Bắc Cực lộ ‘kho báu’ 90 tỷ thùng dầu, thị trường năng lượng nóng lênBăng tan đang biến Bắc Cực từ "vùng đất lạnh bị lãng quên" thành điểm nóng kinh tế mới khi hàng chục tỷ thùng dầu, khí đốt cùng tuyến hàng hải rút ngắn tới 40% dần lộ diện.
Không còn là viễn cảnh khoa học viễn tưởng, tuyến hàng hải Bắc Cực (Northern Sea Route - NSR) dài khoảng 5.600km dọc bờ biển Bắc Cực của Nga đang dần trở thành hiện thực thương mại. Nguyên nhân chính đến từ 2 yếu tố: băng tan và bất ổn.
Biến đổi khí hậu đã kéo dài thời gian tàu thuyền có thể hoạt động trên tuyến đường này, từ khoảng 70 ngày/năm trong những năm 1980 lên tới 160 ngày/năm trong thập kỷ qua.
Xung đột Mỹ - Israel - Iran từ cuối tháng 2/2026 làm gia tăng rủi ro đối với các tuyến hàng hải qua Trung Đông, trong đó hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz bị ảnh hưởng nghiêm trọng, còn các hãng tàu tiếp tục phải cân nhắc những tuyến đi qua khu vực Biển Đỏ - Suez.
Trung Quốc đi trước một bước
Trong cuộc đua này, Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu. Hãng tàu Sea Legend Shipping đã khai trương dịch vụ container thường xuyên hàng tuần trên tuyến Bắc Cực từ ngày 15/8, với tàu Dubai Tower khởi hành từ Ninh Ba.
Hành trình đến cảng Felixstowe (Anh) chỉ mất khoảng 20 ngày, nhanh hơn gần một nửa so với tuyến qua kênh đào Suez (khoảng 40 ngày).
Không chỉ dừng ở một chuyến thử nghiệm, Trung Quốc đã thiết lập 8 chuyến cố định kéo dài đến ngày 3/10, với kế hoạch cụ thể về tàu và lịch trình rõ ràng.
Các tàu vận chuyển hàng hóa giá trị cao, nhạy cảm với thời gian như hệ thống lưu trữ năng lượng, pin xe điện và linh kiện ô tô. Đây là bước chuyển từ thử nghiệm sang thương mại hóa thực sự, biến "Con đường Tơ lụa trên băng" từ khái niệm thành tuyến vận tải hàng hóa có thể khai thác.
Rosatom dự báo lưu lượng hàng hóa trên tuyến NSR năm 2026 có thể tăng khoảng 14% so với năm trước, sau khi đạt hơn 37 triệu tấn trong năm 2025. Riêng khối lượng hàng hóa luân chuyển giữa Trung Quốc và Nga qua tuyến này đạt 5,4 triệu tấn/năm, chiếm 15% tổng lưu lượng.
Hàn Quốc bắt kịp, Ấn Độ nhập cuộc
Không đứng ngoài cuộc chơi, Hàn Quốc đã cử tàu container PanStar Acro rời cảng Busan vào ngày 22/8, thực hiện chuyến thử nghiệm đầu tiên qua Bắc Cực sau 10 năm gián đoạn.
Con tàu mang theo 837 TEU hàng hóa, bao gồm hóa chất, ô tô cũ và linh kiện, dự kiến mất khoảng 40-45 ngày cho hành trình khứ hồi qua các cảng Felixstowe (Anh), Rotterdam (Hà Lan) và Gdansk (Ba Lan).
Theo Bộ Đại dương và Thủy sản Hàn Quốc, hành trình từ Busan đến Rotterdam qua Bắc Cực là khoảng 13.000km, rút ngắn 7.000km (35%) so với tuyến qua kênh đào Suez (20.000km), tiết kiệm khoảng 10 ngày di chuyển.
Seoul đặt mục tiêu biến tuyến đường này thành thương mại thường xuyên vào năm 2030, đồng thời củng cố vị thế của Busan như một trung tâm vận tải biển toàn cầu.
Trong khi đó, Ấn Độ đang chuẩn bị cho chuyến tàu thử nghiệm đầu tiên của mình vào năm 2027. Ông S. Venkatesapathy, Thư ký liên Bộ Vận tải Biển Ấn Độ, tuyên bố nước này nhìn thấy "cơ hội khổng lồ" từ tuyến đường Bắc Cực.
Tuy vậy, tuyến đường này cũng đặt ra những thách thức không nhỏ. Nằm gần như hoàn toàn trong vùng biển Nga, tuyến hàng hải Bắc Cực đòi hỏi các tàu vận tải quốc tế muốn đi qua phải phối hợp chặt chẽ với Moscow về các dịch vụ cảng, hoa tiêu và tàu phá băng.
Hiện NSR vẫn là tuyến vận tải theo mùa, với điều kiện hàng hải thuận lợi nhất thường rơi vào khoảng tháng 7-10; thời gian khai thác còn phụ thuộc loại tàu và điều kiện băng.
Theo Herald Economy, các tàu đi qua Bắc Cực còn phải chịu thêm khoản phí môi trường lên tới 289.000 USD cho mỗi chuyến theo quy định của EU.
Các hãng tàu lớn như CMA CGM, MSC hay Hapag-Lloyd vẫn tránh tuyến Bắc Cực vì lo ngại về môi trường và rủi ro chính trị. Theo Viện Kinh tế Biển Pháp (ISEMAR), chỉ 23 chuyến container thực hiện hành trình qua NSR vào năm ngoái, một con số rất nhỏ so với trung bình 35 tàu/ngày qua kênh đào Suez trong nửa đầu năm 2026.
Tương lai nào cho ‘Con đường Tơ lụa trên băng’?
Việc Trung Quốc đưa dịch vụ container theo mùa vào khai thác thường lệ, cùng chuyến thử nghiệm của Hàn Quốc, cho thấy NSR đang chuyển từ một ý tưởng dài hạn sang một phương án vận tải được thử nghiệm thực tế.
GS Marc Lanteigne từ Đại học Bắc Cực Na Uy nhận xét chuyến hải trình của Hàn Quốc, diễn ra ngay sau chuyến tàu Trung Quốc, cho thấy NSR đang được "bình thường hóa như một hành lang vận tải thứ cấp".
Nhà phân tích Nga Alexander Antoshin gọi đây là "mỏ vàng" của Nga nhờ lợi thế hậu cần và an ninh.
Đầu tư tiềm năng cho NSR đến năm 2035 được ước tính lên tới 35 nghìn tỷ ruble. Khi băng tan và cạnh tranh gia tăng, Bắc Cực đang dần chuyển mình từ một vùng hoang vu giá lạnh thành trung tâm của cuộc đua thương mại toàn cầu mới.
Tuy nhiên, các nhà phân tích cảnh báo, tuyến đường này chỉ là "giải pháp tạm thời và rất nhỏ". Thương mại hóa NSR vẫn sẽ đối mặt với bài toán nan giải về chi phí và địa chính trị trong nhiều năm tới.
Theo Global Times, People's Daily, TASS, SCMP, Herald Economy
.svg){kind=icon}
