Trao đổi với VietNamNet, luật sư Nguyễn Thanh Hải - Giám đốc Công ty Luật TNHH An Hoàng Gia (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) cho rằng điểm đầu tiên cần làm rõ trong những vụ việc này là tài sản thực sự thuộc về ai.
Trong cách nói hằng ngày, một người có thể gọi nơi đang sinh sống là “nhà mình”, nhưng về pháp lý đó có thể là nhà của cha mẹ, nhà đang ở nhờ hoặc tài sản chung của vợ chồng. Việc sinh sống trong căn nhà không đồng nghĩa người đó có toàn quyền định đoạt.
Bộ luật Dân sự ghi nhận chủ sở hữu có quyền định đoạt tài sản, trong đó có quyền tiêu dùng hoặc tiêu hủy tài sản. Tuy nhiên, quyền này phải được thực hiện trong giới hạn pháp luật và không được xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của người khác.
Vì vậy, nếu căn nhà thuộc bố mẹ vợ, người con rể không thể lấy lý do đây là nơi vợ chồng mình đang sống để tự ý đập phá, phóng hỏa. Khi hành vi cố ý làm hư hỏng hoặc hủy hoại tài sản của người khác đáp ứng các điều kiện luật định, trách nhiệm hình sự theo Điều 178 Bộ luật Hình sự có thể được đặt ra.
Câu chuyện cũng tương tự với nhà là tài sản chung của vợ chồng.
Theo luật sư, Điều 33 Luật Hôn nhân và gia đình quy định tài sản chung của vợ chồng thuộc sở hữu chung hợp nhất. Với bất động sản chung, việc định đoạt phải có sự thỏa thuận của cả hai bên theo Điều 35.
Do đó, một người không thể cho rằng mình có quyền đốt cả căn nhà chỉ vì đã bỏ nhiều tiền xây dựng, có công sức tạo lập hoặc giấy chứng nhận chỉ đứng tên mình.
Để xác định một căn nhà là tài sản chung hay riêng, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét nguồn gốc tạo lập, thời điểm hình thành, nguồn tiền mua hoặc xây dựng, việc tặng cho, thừa kế và những thỏa thuận tài sản giữa vợ chồng.
“Giấy chứng nhận chỉ đứng tên một người chưa phải trong mọi trường hợp đều đủ để kết luận căn nhà là tài sản riêng”, luật sư lưu ý.
Tài sản nằm bên trong căn nhà cũng phải được xem xét độc lập. Có trường hợp căn nhà thuộc sở hữu của người phóng hỏa nhưng xe máy, hàng hóa hoặc những vật dụng khác bên trong lại thuộc người thân hoặc người khác.
Khi đó, quyền sở hữu căn nhà không đồng nghĩa với quyền hủy hoại những tài sản này.
Theo khoản 1 Điều 178 Bộ luật Hình sự, ngưỡng giá trị thông thường để xem xét trách nhiệm hình sự đối với hành vi hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản của người khác là từ 2 triệu đồng. Tài sản dưới mức này vẫn có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự nếu thuộc các trường hợp khác mà điều luật quy định.
Đáng chú ý, khi đã đủ yếu tố cấu thành tội phạm, việc sử dụng xăng hoặc chất nguy hiểm về cháy, nổ để hủy hoại tài sản có thể là tình tiết làm thay đổi khung hình phạt theo Điều 178.
Tài sản riêng cũng không có nghĩa muốn đốt thế nào cũng được
Một tình huống khác được đặt ra là căn nhà, chiếc xe hoặc tài sản bị phá hủy thực sự thuộc quyền sở hữu riêng của người thực hiện.
Theo luật sư, trong trường hợp này cần tách bạch hai vấn đề.
Nếu một người chỉ tiêu hủy tài sản hoàn toàn thuộc sở hữu của mình thì không thể lấy chính giá trị tài sản đó để xử lý họ về tội Hủy hoại hoặc cố ý làm hư hỏng tài sản theo Điều 178, bởi điều luật này bảo vệ tài sản của người khác.
Tuy nhiên, quyền định đoạt tài sản không cho phép chủ sở hữu thực hiện bằng bất kỳ cách nào.
Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ nghiêm cấm hành vi cố ý gây cháy, nổ gây thiệt hại hoặc có khả năng gây thiệt hại về người, tài sản, ảnh hưởng đến an ninh, trật tự.
Bởi vậy, nếu một người châm lửa đốt căn nhà hoặc chiếc xe của mình nhưng ngọn lửa lan sang tài sản bên cạnh, cơ quan tố tụng phải tiếp tục làm rõ nhận thức và ý chí của người thực hiện.
Nếu người này biết trước hậu quả gây thiệt hại cho tài sản của người khác có thể xảy ra nhưng vẫn thực hiện và chấp nhận hậu quả, trách nhiệm hình sự có thể được xem xét tương ứng với hành vi và hậu quả thực tế.
Trường hợp phóng hỏa nhằm tước đoạt tính mạng người khác hoặc người thực hiện thấy trước hậu quả chết người và vẫn chấp nhận, cơ quan tố tụng có thể phải xem xét dấu hiệu của tội Giết người. Nếu mục đích là gây thương tích thì trách nhiệm có thể được xem xét theo quy định về tội Cố ý gây thương tích, tùy diễn biến cụ thể.
Với hành vi vi phạm quy định về phòng cháy, chữa cháy do lỗi vô ý và gây hậu quả đạt ngưỡng luật định, Điều 313 Bộ luật Hình sự cũng có thể được đặt ra.
Luật sư lưu ý thêm, không phải cứ đám cháy được dập kịp thời, chưa gây thiệt hại thực tế thì đương nhiên không còn khả năng xem xét trách nhiệm hình sự. Khoản 4 Điều 313 quy định trường hợp hành vi vi phạm có khả năng thực tế dẫn đến hậu quả đặc biệt nghiêm trọng nếu không được ngăn chặn kịp thời.
Tuy nhiên, khả năng gây hậu quả phải được chứng minh bằng hiện trường và các chứng cứ cụ thể, không thể chỉ dựa vào nhận định chung rằng một vụ cháy “có nguy cơ cháy lan”.
Trường hợp chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, người thực hiện vẫn có thể bị xử phạt hành chính và phải bồi thường thiệt hại về tài sản, sức khỏe hoặc tính mạng nếu hành vi của mình gây ra hậu quả.
.svg){kind=icon}
