Thế giới giật mình nhìn lại vai trò nghiên cứu khoa học

Đại dịch Covid-19 bùng phát khắp toàn cầu càng cho thấy nghiên cứu khoa học quan trọng đến nhường nào.

Các nhà nghiên cứu đã bắt đầu nghiên cứu vắc xin ngay sau khi bộ gene của virus SARS-CoV-2 được giải trình tự. Các tạp chí công bố phân tích dữ liệu với tốc độ ấn tượng. Các bác sĩ lâm sàng của bệnh viện tích cực hợp tác với các viện nghiên cứu và các công ty để tăng tốc độ phát triển thuốc. Cỗ máy khoa học cài thêm một số nữa.

{keywords}
 

Một nghiên cứu mới mở rộng của UNESCO - cơ quan khoa học, giáo dục và văn hóa của Liên Hợp Quốc – cho thấy, mức độ chi tiêu của các quốc gia cho hoạt động thực hành khoa học tăng cao trên toàn thế giới từ trước khi đại dịch nổ ra. Báo cáo được xuất bản 5 năm một lần này tổng hợp dữ liệu từ 193 quốc gia, được đánh giá như một phong vũ biểu cả về mức độ hỗ trợ cho nỗ lực khoa học và các lĩnh vực nghiên cứu chính. 

Cụ thể, trong khoảng thời gian từ năm 2014 đến 2018, chi tiêu cho nghiên cứu trên toàn thế giới tăng 19,2%, cao hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu (14,8%). Lượng đầu tư tăng thêm đó có nghĩa là tỷ trọng GDP chi cho nghiên cứu tăng trung bình từ 1,73% lên 1,79%.

Phần lớn sự tăng trưởng đến từ một quốc gia (xem biểu đồ 1). Nhằm giành được ưu thế khoa học trước Mỹ, Trung Quốc đã tăng chi tiêu từ 135 tỷ USD năm 2008 lên 439 tỷ USD vào năm 2018.

Khoảng 9/10 chi tiêu cho nghiên cứu, sản lượng và nhân sự đến từ các nước G20; 4/5 tổng số các nước chi chưa đầy 1% GDP cho nghiên cứu. Ở mức 4,9%, Israel đầu tư nhiều nhất vào nghiên cứu và phát triển tính theo tỷ trọng GDP của bất kỳ quốc gia nào.

Báo cáo cũng tính đến các báo cáo khoa học, tăng 21% trên toàn cầu từ năm 2015 đến năm 2019.

{keywords}
  Chi tiêu của Mỹ, EU và Trung Quốc vào nghiên cứu và phát triển, đơn vị: tỷ USD

Có thể do văn hóa “xuất bản hoặc tàn lụi” tại các trường đại học, Liên minh châu Âu (28,6%), Trung Quốc (24,5%) và Mỹ (20,5%) đảm đương phần lớn công việc này. Dẫu vậy, các nước đang phát triển cũng tăng sản lượng lên 71%.

Phần lớn sự tăng trưởng tập trung trong một danh mục rộng lớn - trí tuệ nhân tạo và người máy - với 147.806 ấn phẩm vào năm 2019, tăng từ con số 109.521 năm 2011. Những công nghệ như vậy ngày càng được sử dụng nhiều ở các nước phát triển và được coi là liều thuốc giải cho tỷ lệ sinh thấp và dân số già hóa.

Đặc biệt, Nhật Bản còn coi robot là trung tâm trong tương lai, sử dụng máy bay không người lái để giao hàng, dùng "robot nông nghiệp" để làm việc trên cánh đồng và máy hình người để hỗ trợ trong các trại dưỡng lão.Trong thế giới đang phát triển, một bối cảnh nghiên cứu rất khác đã xuất hiện, chịu sự chi phối của mối đe dọa biến đổi khí hậu.

Trong nỗ lực ngăn chặn các thảm họa môi trường, các nước nghèo tập trung nhiều hơn vào tính bền vững. Những nước như Guyana và Senegal đã bắt đầu đầu tư vào một số nguồn năng lượng tái tạo bằng các nguồn thu từ khai thác nhiên liệu hóa thạch. Hiện nay, họ chủ yếu dựa vào công nghệ và chuyên môn của nước ngoài.

