan hệ song phương giữa hai nước. Chosun Ilbo, tờ nhật báo có lượng phát hành lớn nhất Hàn Quốc, viết: "Có nhiều khả năng là ông [Noda] sẽ tới thăm đền thờ chiến tranh Yasukuni. Và dưới chính quyền của ông, Nhật Bản có thể sẽ tăng cường tuyên bố chủ quyền của mình đối với một nhóm các hòn đảo nhỏ của Hàn Quốc, Dokdo."

Còn Dong-a Ilbo, tờ nhật báo lớn thứ hai viết: "Với những bình luận của ông về tội phạm chiến tranh Nhật Bản tại đền Yasukuni, có thể quan hệ Nhật - Hàn sẽ trở nên căng thẳng."

Hàn Quốc đã nổi giận khi mới đây, trong một cuộc họp báo Bộ tài chính ngày 15/8/2011, kỷ niệm 66 kết thúc chiến tranh thế giới thứ 2, Noda nhắc lại một quan điểm mà ông từng phát biểu 5 năm trước, rằng các tội phạm chiến tranh hạng A của Nhật Bản thực ra không phải là tội phạm chiến tranh.

Bộ Ngoại giao Hàn Quốc đã chỉ trích nhận xét của Noda trong một tuyên bố phát hành vào ngày hôm sau. Theo bộ này, đó "là những nhận xét không phù hợp phủ nhận quá khứ xâm lược của đế quốc Nhật Bản". Tuyên bố này yêu cầu "các chính trị gia có trách nhiệm của Nhật Bản phải khiêm nhường chấp nhận quá khứ của mình."

Liu Jiangyong, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Thanh Hoa, Trung Quốc, thì cho rằng bình luận đó của Noda là "hoàn toàn không thể chấp nhận được đối với Trung Quốc, Hàn Quốc và mọi quốc gia trên toàn thế giới... Nó tương tự như có quan điểm rằng Hitler không phải là tội phạm chiến tranh."

Quan điểm của Noda chạm vào một vấn đề nhạy cảm trong khu vực về vai trò của Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ 2 và cách nước này xử lý các sự kiện lịch sử sau đó.

Những vết thương thời chiến vẫn còn rất nặng nề tại Hàn Quốc và Trung Quốc và chúng luôn bị khơi lại mỗi khi các cựu Thủ tướng Nhật đến thăm đền thờ chiến tranh Yasukuni, nơi 14 tội phạm chiến tranh hạng A được trang trọng thờ cùng hàng ngàn binh sĩ khác của Nhật Bản.

Dưới thời ông Naoto Kan, lần đầu tiên kể từ khi Chiến tranh thế giới lần thứ hai kết thúc, toàn bộ Nội các Nhật Bản không đến thăm đền Yasukuni vào 15/8, ngày xứ Phù Tang đầu hàng trong cuộc chiến. Nhưng truyền thống có thể sẽ được hồi sinh dưới chính quyền của ông Noda: mang quan điểm tội phạm chiến tranh hạng A của Nhật Bản không phải là tội phạm chiến tranh, ông Noda đã lập luận rằng không có lý do để các thủ tướng không đến thăm các đền thờ.

Trong quan hệ với "hàng xóm" Trung Quốc, ông Noda rất quan tâm đến sức mạnh quân sự ngày càng gia tăng của nước này.

Ông đã cảnh báo về sự trỗi dậy của nước này trong bài viết đăng trên nguyệt san Bungei Shunju đã nhắc tới ở trên. Sau khi ghi nhận sự phát triển nhanh chóng của kinh tế Trung Quốc, ông viết: "Mặt khác, sự gia tăng và mở rộng phạm vi hoạt động nhanh chóng của quân sự nước này, cùng với sự thiếu minh bạch về các mục tiêu chiến lược đằng sau đó, là một nguyên nhân gây ra mối quan ngại lớn không chỉ cho Nhật Bản mà là toàn bộ khu vực".

"Thái độ đối ngoại trịnh thượng của Trung Quốc, được hỗ trợ bởi khả năng quân sự của nước này và sự phô trương gia tăng gần đây tại biển Đông và các nơi khác, đang làm dấy lên lo ngại rằng Trung Quốc sẽ phá vỡ trật tự trong khu vực."

