Giáo sư Ngô Bảo Châu quyết định rời Đại học Chicago (Mỹ) sau 15 năm giảng dạy để gia nhập Đại học Hồng Kông (Trung Quốc) từ tháng 6/2026.
Theo trang South China Morning Post (SCMP), Giáo sư Ngô Bảo Châu, người Việt Nam đầu tiên nhận Fields Medal, sẽ gia nhập Đại học Hong Kong (Trung Quốc) từ tháng 6 tới.
Trong cuộc phỏng vấn tại khuôn viên trường, ông chia sẻ: “Tôi muốn châu Á trở thành ‘nước Mỹ mới’ hay ‘châu Âu mới’ - một nơi khoa học và toán học có thể phát triển mạnh mẽ”.
Theo ông, châu Á, đặc biệt là Trung Quốc, đang có cơ hội hiếm có để trở thành một trong những trung tâm khoa học và toán học hàng đầu thế giới. “Tôi rất mong được tham gia vào quá trình phát triển đó”, ông nói.
Rời Mỹ vì môi trường học thuật thay đổi
Giáo sư Ngô Bảo Châu giảng dạy tại Đại học Chicago (Mỹ) từ năm 2010. “Các trường đại học Mỹ từng là nơi tôn vinh tri thức, khám phá và học thuật suốt hàng trăm năm. Ở đó, mọi người được đối xử công bằng bất kể chủng tộc, miễn là cùng chia sẻ lý tưởng học thuật”, ông nói.
Tuy vậy, ông cho rằng gần đây xuất hiện nhiều vấn đề đáng lo, liên quan đến visa và môi trường dành cho sinh viên quốc tế.
Trước khi sang Mỹ, Ngô Bảo Châu từng học tập và làm việc gần hai thập kỷ tại Pháp. Ông cho biết bản thân muốn sống và làm việc ở nơi không phải thường xuyên đối diện với những điều khiến mình không hài lòng.
Mong muốn kết nối cộng đồng toán học châu Á
Giáo sư Ngô Bảo Châu nổi tiếng với công trình chứng minh đột phá về Chương trình Langlands, lý thuyết toán học được đề xuất năm 1967 và được xem là một trong những hướng nghiên cứu tham vọng nhất của toán học hiện đại.
Theo Đại học Hong Kong, việc ông gia nhập khoa Toán với vị trí giáo sư chủ tịch là một dấu mốc quan trọng trong chiến lược thu hút nhân tài quốc tế của trường.
Sinh năm 1972 tại Hà Nội, giáo sư Ngô Bảo Châu cho biết ông muốn thúc đẩy sự gắn kết giữa các nhà toán học trong khu vực.
“Các nhà toán học làm việc hiệu quả hơn khi có sự gắn kết với nhau. Trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng có hợp tác và cạnh tranh, nhưng trong toán học, hợp tác quan trọng hơn nhiều”, ông nói.
Ông mong muốn Hong Kong trở thành trung tâm kết nối cộng đồng toán học châu Á, giữa các quốc gia và vùng lãnh thổ như Trung Quốc, Ấn Độ, Đài Loan, Nhật Bản, Việt Nam hay Singapore.
Theo ông, Hong Kong có lợi thế lớn vì vừa gần gũi với châu Á vừa thuận tiện cho các đồng nghiệp từ châu Âu và Mỹ.
Châu Á còn thiếu các nhà khoa học đầu ngành
Giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng châu Á vẫn thiếu đội ngũ các nhà toán học hàng đầu có thể dành thời gian đào tạo thế hệ trẻ.
Tuy vậy, ông nhận định khu vực này có tiềm năng rất lớn: “Ở nhiều trường đại học trên thế giới, không ít sinh viên xuất sắc nhất đều đến từ Trung Quốc”.
Theo ông, nghiên cứu và giảng dạy toán học không đòi hỏi nhiều thiết bị phức tạp. “Chỉ cần bảng đen và phấn là đã có thể làm được rất nhiều điều”, nhà toán học Việt Nam chia sẻ.
Tuy nhiên, ông nhấn mạnh toán học không thể phát triển trong sự cô lập. Việc hợp tác quốc tế giúp các nhà khoa học trao đổi ý tưởng và thúc đẩy sáng tạo. “Những ý tưởng mới xuất hiện khi các đồng nghiệp, thầy và trò cùng nhau trao đổi. Những cuộc tranh luận, đôi khi là đối đầu về quan điểm nhưng trong tinh thần hòa bình, giúp chúng ta mở rộng giới hạn của tri thức”, ông bày tỏ.
Áp lực công bố và hệ thống KPI
Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng bày tỏ lo ngại về xu hướng các trường đại học ngày càng đặt nặng chỉ tiêu công bố khoa học.
“Theo hệ thống hiện nay ở Trung Quốc và nhiều nơi trên thế giới, các nhà nghiên cứu phải liên tục đạt KPI, công bố một số lượng bài báo nhất định mỗi năm để tồn tại trong môi trường học thuật”, ông cho biết.
Ông cho rằng cách làm này có thể phù hợp với các trường tầm trung, nhưng những trường hàng đầu cần ưu tiên chất lượng hơn số lượng. “Áp lực ở mức độ nhất định là cần thiết, nhưng nếu cứ phải xuất bản một bài mỗi vài tháng thì rất khó tạo ra công trình đột phá trong toán học”, ông nói.
Ông nhắc lại lời khuyên của người hướng dẫn sau tiến sĩ tại Pháp: “Đừng viết những bài báo tệ”.
Không tin AI có thể thay thế nhà toán học
Sau nhiều năm làm việc ở phương Tây, giáo sư Ngô Bảo Châu cho rằng đây là thời điểm thích hợp để trở lại châu Á, vừa gần gia đình hơn vừa gắn bó với nguồn cội.
Ông nói mình cũng nhớ “không khí châu Á” - điều ông cảm nhận rõ khi ở Hong Kong, nơi từ lâu được xem là điểm giao thoa giữa Đông và Tây.
“Hong Kong luôn là nơi Đông - Tây gặp gỡ và có rất nhiều cơ hội để tiếp tục đóng vai trò đó”, ông nói, đồng thời cho biết sinh viên Trung Quốc mà ông từng hướng dẫn “rất chăm chỉ và sẵn sàng làm việc vất vả”.
Trong thời gian tới, ông dự định tiếp tục nghiên cứu toán học thuần túy và làm việc với sinh viên, nhà nghiên cứu trẻ nhằm tìm cách kết nối lý thuyết biểu diễn với lý thuyết số.
Giáo sư Ngô Bảo Châu cũng cho rằng trí tuệ nhân tạo khó có thể thay thế các nhà toán học.
“Công việc của chúng tôi đòi hỏi suy nghĩ sâu và nhiều tầng logic - điều vượt xa khả năng hiện nay của AI”, ông nói.
Ông cũng bày tỏ lo ngại về việc áp dụng AI quá vội vàng trong giáo dục. “Tôi không muốn ‘người’ đầu tiên mà trẻ em tương tác lại là AI, vì điều đó có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của các em. Việc này cần được cân nhắc kỹ, không nên biến thành những thử nghiệm quy mô lớn có thể dẫn đến hậu quả khó lường”, ông chia sẻ.
GS Ngô Bảo Châu chia sẻ như trên tại lễ ra mắt Sân chơi Toán học Việt Nam do Viện Nghiên cứu cao cấp về Toán chủ trì tổ chức. Mọi học sinh đều có thể tham gia miễn phí qua hình thức thi trực tuyến được trò chơi hóa kết hợp các hoạt động sáng tạo.
.svg){kind=icon}
