Bí ẩn món đồ thiêng, giới đồ cổ mê nhưng không mua được ở Lâm Đồng

Có người đưa ra mức giá trên trời, ông K’Mun Sơn có làm trăm mùa lúa cũng không có được số tiền nhiều như vậy. Thế nhưng, ông vẫn một mực từ chối bán.

{keywords}
Dàn ché cổ vô giá của gia đình ông K’Mun Sơn. (Ảnh: Nguyễn Sơn).

Chứa đựng linh hồn tổ tiên

Trên ngôi nhà sàn bằng gỗ truyền thống, ông K’Mun Sơn (người dân tộc K'Ho, ngụ huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng) lặng lẽ vệ sinh dàn ché “khủng” của gia đình một cách trân trọng. Tại huyện, ông là người cuối cùng còn lưu giữ được số lượng ché nhiều và đầy đủ đến vậy.

Ông nói, khi buôn làng phát triển theo nhịp đô thị hóa, chiêng, ché cũng từ trong nhà sàn, nhà rông chạy vào tay giới cổ vật. Hằng năm, ông phải tiếp và từ chối không biết bao nhiêu tay buôn cổ vật đến tham quan, hỏi mua dàn ché của mình.

Thậm chí, có người đưa ra mức giá trên trời, ông có làm trăm mùa lúa cũng không có được số tiền nhiều như vậy. Thế nhưng, ông vẫn một mực từ chối. Bởi, với ông, ché là vật thiêng, linh hồn của dân tộc K’Ho.

“Ché có hồn thiêng. Ngày xưa, để có ché, tổ tiên chúng tôi phải đổi bằng trâu, dê, voi có ngà dài…Ché như một vị thần trong mỗi gia đình người K'ho. Nói cho đúng là người dân chúng tôi lấy ché làm vật tượng trưng, thay thế cho cái hồn, thần trong gia đình. Người K’Ho trước đây, khi muốn cầu xin điều gì cũng phải cúng ché”, ông K’Mun Sơn nói.

Theo lời ông, để ché linh thiêng, có hồn, người K’Ho phải thực hiện lễ cúng ché. Sau khi bày biện đủ lễ vật dâng lên Yàng (thần linh-PV), chủ nhà sẽ đọc bài khấn rước thần ché về nhập vào vật này.

Sau nghi thức trên, gia chủ cẩn trọng bưng ché đặt vào những vị trí trang trọng trong nhà rồi cùng khách mời ăn mừng ché mới. Kết thúc lễ ăn mừng, ché được xem là đã chứa đựng linh hồn tổ tiên của gia chủ, thần linh cũng đã ngự trị trong ché.

{keywords}
Ông K’Mun Sơn cho biết, trong văn hóa người K’Ho tại cao nguyên Di Linh, ché đựng linh hồn tổ tiên gia chủ. Đây cũng là nơi thần linh ngự trị. (Ảnh: Nguyễn Sơn).

Thông tin thêm về loại vật thiêng này, già làng K’Tiếu (thôn Duệ, xã Đinh Lạc, huyện Di Linh) cho biết, ché là biểu tượng tâm linh, vật thiêng của người K’Ho. Thế nên, các dịp lễ, Tết, gia chủ phải làm lễ cúng ché.

“Thường ngày, không ai được vấy bẩn lên ché, không được tự ý dời đổi ché khỏi vị trí. Khi lỡ may làm vỡ ché, gia chủ phải làm lễ cúng với mục đích xin thần linh tha thứ và tiễn đưa hồn thiêng ngự trị trong ché về nơi khác. Kết thúc lễ cúng, gia chủ mới được đem chiếc ché vỡ ra khỏi nhà”, già làng K’Tiếu thông tin thêm.

Biểu tượng của sự phồn thịnh

Quý hiếm, có ý nghĩa quan trọng là thế nhưng đa số người K’Ho tại cao nguyên Di Linh không hề biết nguồn gốc xuất xứ của loại vật thiêng này. Thậm chí, người được xem là “kỷ lục gia” về sở hữu ché tại Di Linh như ông K’Mun Sơn cũng không nắm rõ.

