Tranh chấp thuế: Kinh nghiệm đối đầu với nhà quản lý

Cơ quan thuế hiện đang phải nỗ lực từng ngày để hoàn thiện các công cụ, quy trình và nâng cao năng lực nhằm đảm bảo rằng các chính sách thuế được công khai, minh bạch và được áp dụng đúng trường hợp và đối tượng chịu thuế.

Trong khi đó, cùng với sự hội nhập kinh tế, vấn đề liên doanh, liên kết trong và ngoài nước khiến vấn đề thuế trở nên phức tạp hơn, trong khi các doanh nghiệp cố gắng tìm mọi cách để có được lợi nhuận kinh doanh thì công cụ thuế lại phải hoàn thiện hơn để thu đủ cho ngân sách. Kết quả là những tranh chấp giữa người nộp thuế và cơ quan thuế ngày càng thường xuyên và phức tạp hơn. Xu hướng này đang gia tăng ở các thị trường mới nổi và diễn ra ngày một tinh vi hơn.

Tuy nhiên trong môi trường toàn cầu và bối cảnh quản trị thuế hiện nay thì cả người nộp thuế và Chính phủ đều không hứng thú với vấn đề kiện tụng vì tốn rất nhiều chi phí và thời gian giải quyết. Giải pháp tranh chấp thay thế (Alternative Dispute Resolutions - ADR) là một cách để Chính phủ mở thêm một kênh cho người nộp thuế giải quyết những vấn đề tranh chấp một cách nhanh chóng, ít tốn kém và hiệu quả trong dài hạn. Đây là giải pháp đang được nhiều quốc gia trên thế giới áp dụng, mặc dù cách tiếp cận có thể khác nhau. Về cơ bản, ADR được chia thành 3 phần: thúc đẩy thỏa thuận giá cả trong đó đặc biệt chú trọng đến các vấn đề về chuyển giá, quy trình nộp hồ sơ trước và quy trình nộp hồ sơ sau.

- Thỏa thuận giá cả (APA) cho phép người nộp thuế và cơ quan thuế cùng đưa ra một phương pháp tính giá thích hợp dựa trên cơ sở các hiệp ước thuế đơn phương hoặc song phương giữa các cơ quan có liên quan. Điều này đảm bảo cho người nộp thuế không có tranh chấp với cơ quan thuế khi thỏa thuận được thông qua. Bằng cách sử dụng các APA, doanh nghiệp có thể giảm chi phí, giảm thiểu nguy cơ bị phạt hoặc đánh thuế hai lần. Thỏa thuận này ở một số quốc gia được cho phép thực hiện trong nhiều năm qua kênh chính thức hoặc thông qua ứng dụng thực tế.

- Quy trình nộp hồ sơ trước cho phép người nộp thuế giải quyết các vấn đề và tranh chấp với cơ quan thuế trước khi họ phải hoàn lại. Quy trình này cho phép một cơ chế bảo vệ người nộp thuế khỏi việc quản lý thuế trong quá trình kiểm toán.

- Quy trình nộp hồ sơ sau: Quá trình này phụ thuộc vào một bên thứ ba độc lập và có thể giải quyết các tranh chấp (ví dụ như tòa Hòa Giải sau phúc thẩm ở Mỹ hay cơ quan Hòa giải độc lập ở Hà Lan). Nếu quá trình này không đạt được sự thỏa thuận giữa người nộp thuế và cơ quan thuế, thì có thể tìm đến bên trung gian nhằm thiết lập một cuộc đối thoại và giải quyết xung đột giữa hai bên.

Tại Trung Quốc, quy trình giải quyết tranh chấp được chia thành thu thuế cơ sở (TCDB), thỏa thuận giá cả (APA), và xem xét hành chính (AR). Các quá trình này được quy định trong văn bản pháp luật, trong đó TCDB và AR được ưa thích hơn APA. Pháp luật thuế của Trung Quốc về cơ bản chỉ quy định các nguyên tắc chung còn việc thực hiện lại tùy thuộc vào thực tế của từng địa phương. Ở giai đoan thảo luận, cơ quan thuế Trung Quốc cho phép người nộp thuế tham gia nhằm làm rõ phương pháp thay thế đối với một số vấn đề.