"Phản pháo" lại, tờ Tân Hoa Xã trong một bài bình luận mạnh mẽ, cho biết Nhật Bản chịu trách nhiệm đối với những tranh chấp "đe dọa hòa bình và ổn định của khu vực," và rằng "một số chính trị gia cánh hữu ở Nhật Bản đã luôn cố gắng che đậy hoặc bóp méo giai đoạn đặc biệt của lịch sử đẫm máu và đen tối của nhân loại, khoét sâu thêm thái độ thù địch giữa Trung Quốc và Nhật Bản."

"Chính phủ mới của Nhật Bản cần phải bắt đầu đánh giá cao thực tế không thể tranh cãi rằng một mối quan hệ trục trặc và sự mất lòng tin nghiêm trọng giữa Trung Quốc-Nhật Bản hoàn toàn không đem lại lợi ích cho bên nào, chứ chưa nói đến của khu vực và toàn thế giới", bài bình luận viết.

Ông Naoto Kan (bên phải) chúc mừng ông Yoshihiko Noda

Đường đến quyền lực không trải hoa hồng

Noda không có một nền tảng ưu tú như nhiều chính trị gia Nhật Bản. Ông sinh ngày 20/5/1957 trong một gia đình nghèo ở quận Chiba, ngoại ô Tokyo. Cha ông là một người lính dù phục vụ trong lực lượng tự vệ Nhật Bản, và mẹ là con một chủ trang trại.

Năm 1980, Noda tốt nghiệp Khoa Kinh tế và Chính trị của Đại học Waseda danh tiếng ở Tokyo.

Con đường chính trị của ông bắt đầu khi ông vào học tại Học viện Điều hành và Quản trị Matsushita - học viện đào tạo các nhà lãnh đạo chính trị và kinh doanh. Tính đến nay, Noda là người đầu tiên tốt nghiệp học viện này đã bước lên vị trí đứng đầu 1 đảng cầm quyền tại Nhật.

Năm 1987, ông được bầu vào Hội đồng quận Chiba và phục vụ tại đây 2 nhiệm kỳ.

Năm 1993 Noda chạy đua vào Hạ viện với tư cách thành viên Tân đảng Nhật Bản và chiến thắng. Sau đó, ông vấp phải một rào cản là năm 1994, đảng này tan rã.

Noda gia nhập DPJ sau khi bị mất ghế tại Hạ viện trong cuộc tổng tuyển cử vào năm 1996. Năm 2002, ông ứng cử vị trí Chủ tịch Đảng Dân chủ, nhưng không thành. Sau đó, ông được bầu làm trưởng ban chính sách quốc hội của đảng và giữ cương vị này đến năm 2006. Năm 2007, ông giữ vị trí trưởng ban quan hệ công chúng của DPJ.

Năm 2009, ông trở thành Thứ trưởng thứ nhất Bộ Tài chính trong nội các của Hatoyama Yukio.

Năm 2010, ông được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Tài chính trong nội các của Kan Naoto.

Trong vai trò Bộ trưởng Tài chính, Noda được mô tả như một "diều hâu tài chính", đã trực tiếp giám sát tài chính của quốc gia, thuế và các chính sách tiền tệ.

Ông đã tuyên bố sẽ cắt giảm nợ công thông qua các cải cách tài chính, bao gồm cả đề xuất tăng gấp đôi thuế tiêu thụ quốc gia (hiện đang ở mức 5%).

Khi làm Bộ trưởng Tài chính, Noda đã chống lại sự tăng giá của đồng yên lên mức cao sau chiến tranh, bao gồm cả việc can thiệp thị trường làm suy yếu đồng yên, và dẫn đầu các công việc cải cách toàn diện về an sinh xã hội của quốc gia và hệ thống thuế.

Trong bài phát biểu nhậm chức sau khi được bầu làm chủ tịch DPJ, Noda cam kết: "Bằng tất cả sức lực và trái tim mình, tôi sẽ đưa đất nước này tiến lên phía trước". Trong tình thế ngổn ngang trước mắt của Nhật Bản với nhiều vấn đề cấp bách phải xử lý như tái thiết đất nước, vấn đề giá đồng yên tăng cao, sự suy giảm vị thế của nước Nhật, v.v..., điều này hẳn sẽ không hề dễ dàng. Và chắc rằng nhiều người sẽ mong đợi ông sẽ không chung số phận nhanh chóng "gãy gánh giữa đường" như 5 vị thủ tướng tiền nhiệm.

Hải Tâm (tổng hợp)