Viện Vật lý Lý thuyết C.N. Yang (YITP), Đại học Stony Brook, vừa nhận khoản hiến tặng 12 triệu USD từ vợ chồng cựu sinh viên Zhang và Luo.
Khoản tài trợ được xem là cú hích quan trọng, giúp viện củng cố nguồn lực dài hạn và duy trì vị thế trong nghiên cứu vật lý lý thuyết.
Quỹ mang tên Zhang - Luo đồng thời tri ân Chen-Ning Yang, nhà vật lý đoạt giải Nobel năm 1957, người đặt nền móng cho nghiên cứu vật lý lý thuyết tại Stony Brook và cũng là người từng bảo trợ con đường học thuật của Tiến sĩ Zhang.
Khoản hiến tặng được công bố không lâu sau khi Giáo sư Yang qua đời, vì thế còn mang ý nghĩa tưởng nhớ một trong những nhà khoa học có ảnh hưởng lớn của thế kỷ 20.
Theo nhà trường, 12 triệu USD sẽ được bang New York hỗ trợ thêm 50%, nâng lên 18 triệu USD dành riêng cho viện. Thông qua các chương trình đối ứng khác, tổng nguồn lực bổ sung có thể đạt tới 36 triệu USD.
Theo bà Andrea Goldsmith, Chủ tịch Đại học Stony Brook, khoản đóng góp này sẽ tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ theo đuổi những hướng nghiên cứu lớn, đồng thời tiếp nối di sản của Giáo sư Chen-Ning Yang.
Từ phòng thí nghiệm đến doanh nghiệp dược phẩm
Câu chuyện của Tiến sĩ Zhang và Tiến sĩ Luo bắt đầu từ cuối những năm 1970, khi Trung Quốc khôi phục hệ thống thi cử.
Trong một kỳ thi tuyển sinh ngành hóa học lượng tử với hơn 200 thí sinh, chỉ 9 người trúng tuyển, trong đó có Zhang và Luo. Họ thi cùng một phòng, nhưng phải nhiều năm sau mới biết điều này.
Luo là nữ sinh duy nhất của khóa, sau đó sang Đại học Princeton làm nghiên cứu sinh tiến sĩ. Trong khi đó, Zhang theo học tại Đại học Stony Brook dưới sự giới thiệu của Giáo sư Chen-Ning Yang.
Hai người gặp lại nhau năm 1988 tại California Institute of Technology (Caltech), không phải trong phòng thí nghiệm, mà trước những hòm thư của một tòa nhà nghiên cứu. Cuộc gặp tưởng chừng tình cờ ấy nhanh chóng trở thành bước ngoặt của cả cuộc đời.
Tại đây, họ chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Rudolph A. Marcus, nhà khoa học đoạt giải Nobel với lý thuyết chuyển electron.
“Trong khoa học, ông là người thầy. Trong cuộc sống, ông giống như một người cha”, Zhang chia sẻ trong thông cáo của Caltech năm 2024.
Theo Tiến sĩ Zhang, triết lý kết nối giữa lý thuyết và thực nghiệm của Marcus đã trở thành nền tảng cho cách họ phát triển các chiến lược nghiên cứu dược phẩm sau này.
Sau thời gian làm nghiên cứu, hai người rẽ sang một hướng đi khác: Đồng sáng lập Amphastar Pharmaceuticals vào năm 1996. Doanh nghiệp này phát triển các sản phẩm dược sinh học phức tạp, cho thấy nghiên cứu cơ bản có thể tạo ra giá trị thương mại đáng kể.
Theo giới thiệu từ doanh nghiệp và các tài liệu công khai, Amphastar đã phát triển nhiều dòng thuốc trong các lĩnh vực điều trị quan trọng, góp phần đưa công ty trở thành một doanh nghiệp niêm yết tại Mỹ.
Hiện ông Zhang là CEO kiêm giám đốc khoa học, còn bà Luo là giám đốc vận hành.
Quay lại nơi khởi đầu
Khoản tài trợ cho Đại học Stony Brook không phải là lần đầu hai nhà khoa học “trả ơn” học thuật.
Trước đó, năm 2024, họ đã trao 30 triệu USD cho Caltech để thành lập Trung tâm Hóa học Lý thuyết mang tên Rudolph A. Marcus.
Nếu Stony Brook là nơi Zhang bắt đầu con đường khoa học, thì Caltech là nơi cả hai định hình sự nghiệp. Hai khoản tài trợ - 12 triệu USD và 30 triệu USD - vì thế không tách rời, mà tạo thành một vòng tròn tiếp nối.
Theo Tiến sĩ Zhang, các khoản hiến tặng là cách để tri ân những ngôi trường đã tạo nền tảng cho sự nghiệp của hai vợ chồng ông, đồng thời hỗ trợ thế hệ học giả tiếp theo.
.svg){kind=icon}
