Thành lập Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (I)

Những người làm tin học Việt Nam cũng bước vào một thời kỳ mới, đầy gian khó nhưng cũng không vơi những kỷ niệm...

Ngày 27/12/1976, theo Quyết định số 246/CP, Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (VKHTT&ĐK) - tiền thân của Viện CNTT thuộc Viện KH &CN Việt Nam ngày nay - được thành lập trên cơ sở hai đơn vị là Phòng Máy tính toán và Ban Điều khiển học thuộc Uỷ ban khoa học và kỹ thuật Nhà nước (UBKH&KTNN).

Quyết định sáng suốt

GS nói để ông kể lại bằng chính ký ức 32 năm không quên của mình: "Trong những năm 1973 - 1974, Chính phủ đặc biệt quan tâm tới việc ứng dụng khoa học sau chiến tranh, nên đã có những đề xuất lớn về việc ứng dụng toán học vào máy tính trong quản lý kinh tế và vấn đề phát triển máy tính điện tử nói chung. Lúc đó, tôi được Thủ tướng Phạm Văn Đồng giao soạn thảo những văn bản đầu tiên về thống nhất quản lý máy tính điện tử phát triển ngành tin học trong cả nước. Còn nhà toán học Hoàng Tụy được giao việc nghiên cứu để dự thảo một nghị quyết, chủ trương chính sách về ứng dụng toán học gọi chung là toán học vào máy tính điện tử trong quản lý kinh tế". 

Sau khi miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước ta bước vào kỷ nguyên mới xây dựng và phát triển kinh tế, Đảng và Chính phủ đã thấy được tầm quan trọng của việc xây dựng một cơ quan nghiên cứu khoa học chung cho cả nước. Chính phủ đã ban hành nghị quyết số 173/CP về việc ứng dụng toán học vào quản lý kinh tế.

Tháng 7/1975, khi từ Pháp về tôi cùng anh Trần Lưu Chương (ở bên UBKH &KTNN) bắt tay vào chuẩn bị dự thảo về việc thống nhất quản lý và phát triển ngành máy tính điện tử trong cả nước. Khi đó chúng tôi nghĩ tới việc xây dựng Viện về máy tính điện tử, nhưng trước đó vài năm sau khi ở Liên Xô về, GS. Nguyễn Thúc Loan cũng đã xin UBKH &KTNN lập một nhóm nghiên cứu gọi là: Ban điều khiển học. Qua đó chúng tôi thấy giữa máy tính và điều khiển là hai phần có liên quan đến nhau, nên đã đề nghị UBKH &KTNN hợp nhất lại với nhau lập một cơ quan nghiên cứu với tên gọi: Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển.

Số cán bộ khi đó khoảng 125 người và làm việc tại khu Đồi Thông - Liễu Giai (Hà Nội).

"Tôi nhớ vào đầu năm 1977, sau khi VKHTT&ĐK được thành lập vài tháng. Trong một buổi thuyết trình tại Đại học Paris VII, GS Schutzenberger có hỏi tôi: chữ Cybernétique trong tên của Viện anh có nghĩa là gì? Vào thời ấy, Cybernétique là một thuật ngữ thời thượng, và tôi biết đó chỉ là một câu hỏi đùa. Tôi đã trả lời nửa đùa nửa thật: trong tên Viện chúng tôi chữ "điều khiển" có nghĩa là Viện được thành lập từ hai nửa, mà một nửa là ban điều khiển học, còn Cybernétique (điều khiển học) được hiểu là gì thì xin chờ khi các bạn Pháp nói rõ là gì thì tôi cũng sẽ trả lời được chúng tôi hiểu điều khiển học là gì".  

Hướng phát triển mới

Vào những năm đầu 1960, chúng ta mới chỉ có máy tính điện tử Minsk -22 ở miền Bắc, ở miền Nam lúc đó có khoảng trên 30 máy tính điện tử IBM. Từ sau năm 1975 tốc độ phát triển của ngành tin học được đẩy mạnh. Xu thế phát triển trên thế giới chủ yếu bước đầu tập trung vào việc sản xuất máy vi tính nhờ ứng dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật về công nghệ vật liệu mới, công nghệ điện tử.

Viện KHTT &ĐK đã nắm bắt được xu thế phát triển có tính chất chiến lược về ứng dụng máy PC, vì vậy đã đặt nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng máy PC lên hàng đầu. "Đây là bước đi ban đầu rất đúng đắn và có ý nghĩa to lớn. Trong thời điểm đó, các nước phát triển trên thế giới cũng đã bắt đầu đẩy mạnh việc nghiên cứu ứng dụng máy vi tính PC, trong khi các nước trong cộng đồng XHCN vẫn tiếp tục sử dụng những loại máy tính lớn và cồng kềnh như BESM, EC…", GS. Diệu nói.

Phòng kỹ thuật tính toán lúc đó, sau gọi là Phòng kỹ thuật vi xử lý thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật vi xử lý. Được sự ủng hộ và tạo điều kiện của Nhà nước, sự giúp đỡ của bạn bè quốc tế, công việc đã được triển khai thuận lợi. Lúc đó ngoại tệ khan hiếm, nhưng nhà nước cũng đã cấp cho vài trăm ngàn franc để mua vật tư thí nghiệm và lắp ráp. Một chuyên gia Pháp - Alain Teissonnière sang giúp Viện về thuyết trình vi xử lý, một công nghệ mới còn xa lạ với mọi người. Cứ sáng nghe giảng, chiều lại thực hành lắp ráp, các buổi thuyết trình này cũng có nhiều người từ đơn vị khác đến tham dự. Tiếp theo đó, nhiều người trong Viện được gửi sang Pháp thực tập về thiết kế máy vi tính, ứng dụng vi xử lý, lập trình, tin học trong quản lý… Ngoài ra Viện cũng cũng đã mạnh dạn gửi cán bộ sang học tập tại Anh và Mỹ để nắm vững được các công nghệ về phần mềm cũng như phần cứng của máy vi tính, xem đó là nhiệm vụ ưu tiên số một trong các nhiệm vụ mà cấp trên giao.

Bên cạnh việc tập trung và phát triển máy vi tính PC, Viện KHTT &ĐK cũng đã quan tâm đến việc nghiên cứu khoa học công nghệ về kỹ thuật số trong điều khiển tự động, trong ngành viễn thông, trong an ninh, quốc phòng, cơ yếu, bảo mật…

(ghi)