Vì sao bác sĩ "mặn với tỉnh, nhạt với quê"?

Một bệnh viện TP.HCM có đến 19 bác sĩ tuyến tỉnh chấp nhận mức lương hợp đồng 1,8 triệu đồng/tháng 4 năm nay. Họ quyết tâm bám trụ bởi "chỉ ở đây mới nâng cao được tay nghề, có thêm thu nhập chứ về huyện hay xã phường thì mãi là anh bác sĩ… làng".

Chảy máu "cán bộ y tế"

Theo kết quả khảo sát năm 2011 của Cục Quản lý khám, chữa bệnh Bộ Y tế,  nhân lực y tế đang phân bố mất cân đối nghiêm trọng giữa các vùng miền. Nhân lực có trình độ cao như bác sĩ, dược sĩ đại học, đặc biệt là đào tạo sau đại học chủ yếu tập trung ở thành thị và trung tâm lớn, cả khu vực tư nhân và công lập. Bên cạnh đó, cán bộ y tế có trình độ cao đang có xu hướng tập trung về tuyến trên, về những nơi có điều kiện tốt hơn, lĩnh vực chuyên môn có sức hấp dẫn… bỏ lại tuyến dưới, những vùng khó khăn.

Cụ thể, cả nước có 275.622 CBYT trong khối công lập, trong đó ở trung ương chiếm 28.072 người, đạt tỷ lệ 10,2% và địa phương là 247.550 người, đạt tỷ lệ 89,9%. Số CBYT phần lớn tập trung ở tuyến địa phương, tuyến trung ương chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ nhưng số bác sĩ, dược sĩ đại học lại tập trung phần lớn ở khu vực này. Đây là một thiệt thòi lớn cho y tế địa phương.

Tại Bệnh viện tỉnh Phú Thọ, số bệnh nhi điều trị tại khoa trung bình từ 100-110 cháu. Số bệnh nhi đến khám ngày cao điểm lên tới 80 cháu, nhưng cả khoa chỉ có 8 bác sĩ. Tại Bệnh viện đa khoa huyện Yên Lập, vơi 100 giường bệnh thuộc 6 khoa phòng, cần tới 30 bác sĩ, nhưng thực tế chỉ có 10 bác sĩ.

Các cơ sở y tế công lập ở các đô thị cũng không níu được CBYT trình độ cao, bởi bác sĩ tay nghề giỏi đang đua nhau đầu quân cho các bệnh viện tư nhân. Các dược sĩ thì ồ ạt "đầu quân" cho các hãng dược phẩm, khiến xã, phường ngày càng "trắng" dược sĩ . Hiện tại Việt Nam mới chỉ đạt 1,5 dược sĩ/10.000 dân, 52% dược sĩ tập trung tại 2 TP lớn là TP.HCM và Hà Nội.

Lý do được "người trong cuộc" đưa ra thường là tại các hãng dược hay bệnh viện thành phố lớn, họ có việc làm thêm, làm ngoài giờ cũng khá thuận tiện, thu nhập cao. Đồng nghiệp lại giỏi (dễ học hỏi) và trang thiết bị lại đầy đủ và "tử tế" hơn hẳn "bệnh viện làng".

Bộ Y tế thì thừa nhận nhiều bất cập trong đào tạo, sử dụng và đãi ngộ y, bác sĩ và đang từng bước cải thiện tình trạng này với quyết tâm lớn.

Đề án 1816: Bác sĩ "mặn với quê"

Theo Dự thảo Quy hoạch phát triển nguồn nhân lực y tế giai đoạn 2011-2020, Bộ Y tế quyết tâm thực hiện chế độ đãi ngộ hợp lý giữa các chuyên ngành trong ngành y tế nhằm thu hút và giữ lao động. Điều chỉnh chế độ động viên khuyến khích, tăng thu nhập và điều kiện sống, sinh hoạt, làm việc, cơ hội tăng chức để giữ cán bộ y tế ở tuyến dưới, tránh tình trạng bác sĩ giỏi chuyển lên tuyến trên làm việc. Xây dựng chính sách về nghĩa vụ kết hợp với chế độ khuyến khích phù hợp với CBYT ở các khu vực miền núi, vùng sâu. Phấn đấu đến năm 2020 có 52 nhân lực y tế/10.000 dân, trong đó có 10 bác sĩ/10.000 dân; 12 điều dưỡng/10.000 dân; 2,5 dược sĩ ĐH/10.000 dân; 8 kỹ thuật viên/10.000 dân.

Cùng với đó, Đề án 1816 "Cử cán bộ chuyên môn luân phiên từ bệnh viện tuyến trên về hỗ trợ các bệnh viện tuyến dưới nhằm nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh" đã ra đời và phát huy hiệu quả. Sau 3 năm thực hiện, Đề án đã chứng minh tính hiệu quả, khoa học, không chỉ góp phần tích cực vào việc giảm tải mà còn nâng cao tay nghề cho đội ngũ cán bộ y tế cơ sở. 10.000 lượt cán bộ đã đi luân phiên về địa phương. 5.104 kỹ thuật thuộc 26 chuyên ngành đã chuyển giao cho tuyến tỉnh. Gần 1 triệu lượt bệnh nhân đã được hưởng dịch vụ khám chữa bệnh chất lượng cao ngay tại địa phương.
Bộ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho rằng, để giải quyết bài toán "đưa bác sĩ luân phiên về vùng khó", cần triển khai thực hiện Đề án 1816 tốt hơn nữa, bởi đây là giải pháp hữu hiệu trong hiện tại khi nguồn nhân lực y tế còn thiếu về số lượng và mất cân đối về bố trí cán bộ, hạn chế chất lượng giữa các tuyến y tế.

Hiếu Hạnh