Ngắm 'nữ hoàng linh trưởng' ăn lá, bú bình ở Vườn quốc gia Cúc PhươngVoọc Chà vá chân nâu vô cùng quý hiếm, màu sắc sặc sỡ nên được mệnh danh là “nữ hoàng linh trưởng”.
Hiểu rõ tập tính, khẩu phần ăn từng loài
Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng Nguy cấp, Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình) đang chăm sóc hàng trăm cá thể thuộc nhiều loài linh trưởng quý hiếm như voọc quần đùi trắng, voọc Cát Bà, vượn, cu li...
Hằng ngày, hàng chục cán bộ, nhân viên, bác sĩ thú y và chuyên gia tại đây tất bật với nhiều công việc khác nhau: vào rừng tìm lá cây, dọn dẹp chuồng trại, thăm khám sức khỏe, phân loại và chuẩn bị thức ăn cho hàng trăm cá thể linh trưởng đang được chăm sóc.
Đang chuẩn bị thức ăn cho vượn và cu li, chị Lương Thị Phương, nhân viên trung tâm, chia sẻ: “Chúng tôi làm ở đây đều hiểu được tập tính của từng cá thể, biết con nào thích ăn loại lá nào. Vượn và cu li chủ yếu ăn hoa quả cùng các loại củ; tất cả các loài vật đều được cho ăn 2 bữa chính và 2 bữa phụ”.
Mỗi ngày, 14 loài linh trưởng tại trung tâm tiêu thụ khoảng 5 tạ lá cùng 1 tạ củ, quả như cà rốt, bí, ngô, khoai lang, táo...
Cũng theo chị Phương, các loài voọc có thể ăn tới 180 loại lá rừng, nhưng quanh Vườn quốc gia Cúc Phương chỉ có khoảng 10 loại phù hợp với khẩu phần của chúng.
“Mỗi ngày từ 6h30, những nhân viên của trung tâm lại băng rừng cắt lá cây làm thức ăn cho voọc. Có những hôm, họ phải đi quãng đường 50–60 km (cả đi lẫn về) mới có nguồn lá phù hợp để cắt. Đây là công việc vô cùng vất vả vì thức ăn của voọc không có sẵn. Dạ dày của voọc không thể tiêu hóa các loại thức ăn khác ngoài lá cây; nếu ăn sai loại, thức ăn sẽ lên men và làm hỏng dạ dày. Do đó, dù mưa gió hay bão bùng, chúng tôi vẫn phải vào rừng tìm thức ăn, vì nếu không voọc sẽ phải nhịn đói".
Các nhân viên ở trung tâm gọi những con vật được cứu hộ bằng cái tên thân thương: “các bạn”, và chăm sóc chúng như những “đứa con” trong gia đình. Khi phát hiện con vật kén ăn hoặc có biểu hiện bất thường, họ sẽ theo dõi sát sao và báo cho bác sĩ thú y của trung tâm đến thăm khám, chữa trị.
Anh Đinh Ngọc Quỳnh, dù mới làm việc tại trung tâm khoảng 2 năm, cũng đã quen thuộc với công việc chăm sóc những “người bạn” đặc biệt này.
“Nếu chăm sóc linh trưởng là công việc cần sự kiên nhẫn thì tìm thức ăn cho chúng lại đòi hỏi sức khỏe và cả sự am hiểu về rừng. Vào rừng không phải cứ thấy lá là hái, mà phải biết loại lá nào linh trưởng ăn được và phải đổi bữa mỗi ngày”, anh Quỳnh nói.
Những bó lá khi mang về trung tâm sẽ được phân loại, chia thành từng phần vừa đủ cho mỗi bữa. Mỗi loài có một khẩu phần riêng, bởi thức ăn phù hợp với loài này có thể không tốt cho loài khác, thậm chí gây ảnh hưởng tiêu cực đến hệ tiêu hóa.
Cũng theo các nhân viên trung tâm, voọc ngũ sắc rất thích ăn lá xoài, nhưng voọc Cát Bà và voọc Hà Tĩnh lại ăn rất ít. Đến giờ ăn, chuồng nuôi được vệ sinh sạch sẽ, thức ăn cũ dọn đi và những phần thức ăn mới được mang vào.
Mô hình tiêu biểu khu vực và trên thế giới
Đối với những người làm công việc "bảo mẫu" ở Cúc Phương, điều khiến họ hạnh phúc nhất là được thấy những chú linh trưởng sau khi được cứu hộ và phục hồi sức khỏe được trở về với rừng xanh - nơi chúng vốn thuộc về.
Ông Nguyễn Văn Chính, Giám đốc VQG Cúc Phương, chia sẻ: Dự án bảo tồn các loài linh trưởng quý hiếm của Việt Nam tại Vườn quốc gia Cúc Phương được đánh giá là mô hình cứu hộ loài nguy cấp tiêu biểu trong khu vực và trên thế giới.
Thành quả của dự án không chỉ giúp bảo tồn, phát triển thành công các loài quý hiếm có nguy cơ tuyệt chủng cao ngoài tự nhiên, mà còn là mô hình nghiên cứu, giáo dục môi trường, tạo chuyển biến từ nhận thức đến hành động cho cộng đồng, đặc biệt là thế hệ học sinh, sinh viên, nghiên cứu viên và tình nguyện viên trẻ.
Cũng theo ông Chính, dự án còn là biểu tượng của sự hợp tác hiệu quả trong lĩnh vực khoa học bảo tồn loài giữa Vườn quốc gia Cúc Phương với các đối tác nước ngoài nói chung và Vườn thú Leipzig nói riêng.
Hiện ở trung tâm có 34 chuyên gia, cán bộ và nhân viên. Trong đó, có 5 chuyên gia nước ngoài, có 245 cá thể của 14 loài động vật nhóm 1.
Được biết, Trung tâm Cứu hộ Linh trưởng Nguy cấp (EPRC) được thành lập năm 1993 trên cơ sở hợp tác giữa Vườn quốc gia Cúc Phương với Hội Động vật Frankfurt và Vườn thú Leipzig (Cộng hòa Liên bang Đức). Đây là dự án phi lợi nhuận đầu tiên tại bán đảo Đông Dương dành riêng cho công tác cứu hộ linh trưởng.
.svg){kind=icon}