Tuy nhiên kết quả của cuộc thảo luận này sẽ không dẫn đến quyết định bằng văn bản của cơ quan thuế, do đó việc thực hiện là không chắc chắn và có thể dẫn đến tranh chấp bởi cơ quan thuế cấp cao hơn hoặc tại địa phương khác. Quá trình TCDB, cơ quan thuế Trung Quốc áp dụng TCDB đối với người nộp thuế cụ thể như người nộp thuế quy mô nhỏ, các văn phòng đại diện, và cơ quan thường trú nước ngoài tại Trung Quốc. Các TCDB thường bao gồm thu nhập chịu thuế, tỷ suất lợi nhuận chịu thuế. Ở giai đoạn AR, người nộp thuế không đồng ý với quyết định của cơ quan thuế có quyền xem xét hành chính độc lập với cơ quan thuế.

Tại Hà Lan, quy trình này bao gồm "Giám sát ngang - Horizontal Monitoring", và hòa giải, áp dụng với tất cả các loại thuế. Vào năm 2005, cơ quan thuế bắt một vụ "giám sát ngang" liên quan đến 20 công ty lớn nhất ở Hà Lan, sau đó trở thành chính sách chính thức của cơ quan thuế Hà Lan. Giám sát ngang là hình thức công bố thông tin tự nguyện. Người nộp thuế cam kết sẽ thông báo cho cơ quan thuế bất kì vấn đề rủi ro về thuế. Ngược lại cơ quan thuế nếu nhận được thông tin này sẽ phải tư vấn kịp thời cho các cấp quan trọng. Ngoài ra, các đối tượng nộp thuế phải nộp thuế trong thời hạn thỏa thuận và cơ quan thuế phải đưa ra đánh giá thuế càng sớm càng tốt sau khi nhận được khoản thuế thu.

Đầu năm 2005, Hà Lan chấp nhận "hòa giải" như một phần của thủ tục thuế. Từ tháng 4/2005, tất cả các tòa án đều yêu cầu các bên thực hiện hòa giải như một cách thay thế nhằm giải quyết các tranh chấp. Các hòa giải viên là nhân viên của cơ quan thuế, nhưng trong thực tế họ hoàn toàn độc lập với cơ quan này. Hòa giải là cách giải quyết xung đột, trong đó các bên liên quan giải quyết tranh chấp mà không có sự phán xét của thẩm phán. Hòa giải viên sẽ giúp đỡ hòa giải xung đột nhưng không đưa ra đánh giá về nội dung thuế tranh chấp. Nếu các bên đi đến thỏa thuận, thỏa thuận này sẽ được ghi lại trong biên bản và có chữ kí của cả hai bên.

Tiến trình APA hoạt động khá hiệu quả tại Hà Lan. Các cuộc họp quy trình trước với người nộp thuế được thảo luận trước khi yêu cầu APA được chính thức thực hiện, các hỗ trợ APA cho người nộp thuế nhỏ và kế hoạch quản lý được giới thiệu, thời gian xử lí được rút ngắn. Những cải thiện đáng kể sau đó đối với dịch vụ tài chính Hà Lan chủ yếu liên quan đến việc giảm thiểu các yêu cầu về chuyển giá.

Như vậy mặc dù chương trình ADR được tổ chức tương đối khác nhau ở mỗi quốc gia, tuy nhiên có thể thấy rằng thông qua cơ chế chung, ADR có vai trò quan trọng đối với người nộp thuế nhằm tận dụng lợi thế trong quá trình giải quyết tranh chấp để ngăn chặn những vấn đề sai sót nhất định, từ đó đưa ra một hướng khác để giải quyết tranh chấp khi thỏa thuận giữa đối tượng nộp thuế và cơ quan kiểm tra không đạt được. Ngay cả trong trường hợp không đạt được hiệu quả từ giải quyết các tranh chấp thay thế giữa các bên, các thủ tục tố tụng vẫn có giá trị trong tương lai./.

Vietnam Report