Sự hợp tác khoa học quốc tế thể hiện rõ ràng nhất ở các lĩnh vực liên quan đến biến đổi khí hậu. Phát triển nhanh nhất trong số 56 chủ đề nghiên cứu được UNESCO xác định trong báo cáo là về loại bỏ các mảnh vụn nhựa trôi nổi trên đại dương. Trong năm 2011, chỉ có 46 đề tài xem xét vấn đề này và năm 2019, con số đã lên đến 853.

Cây trồng thích ứng với khí hậu là chủ đề phát triển nhanh thứ hai, được thúc đẩy bởi nghiên cứu ở các nước có thu nhập thấp. Vào năm 2011, chỉ có 4,5% nghiên cứu về chủ đề này nhưng vào năm 2019, tỷ lệ đã tăng lên 11,4%. 

{keywords}
Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển, tính theo phần trăm GDP ở các nước và vùng được lựa chọn.

 Theo Tạp chí Economist, báo cáo của Liên Hợp Quốc là một tín hiệu cho thấy, nghiên cứu có thể không còn được coi là một ưu tiên lớn trong ngân sách của các quốc gia. Các tác giả kêu gọi các chính phủ đầu tư nhiều hơn và chiến lược hơn vào nghiên cứu, bằng cách khuyến khích sự đổi mới trong khu vực tư nhân. Theo họ, đầu tư và tăng trưởng trong lĩnh vực năng lượng tái tạo đang tăng lên nhưng “khoa học bền vững vẫn chưa phải là chủ đạo trong xuất bản học thuật”.

Đại dịch Covid-19 chứng tỏ thế giới hoàn toàn có thể đạt được những bước nhảy vọt khi cộng đồng khoa học tập trung sự chú ý vào một vấn đề. Không nên tiêu tán năng lượng có được từ đại dịch, và cần đặt một trọng tâm tương tự vào mục tiêu giải quyết biến đổi khí hậu. 

Báo cáo Khoa học năm 2021 của UNESCO có tựa đề “Chạy đua với thời gian để phát triển thông minh hơn”, thể hiện kinh nghiệm của các nước về chuyển đổi kỹ thuật số kép và chuyển đổi thân thiện môi trường để đạt được các mục tiêu phát triển bền vững.

Báo cáo dài 762 trang, được thực hiện trong thời gian hơn 18 tháng bởi 70 tác giả từ 52 quốc gia. Đây là tài liệu được xuất bản 5 năm một lần để xác định các xu hướng đương thời trong quản trị khoa học.

Các tác giả nhận thấy, đại dịch Covid-19 đã thúc đẩy mạnh mẽ sự theo đuổi phát triển khoa học, bởi muốn giải quyết được cuộc khủng hoảng y tế này cần phải có sự hỗ trợ và hợp tác khoa học giữa các cơ quan, ban ngành của chính phủ và các cộng đồng, đồng thời cần phải có các hệ thống khoa học mở, tính đến một tiến trình khoa học toàn diện, dân chủ và minh bạch hơn.

Thanh Hảo

 

Covid-19 mở ra cơ hội giải mã bí ẩn virus

Covid-19 mở ra cơ hội giải mã bí ẩn virus

Sự xuất hiện của Covid-19 có thể giúp các nhà khoa học tìm được nguyên do một số người bị nhiễm virus thông thường lại có biến chứng nghiêm trọng.

 

 

tin nổi bật

Nga nói phá hủy vũ khí Mỹ, Ukraine muốn đại diện LHQ đến nơi giam tù binh

Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã phá hủy các khí tài do Mỹ chế tạo trong các cuộc tấn công ở miền đông Ukraine.

Ông Trump phản ứng trước tin FBI đột kích tư dinh để tìm tài liệu hạt nhân

Cựu Tổng thống Mỹ Donald Trump thẳng thừng bác bỏ thông tin cho rằng các đặc vụ của Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI) đã đột kích vào tư dinh của ông ở bang Florida để tìm tài liệu hạt nhân.