Ông nói, người K’Ho không biết làm gốm. Thế nhưng ché được làm bằng gốm nên nó có xuất xứ từ nơi khác. Chia sẻ về dàn ché hơn 30 cái lớn nhỏ của mình, ông Sơn cho biết, khi ông sinh ra nhà đã có dàn ché này rồi.

Khi cha mẹ ông mất, ông được dặn rằng: “Ché này có từ thời xa xưa. Tuổi ché lớn hơn tuổi cha con, lớn hơn tuổi ông bà con. Ông bà tổ tiên để lại cho cha, cha để lại cho con, con phải truyền lại đời đời”.

Ông Sơn phỏng đoán, tính đến đời ông, bộ ché có thể đã hơn 100 năm tuổi. Ông Sơn kể: “Tôi cũng không biết ché có từ bao giờ, có từ đâu. Nhưng khi còn nhỏ, ông bà, cha mẹ tôi hay kể rằng, để có ché, người xưa phải cùng nhau gùi thức ăn, băng rừng, lội suối xuống Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận đổi, đem về”.

{keywords}
Một trong những chiếc ché cổ có giá trị cao của già làng K’Tiếu. (Ảnh: Nguyễn Sơn).

“Ông bà kể, mọi người chỉ đi bộ và đi 7 ngày 7 đêm mới đến nơi. Họ phải đổi trâu bò, vàng, bạc để lấy ché rồi cõng ché quay ngược về nhà. Đó là một hành trình dài và có người đã nằm lại, không thể về buôn, làng của mình”, ông Sơn chia sẻ thêm.

Trong khi đó, nói về giá trị của ché, già làng K’Tiếu tặc lưỡi: “Ché quý lắm. Người K'ho chúng tôi có câu thế này: “Một mạng người 2 con trâu mới được một cái ché”. Nói như thế để hiểu trong đời sống văn hóa, tâm linh của người K’Ho, ché quan trọng, quý giá đến nhường nào”.

Cũng theo già Tiếu, ngoài mang ý nghĩa tâm linh, trước đây, ché còn tượng trưng cho sự sung túc, quyền uy, sức mạnh của người sở hữu. Bởi, trong cộng đồng người K’Ho, không phải ai cũng có thể sở hữu những chiếc ché to, chạm, khắc, đắp nổi hoa văn tinh xảo.

Già làng K’Tiếu quả quyết: “Ngày xưa, người ta mua ché để thể hiện năng lực kinh tế, sự giàu có của mình. Nhà nào có chum, có ché là có tiếng nói, có uy tín trong buôn làng. Ai càng có nhiều ché, người đó càng có vị trí trong buôn làng và được bà con tôn trọng”.

“Thế nhưng, bây giờ, hiện đại rồi, không ai còn lấy việc có nhiều ché ra xét vị trí, sức ảnh hưởng của người đó đến cộng đồng nữa. Tục thờ ché cũng dần mờ nhạt. Chúng tôi bây giờ đa số chỉ giữ ché như một cách bảo tồn vật phẩm gắn bó với văn hóa tâm linh của dân tộc mình”, già K’Tiếu nói thêm.

Làng chài miền Tây giữa núi rừng tan mộng đổi đời, mơ được lên bờ

Làng chài miền Tây giữa núi rừng tan mộng đổi đời, mơ được lên bờ

Ngược dòng nước, 38 hộ dân miền Tây từ bỏ quê hương mang theo giấc mộng đổi đời đến lòng hồ thủy điện mưu sinh. Sau 10 năm, giấc mơ ngày đầu mờ phai theo năm tháng. Bây giờ, họ chỉ mong được lên bờ lập nghiệp.

Nguyễn Sơn

(còn nữa)

tin nổi bật

Kết hôn với bố của bạn trai cũ, cô gái bị bạn bè tẩy chay

Một người phụ nữ tiết lộ rằng cô đã mất bạn bè sau khi kết hôn với bố của bạn trai cũ.

