Từ tết năm 2009 (tết Kỷ Sửu), Lễ hội lồng đèn đón tết đã được tổ chức ở phố cổ Hội An, và hàng năm, Hội An có tết lồng đèn. Vào dịp tết, khách thăm Hội An sẽ được ngắm nhìn những con phố rực rỡ đèn lồng.

Khi đó, Hội An không chỉ có những chiếc đèn lồng quen thuộc  được thắp sáng vào ngày 14 và rằm mỗi tháng, mà còn là một  không gian đèn lồng, từ lồng đèn truyền thống như lồng đèn long, lân, quy, phụng, cây trái… đến lồng đèn  ông sao, kéo quân  và lồng đèn  biểu tượng  các nhân vật lịch sử, các di tích. Tết lồng đèn năm nay còn là lễ hội  nằm trong chương trình Đại lễ Ngàn năm Thăng Long- Hà Nội.
Đèn lồng được bán khắp nơi trên phố Hội An

Giờ đây, lồng đèn ngoài việc treo làm duyên ngôi nhà còn làm đẹp phố cổ Hội An. Đến Hội An, ngắm các ngôi nhà thắp đèn với nhiều màu sắc tạo cho khách nhàn du  đi trong phố cổ một cảm giác lưu luyến. Chiếc lồng đèn Hội An trở thành món quà có ý nghĩa cho bất cứ ai có cuộc hành trình tìm đến đây, mua chiếc đèn về  treo trong nhà hay làm món quà cho bạn bè, người thân. Chiếc lồng đèn cũng đa dạng, bắt mắt và đầy tính mỹ thuật khiến cho ai nhìn thấy nó cũng muốn sở hữu ít nhất một chiếc. Ở Hội An vào ban đêm, đến các cửa hàng bán đèn lồng, có hàng trăm chiếc đèn lồng cùng thắp sáng thật đẹp. Đặc tính của người Hội An không nói thách, cho nên khách dễ dàng chọn mua lồng đèn đựoc bán bởi những cô gái Hội An ngọt ngào.
Đèn lồng phố cổ

Phố cổ Hội An  là một khu phố nhỏ với tổng diện tích 2 km2 và số dân chừng 65.000 nguời nhưng lại thu hút cả triệu lượt khách du lịch mỗi năm, và chỉ chừng ấy diện tích, phố cổ  Hội An đã nỗi tiếng khắp thế giới, gần như luôn có dấu chân khách du lịch tìm đến nơi này mỗi ngày. Dĩ nhiên, cái  hồn của phố cổ Hội An ngoài những con phố cổ, còn có lồng đèn Hội An.

Ngày 1/12/1999, Hội An được UNESCO công nhận là di sản văn hóa thế giới. Cũng từ đó đến nay đã tròn  10 năm, Hội An đã trở thành điểm đến trong các cuộc thi Hoa Hậu quốctees, các sự kiện văn hóa lớn… Lồng đèn Hội An đã trở nên thương hiệu vào tháng 9/2004 và đến nay đã có 35 cơ sở sản xuất lồng đèn ở Hội An cùng đăng ký với nhãn hiệu có hình chùa Cầu được cách điệu và hình chiếc đèn lồng đặt ở trung tâm với dòng chữ “Đèn lồng Hội An” bên dưới.



