Ca khúc nào của Trịnh Công Sơn có cảm hứng từ một câu kệ trong kinh Bát Nhã?

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (sinh ngày 28/2/1939 - mất ngày 1/4/2001) có pháp danh là Nguyên Thọ. Triết lý đạo Phật đã đi vào thế giới thanh âm và làm nên một trong những nét riêng của “dòng nhạc Trịnh”. 

Thuở nhỏ, ông sống ở Huế và theo học các trường Lycée Francais, Provindence. Lớn lên, ông vào Sài Gòn theo học triết học tại trường Tây Lycée J.J Rousseau Sài Gòn. Năm 1957, ông gặp các biến cố lớn: ba mất, tai nạn khi tập võ judo và phải nằm liệt giường 2 năm. 

Nhạc sĩ từng chia sẻ với báo Giác Ngộ rằng ông là một Phật tử ở trong một gia đình có tôn giáo chính là Phật giáo. Ông học kinh và thuộc kinh Phật từ trẻ. Thuở bé, ông hay đến chùa vì thích sự yên tĩnh. Những năm tháng nằm bệnh, đêm nào mẹ ông cũng nhờ một thầy đến nhà tụng kinh cầu an.

Thầy Trung Hải, học trò của thiền sư Thích Nhất Hạnh từng nói nếu chọn con đường xuất gia (làm một nhà tu Phật giáo), Trịnh Công Sơn đã có thể trở thành một thiền sư.
 

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn sáng tác khoảng 600 ca khúc. Tác phẩm của ông có ca từ độc đáo, mang hơi hướng suy niệm. Cuối năm 1995, ông viết ca khúc "Sóng về đâu", lấy cảm hứng từ câu kệ "Gaté Gaté. Paragaté. Parasamgaté. Bodhi Savaha (Hán Việt: Yết đế, Yết đế, Ba la Yết đế, Ba la tăng Yết đế, Bồ đề, Tát bà ha); nghĩa là: "Qua rồi, qua rồi, qua bờ rồi, qua bờ hết rồi, giác ngộ rồi, vậy đó!". Đây là câu cuối cùng của Bát Nhã Tâm Kinh. Bát Nhã Tâm Kinh là lời dạy cốt lõi thiêng liêng về trí tuệ tối hậu đưa con người vượt sông vô minh để đến bờ giác ngộ.

Bài hát này cùng với các bài “Xin trả nợ người”,  “Em đi bỏ lại con đường”... là chuỗi bài hát mà nhạc sĩ đạt Giải thưởng lớn (1997) của Hội Nhạc sĩ.

Nhạc sĩ Trịnh Công Sơn chưa gặp thiền sư Thích Nhất Hạnh lần nào trong đời thực, nhưng giữa họ có những cuộc diện kiến qua âm nhạc, hòa điệu về tâm hồn, trí tuệ.

Khi nhạc sĩ qua đời năm 2001, Làng Mai đã cử một đoàn hơn 20 tăng sĩ, có cả người nước ngoài về viếng ông. Các tăng thân Làng Mai và nhiều người trong giới tu sĩ tìm thấy nhiều suy nghiệm về thân phận con người, sự giao hòa giữa Đạo và Đời trong các ca khúc của nhạc Trịnh Công Sơn.

Thiền sư Thích Nhất Hạnh từng viết thư nhờ Trịnh Công Sơn phổ nhạc giùm một số bài kinh nhưng những lá thư này bị thất lạc. Khi thư đến tay nhạc sĩ, ông đã trở bệnh nặng nên không làm được nữa. Thiền sư nói rằng, những bài hát của Trịnh Công Sơn về tình người giống như bài kinh có thể tụng được.

Chia sẻ với báo Giác Ngộ, nhạc sĩ nói mỗi người phải nỗ lực để xây dựng cho bằng được một ngôi chùa tĩnh lặng trong lòng mình và nuôi lớn Phật tính trong chính bản thân thành một tượng đài vững chắc. Nó sẽ giúp ta nhìn thế giới khác đi, nhìn cuộc sống khác đi. Với ông, Phật giáo là một triết học làm cho con người yêu đời hơn chứ không phải lãng quên cuộc sống.

Những năm 1965-1972, “nhạc phản chiến” là nguồn cảm hứng chủ đạo trong sáng tác của Trịnh Công Sơn. Không khí thời đại đã thôi thúc ông sáng tác những bài hát về thân phận con người trong chiến tranh. Các ca khúc tiêu biểu trong: “Ca khúc Da vàng”, “Ta phải thấy mặt trời”, góp phần tích cực trong phong trào “Hát cho đồng bào tôi nghe” của sinh viên, học sinh các đô thị miền Nam. Ca khúc “Nối vòng tay lớn” của ông đã được chọn hát trên đài phát thanh Sài Gòn ngay trưa ngày 30/4/1975, ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng. Từ thập niên 1980, Trịnh Công Sơn tiếp tục sáng tác nhiều ca khúc nổi tiếng gắn liền với những giai đoạn chuyển mình của dân tộc. Thân phận con người và tình yêu là hai chủ đề nổi bật trong sự nghiệp sáng tác của ông.