Người dân vui mừng thoát cảnh chờ phà, chèo xuồng ra chợ, về thăm nhà

Ngày cây cầu cầu Từ Tâm 71 được khánh thành, nhiều người dân không kìm được niềm xúc động dâng trào. Bởi từ nay, họ không còn phải chịu cảnh chờ phà, chèo ghe, bơi xuồng vượt sông đi chợ, về thăm nhà…

Nhiều người Mỹ ngủ trên ôtô, tắm ở phòng gym

Đầu tháng 6, vợ chồng Josanne English bị đuổi ra khỏi nhà. Sau khi gửi 3 con đến nhà người thân, họ ngủ trên ôtô và tắm trong phòng tập thể dục, theo The Washington Post.

Vợ biến mất 14 năm, chồng sững sờ một lần đến nhà đồng nghiệp

Sau 14 năm bặt vô âm tín, người vợ của ông Vương Tân Vũ bỗng nhiên xuất hiện trong một hoàn cảnh đặc biệt khiến ông sốc nặng.

Nhật Bản tìm cách ngăn phụ nữ gầy thêm

Thông qua việc thành lập nhóm nghiên cứu, chính phủ Nhật Bản đặt mục tiêu nâng cao nhận thức của phụ nữ trẻ về các rủi ro của việc ăn kiêng không lành mạnh.

Bốn lý do ít ngờ khiến phụ nữ ngoại tình ngày càng nhiều

Những giả định cũ của đàn ông về khả năng ngoại tình của phụ nữ ngày càng trở nên không còn đúng nữa.

Lý do cụ ông 83 tuổi dù nói không ra hơi cũng phải đạp xe bán trái cây

Cụ ông 83 tuổi mắc bệnh nhồi máu cơ tim, người phải đeo ống thông tiểu vẫn phải gồng mình đạp xe bán trái cây dưới cái nắng ban trưa.

Vợ ngoại tình trên ô tô, chồng nhận cảnh báo xe đang ‘rung bất thường’

Nhận cảnh báo xe đang 'rung bất thường', người đàn ông đến kiểm tra thì phát hiện chuyện khiến anh bức xúc.

Chi tiêu ‘thời bão giá’: Tranh thủ ăn lành mạnh, quyết sống tối giản

Lương chưa được tăng, xăng đã gấp mấy hồi mới đi làm, gái quê độc thân lập nghiệp ở thành phố như tôi thật khó khăn. Tôi chọn thay đổi cách sống để thích nghi với bão giá.

Ông bố 'khùng' đưa bể bơi, vườn cây lên mái nhà 250m2 thay cho máy điều hòa

Biết anh Tùng có ý định xây bể bơi và vườn cây trên mái nhà, nhiều người nói anh bị "hâm" bởi Huế là xứ mưa nhiều gần như nhất nước, người ta chống thấm không hết, ai lại đưa cây lên mái.

Yêu mấy cũng tan thành mây nếu cứ hỏi nhau những điều nhạy cảm này

Một số người luôn lấy danh nghĩa tình yêu làm cái cớ để dòm ngó đời tư của đối phương. Mang tiếng quan tâm nhau, yêu nhau nhưng chưa bao giờ cư xử bằng tim yêu, còn tự cho mình là đúng.

Người mẹ lên truyền hình nhắn nhủ thông gia khiến nhiều người xót thương

Mượn sóng truyền hình, bà Thấy ngỏ lời đến thông gia: “Dù chị em mình chưa gặp nhưng cũng có tình nghĩa, nhờ chị thương hai đứa con, thương tôi".

Chuyên gia tâm lý chỉ điều không nên làm khi phát hiện chồng ngoại tình

Với người vợ, bị phản bội là nỗi đau lớn nhất, xót xa nhất và cũng tủi hổ nhất trên đời. Nó giống như nhát dao chí mạng, một cú đâm thẳng vào trái tim khiến bạn choáng váng, ngạt thở, tê liệt cảm xúc và bị ám ảnh không nguôi.

3 sự thật về người giàu khiến nhiều người phải ngỡ ngàng

Người giàu đều cực kỳ khôn ngoan. Họ sẽ không bao giờ làm chuyện gì gây bất lợi cho mình.

7 điều khiến bản thân trở nên kém hấp dẫn phụ nữ nên bỏ ngay đi

Đôi khi phụ nữ trở nên xấu xí trong mắt đàn ông không phải vì họ không có khuôn mặt đẹp, cũng chẳng phải do họ có vấn đề về thẩm mỹ, mà do cách cư xử của họ.