Câu chuyện "một nửa"

Một nửa cái bánh mì vẫn là bánh mì, ít nhất là với nghĩa có thể ăn được.

Song một nửa sự thật thì nhiều trường hợp rất khó biết được nó có ý nghĩa gì. Có phải như vậy không?

Xin thưa thốt như sau.

Trong đời sống hàng ngày, trên báo chí thường không hiếm những tin tức chỉ nói được một phần của sự việc đã diễn ra - có thể là dưới một nửa sự việc, đúng một nửa sự việc hoặc lớn hơn một nửa sự việc; thật khó có cách nào định lượng được chính xác. Mong bạn đọc hào phóng một chút, tạm quên đi cái tác phong chi li theo kiểu "đo lọ nước mắm, đếm củ dưa hành", để cứ tạm gọi những tin tức mô tả không đầy đủ sự việc như thế là những tin tức nói lên một nửa sự thật, sự việc mà ta biết được qua cái tin đó là sự thật một nửa.

Chúng ta thử động não một chút với những cái sự thật một nửa này, để xem chúng ta có thể có thêm những thông tin gì.

Ví dụ 1: Câu chuyện nóng bỏng được hầu hết mọi người quan tâm và lo lắng, đó là vấn đề lạm phát hiện nay cao quá. Tháng 7 năm nay, lạm phát vượt 22% so với cùng kỳ năm trước, tháng 8 năm nay vượt 23% cũng với cách so như vậy. Câu chuyện càng đáng lo là ở chỗ: với lạm phát 2 con số ở mức cao như thế, các công cụ tài chính và tiền tệ phải thực hiện để kiểm soát lạm phát thường bị giảm hiệu lực hoặc thậm chí triệt tiêu nhau.

Thông thường, để thắt chặt tiền tệ thì phải nâng cao lãi suất cho vay của ngân hàng , thường là phải cao hơn tỷ lệ lạm phát thì mới huy động được vốn để cho vay. Thế nhưng ai làm sản xuất kinh doanh chắc sẽ thấu hiểu: Đào đâu ra lãi để có thể chịu nổi lãi suất đi vay ngất ngưởng cỡ 23 hay 24% trở lên? Nếu hạ lãi suất cho xí nghiệp dễ thở một chút thì lại vừa khó huy động được vốn vào ngân hàng, vừa kích thích lạm phát tăng lên.

Chính cái tiến thoái lưỡng nan này là phần sự thật cần được nêu lên đầy đủ, cần được phân tích thấu đáo, để từng người dân - dù là người tham gia sản xuất kinh doanh hay là người làm công ăn lương - hiểu đúng, hiểu đầy đủ sự thật, bắt đúng bệnh của nền kinh tế , để chung tay với cả nước tìm cách tháo gỡ.

gioi thieu

Thế nhưng những thông tin này thường thiếu hẳn sự phân tích cần thiết chỉ ra những nguyên nhân nào đưa đến tình hình này - do các biện pháp kiềm chế lạm phát phát huy tác dụng, do tiêu dùng giảm, do thời vụ hay còn do những nguyên nhân gì nữa? Điều này chẳng những quan trọng đối với người dân mà cũng quan trọng không kém đối với những người quản lý Nhà nước và làm chính sách.

Sự thật còn thiếu này không lợi cho việc định hướng hành động hay ứng xử của mỗi chúng ta với tính cách là người cùng với cả nước kề vai sát cánh chống lạm phát. Hơn thế nữa, xem lại các số liệu thống kê, ta thấy chỉ số giá cả tăng từng tháng của các tháng 6 - 7 và 8 năm 2011 vẫn cao hơn nhiều lần so với từng tháng của các tháng 6 - 7 và 8 của năm 2010, niềm vui giảm hẳn.

Ví dụ 3: Thống kê của hải quan cho biết, kim ngạch xuất nhập khẩu VN trong tháng 7/2011 đã đảo ngược khi VN xuất siêu tới 1,1 tỉ USD sau suốt nhiều năm chủ yếu nhập siêu cao. Cụ thể, tháng 7/2011, VN đã nhập khẩu 8,2 tỉ USD, giảm khoảng 4,6% so với tháng trước nhưng xuất khẩu tăng vọt lên 9,32 tỉ USD, vượt mức chung của các tháng khoảng 10%.

Cũng nguồn tin này cho biết: sở dĩ VN đột ngột xuất siêu chủ yếu nhờ xuất khẩu nhóm hàng vàng bạc, đá quý. Tổng lượng xuất khẩu mặt hàng này trong tháng 7 trên 1,1 tỉ USD. Đúng là ai không mừng khi nền kinh tế nước nhà bắt đầu xuất siêu? Thế nhưng nỗi băn khoăn lớn là xuất siêu nhờ xuất khẩu vàng bạc đá quý - thực ra chủ yếu là xuất khẩu vàng, dưới dạng đồ trang sức!

Lượng vàng đem ra xuất khẩu ở đây hầu như chắc không phải do ta moi từ dưới đất lên đem bán. Cho dù xuất xứ của vàng xuất khẩu này là gì gì đi nữa, xin đừng quên vàng còn là tiền, nghĩa là có thể thay cho tiền hoặc đem nó đi mua thẳng thứ gì khác. Như vậy ta ở đây có, nhờ xuất khẩu tiền trong tháng 7 nên ta có xuất siêu. Niềm vui xuất siêu như thế  khó chấp nhận quá. Đã thế giá mỗi lượng vàng tháng 8/2011 cao hơn tháng 7 từ 5 - 10 triệu VNĐ/lượng; xuất vàng đi như thế bây giờ có lẽ buồn nhiều hơn vui!

Vân vân và vân vân.

Cuộc sống mọi mặt có quá nhiều sự thật một nửa như thế. Không có cách nào khác, chúng ta phải học đánh vật với thực tế này, để cố hiểu ra cái nửa còn thiếu.

Tuy nhiên, điều làm cho cuộc sống đáng sống là không hiếm những sự việc chưa hoàn thành, sự việc chưa làm xong, nhưng đấy vẫn là một sự thật hoàn mỹ. Đó không phải là những sự thật một nửa. Ví dụ bản giao hưởng chưa hoàn tất h-Moll, D 759, Die Unvollendete  của Franz Schubert là một kiệt tác lưu danh đời đời. Thúy Kiều của Nguyễn Du có đến 3 mối tình dang dở, song đều là những mối tình đẹp... Và một khi bạn có con trai hay con gái đến tuổi trưởng thành, rồi một hôm bạn được con "xưng tội", đại thể: "Anh ấy (hay cô ấy) đã thành một nửa của con!" thì bạn nên mở một chai sâm-banh ăn mừng và chuẩn bị đám cưới cho con là vừa!...

Nguyễn Trung (Sức khỏe & Đời sống)