Các quán ăn ở Hội An đều treo đèn lồng

Lịch sử chiếc lồng đèn Hội An đã có vài trăm năm trước, từ thuở đây là một thương cảng nổi tiếng có tên Faifo. Xưa kia Hội An là nơi các thương gia người Hoa và Nhật đến giao lưu buôn bán, lập nghiệp. Những người mang họ Châu, La, Thái tận Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng Đông ở Trung Quốc đã mang theo chiếc lồng đèn. Họ treo những chiếc lồng đèn này trước nhà  mình. Trong Phủ biên tạp lục, Lê Quý Đôn có ghi lời kể của một thương gia họ Trần người Quảng Đông khi chở hàng đến Hội An như sau: “Người Minh Hương và người Thanh (Trung Quốc) chọn Hội An làm nơi định cư đã mang theo đèn lồng từ quê hương đến và có thói quen thắp sáng đèn mỗi khi màn đêm buông xuống”. Còn nhiều người già ở Hội An khẳng định chiếc đèn lồng Hội An hiện nay là nét rất riêng và độc đáo do chính người Hội An nghĩ ra.  Trước kia, lồng đèn được làm chủ yếu là loại lồng đèn lớn, lồng đèn kéo quân, nhưng dành cho người giàu, người bình thường khó có tiền sắm được. Sau đó, tự người dân học hỏi và  bắt đầu làm lồng đèn, chủ yếu là để trang trí trong nhà. Kỹ thuật làm lồng đèn cho đến nay đã thực sự thay đổi, đa dạng và đẹp hơn những chiếc lồng đèn thời xưa. Nếu xưa kia, chiếc lồng đèn không xếp lại được, ít mẫu mã thì đến nay lồng đèn có nhiều màu sắc, nhiều kiểu từ tròn đến dài, lục giác, ngũ giác…, xanh, đỏ, vàng , tím  với kích cỡ lớn nhỏ khác nhau… Khung trong lồng đèn trước kia bằng tre, nay chuyển sang vừa bằng tre vừa bằng thép  cho bền, còn vải bọc bằng lụa có họa tiết, hoa văn, đôi khi có nét chấm phá của họa sĩ nên rất đẹp và duyên dáng, tôn vẻ đẹp của ngôi nhà khi lồng đèn được treo lên. Tuy nhiên, chiếc lồng đèn chỉ đẹp và thu hút sự tò mò cũng như quyến rũ lòng người khi nó được thắp sáng. Thuở xa xưa đèn được đặt trong lòng một cây đèn dầu, nay thì thắp bằng đèn điện. Các nhà văn hóa cho rằng ngay chữ lồng đèn đã có nghĩa là tỏa sáng, cho nên lồng đèn phải được thắp sáng.
 
Cô bán đèn lồng vui vẻ chụp ảnh lưu niệm với khách mua

Giờ đây, lồng đèn ngoài việc treo làm duyên ngôi nhà còn làm đẹp phố cổ Hội An. Đến Hội An, ngắm các ngôi nhà thắp đèn với nhiều màu sắc tạo cho khách nhàn du  đi trong phố cổ một cảm giác lưu luyến. Chiếc lồng đèn Hội An trở thành món quà có ý nghĩa cho bất cứ ai có cuộc hành trình tìm đến đây, mua chiếc đèn về  treo trong nhà hay làm món quà cho bạn bè, người thân. Chiếc lồng đèn cũng đa dạng, bắt mắt và đầy tính mỹ thuật khiến cho ai nhìn thấy nó cũng muốn sở hữu ít nhất một chiếc. Ở Hội An vào ban đêm, đến các cửa hàng bán đèn lồng, có hàng trăm chiếc đèn lồng cùng thắp sáng thật đẹp. Đặc tính của người Hội An không nói thách, cho nên khách dễ dàng chọn mua lồng đèn đựoc bán bởi những cô gái Hội An ngọt ngào.



Đêm Hội An rực rỡ đèn lồng

Trở lại Lễ hội đèn lồng. Đây là một lễ tục đã có rất lâu. Theo ghi chép còn lưu lại thì khoảng năm 206 trước Công Nguyên đến năm thứ 25 sau Công nguyên là thời hưng thịnh của đạo Phật. Từ các chùa, nhà sư thắp sáng đèn lồng vào đêm rằm. Rồi một vị vua đã đưa phong tục thắp đèn lồng này vào cung vua. Lễ hội đèn lồng từ đó lan ra ngoài dân gian. Ở Hội An,  việc treo đèn lồng trước nhà vào những ngày lễ cũng đã trở thành tập tục từ rất lâu, nhưng chưa thành một khu phố như hiện nay.

Hội An, di sản văn hóa thế giới giờ đây rực rỡ đèn lồng trong dịp tết cổ truyền kéo dài cho đến tết Nguyên Tiêu là cơ hội để mọi người cùng đến, đi trong đêm phố cổ rực rỡ ánh đèn lồng.


Bài và ảnh : Khuê Việt Trường