Chỉ vài truyện ngắn xuất sắc cũng đủ định vị tên tuổi
Tại tọa đàm, nhà văn Vũ Việt Hà cho rằng việc đưa Nguyễn Huy Thiệp vào tủ sách danh tác không phải là sự lựa chọn mang tính cảm hứng mà xuất phát từ giá trị bền vững của văn chương. Theo ông, danh tác không đơn thuần là những cuốn sách được đọc đi đọc lại mà là những tác phẩm có khả năng ở lại lâu dài trong tâm trí người đọc.
Ông dẫn lại quan niệm về kiệt tác qua cuộc trò chuyện với nhà nghiên cứu Chu Văn Sơn: đó là những tác phẩm đạt đến độ hoàn chỉnh, có thể khép lại về mặt nghệ thuật. Tuy nhiên, cũng có những tác phẩm chỉ cần đọc một lần nhưng vẫn để lại dấu ấn sâu sắc và đó cũng là một dạng giá trị đáng kể của văn chương.
Nhắc tới Nguyễn Huy Thiệp, Vũ Việt Hà đặc biệt đề cập đến Tướng về hưu - truyện ngắn tiêu biểu từng tạo tiếng vang lớn. Dù vậy, ông cho rằng không phải mọi sự tuyển chọn đều có thể bao quát hết giá trị của nhà văn, bởi mỗi tác phẩm mang một tính toàn bích riêng, khó đặt trong những cấu trúc chung.
Theo nhà văn, điều làm nên vị thế của Nguyễn Huy Thiệp nằm ở chất lượng hơn số lượng. "Trong lịch sử văn học thế giới, có những nhà văn chỉ cần vài truyện ngắn lớn đã đủ khẳng định tên tuổi và Nguyễn Huy Thiệp là một trường hợp như vậy", ông nhấn mạnh.
Ông cũng nhìn nhận văn chương Nguyễn Huy Thiệp mang phong cách riêng biệt: hiện thực nhưng giàu ẩn dụ, có yếu tố giễu nhại, đùa cợt mà vẫn hàm chứa chiều sâu tư tưởng. Chính sự đùa ngầm ấy tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt, khiến tác phẩm vừa gần gũi vừa gợi suy ngẫm lâu dài.
Đặt trong bối cảnh văn học Việt Nam những năm 1980 - thời kỳ nhiều biến động, sự xuất hiện của Nguyễn Huy Thiệp được xem như một cú hích mạnh mẽ mang đến một giọng điệu mới, khiến độc giả bàng hoàng, xúc động. Dù cách tiếp nhận của các thế hệ độc giả có thể thay đổi, nhưng những giá trị cốt lõi của văn chương vẫn giữ nguyên sức nặng.
Nhà văn lớn và khả năng tạo ra thế hệ độc giả mới
Ở góc nhìn phê bình văn học - điện ảnh, Mai Anh Tuấn cho rằng điều quan trọng khi đánh giá một nhà văn lớn không nằm ở số lượng tác phẩm hay danh xưng mà ở khả năng tạo ra những thế hệ độc giả mới.
Theo ông, mỗi người đọc văn chương đều mang theo những trải nghiệm và hệ quy chiếu riêng, vì vậy không thể có một cách đánh giá tuyệt đối về một tác giả lớn. Mỗi nhận định chỉ phản ánh một phần nhỏ trong toàn bộ văn nghiệp của họ.
Ông cũng nhấn mạnh, việc một nhà văn xuất hiện sớm hay muộn không mang tính quyết định. Điều quan trọng là thời điểm họ tạo ra được dấu ấn, tạo nên cú hích trong đời sống văn học. Những trải nghiệm cá nhân, kể cả ở những vùng sâu, vùng xa có thể ảnh hưởng đến lựa chọn đề tài và cách nhìn, nhưng đồng thời cũng góp phần định hình bản sắc sáng tạo.
Đặt Nguyễn Huy Thiệp trong tiến trình văn học Việt Nam, Mai Anh Tuấn cho rằng cần nhìn ông trong bối cảnh cao trào đổi mới - giai đoạn đánh dấu sự chuyển biến mạnh mẽ về tư duy nghệ thuật và cách tiếp cận hiện thực.
Theo ông, chính những cây bút đặc biệt như Nguyễn Huy Thiệp đã góp phần tạo nên chiều sâu, sự phức tạp và tính phản biện mạnh mẽ của văn học thời kỳ này. Nếu thiếu đi những tiếng nói như vậy, cao trào đổi mới có thể vẫn diễn ra nhưng khó đạt tới độ sắc bén và giá trị lớn như đã có.
Một điểm đáng chú ý khác được nêu ra tại tọa đàm là câu chuyện đưa văn học Việt Nam ra quốc tế. Theo Mai Anh Tuấn, trong khi hiện nay vẫn còn nhiều trăn trở về chiến lược quảng bá đã có những tác phẩm được dịch và lan tỏa một cách tự nhiên.
Ông cho rằng yếu tố quyết định không nằm ở truyền thông hay quảng bá mà chính là giá trị tự thân của tác phẩm. Khi một tác phẩm có sức sống nội tại đủ mạnh, nó sẽ tự tìm được đường đi đến với độc giả quốc tế.
Các diễn giả đều cho rằng, văn chương của Nguyễn Huy Thiệp dù được đọc trong bất kỳ thời điểm nào vẫn giữ được khả năng lay động người đọc.
Như nhận định của nhà văn Vũ Việt Hà, những yếu tố thời sự có thể phai nhạt nhưng giá trị thuộc về bản chất nghệ thuật sẽ còn lại. Văn chương, suy cho cùng vẫn xoay quanh con người và đời sống - những trục căn bản làm nên sức sống bền bỉ của mọi tác phẩm lớn.
Và chính ở điểm đó, văn nghiệp Nguyễn Huy Thiệp tiếp tục khẳng định vị trí đặc biệt trong dòng chảy văn học Việt Nam đương đại.
"Vì thế, trong trường hợp của Nguyễn Huy Thiệp, chúng tôi dùng từ 'văn nghiệp', bởi không phải người viết nào cũng dùng được từ đó", nhà phê bình văn học - điện ảnh Mai Anh Tuấn nhận định.
.svg){kind=icon}