Trung Quốc áp trừng phạt quốc gia EU vì cử quan chức tới Đài Loan

Bắc Kinh vừa công bố các biện pháp trừng phạt Lithuania, một nước thành viên Liên minh châu Âu (EU) vì cử Thứ trưởng Bộ Giao thông và Thông tin liên lạc tới thăm Đài Loan (Trung Quốc).

Sau mưa lũ thế kỷ, Seoul quyết định xoá sổ "nhà bán hầm"

Sau trận mưa lũ thế kỷ hồi đầu tuần khiến ít nhất 11 người thiệt mạng, Seoul, Hàn Quốc quyết định xoá sổ loại "nhà bán hầm", do đã có 3 người mắc kẹt và chết đuối trong loại nhà này.

Ukraine nhận vũ khí từ Anh, Nga pháo kích dữ dội Kharkiv

Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Oleksii Reznikov tuyên bố rằng nhiều hệ thống phóng tên lửa đa nòng (MLRS) từ Anh đã tới nước này.

Loại súng ngắn dùng thi đấu môn “Vùng tai nạn” ở Army Games 2022

Dưới đây là hình ảnh các tuyển thủ Nga luyện tập và làm quen với thao trường để chuẩn bị thi đấu Army Games 2022 tại Việt Nam.

Lo ngại thảm họa hạt nhân, Liên Hợp Quốc đề xuất khu phi quân sự ở Ukraine

Lo ngại thảm họa hạt nhân, Liên Hợp Quốc đề xuất một khu phi quân sự tại khu vực xung quanh Zaporizhzhia - nhà máy điện hạt nhân lớn nhất châu Âu, sau khi Nga và Ukraine cáo buộc nhau đã pháo kích vào tổ hợp này.

Tổng thống Hàn Quốc ân xá cho 'Thái tử Samsung'

Bộ Tư pháp Hàn Quốc thông báo, Tổng thống Yoon Suk Yeol đã ân xá cho Phó Chủ tịch Samsung Lee Jae Yong nhằm giúp đất nước vượt qua "cuộc khủng hoảng kinh tế quốc gia".

Lịch thi đấu vòng loại của đội xe tăng Việt Nam ở Army Games 2022

Ban tổ chức Hội thao quân sự Army Games 2022 gần đây đã công bố lịch thi đấu của các đội tuyển tham gia môn “Xe tăng hành tiến” tại Nga.

Tank Biathlon 2022: Đội tuyển xe tăng Việt Nam sẵn sàng xung trận

Tuyển xe tăng Việt Nam đấu trận đầu với xe tăng màu xanh dương, cùng các đội Uzbekistan, Kazakhstan, Venezuela tại Army Games 2022.

Latvia, Estonia rút khỏi nhóm hợp tác với Trung Quốc

Latvia và Estonia vừa chính thức rút khỏi một nhóm hợp tác thương mại do Trung Quốc khởi xướng tại khu vực Trung và Đông Âu, tiếp sau động thái tương tự của Lithuania hồi năm ngoái.

Sư đoàn không quân Mỹ tới châu Âu sau tuyên bố của Nga về NATO

Sư đoàn lính dù 101 của không quân Mỹ đã được triển khai tới châu Âu để củng cố khả năng phòng thủ của NATO sau những tuyên bố của Nga.

Kẻ bắt giữ con tin ở Lebanon trở thành 'người hùng bất đắc dĩ'

Một nam giới có vũ trang đã nổi lên như một người hùng bất đắc dĩ ở Lebanon sau khi bắt giữ con tin tại một ngân hàng ở Beirut và đòi lấy tiền của chính mình đang bị đóng băng ở ngân hàng.

Ukraine yêu cầu tướng lĩnh không làm lộ chiến thuật, Nga mất hơn 20 chiếc Su-35

Tổng thống Ukraine yêu cầu các tướng lĩnh không tiết lộ chiến thuật của quân đội với báo chí. Trong khi đó, Nga được cho là đã mất hơn 20 tiêm kích Su-35 trong các cuộc giao tranh.

Nga và Ukraine đổ lỗi cho nhau, LHQ kêu gọi lập vùng phi quân sự

Ukraine và các quan chức địa phương do Nga bổ nhiệm đã đổ lỗi cho nhau về các cuộc pháo kích mới vào nhà máy điện hạt nhân Zaporizhzhia ở phía nam Ukraine.