Châu Á cần hội nghị hải quân kiểu Mỹ?

Liệu một phiên bản hiện đại của hội nghị Hải quân Washington có còn hữu ích với sự cạnh tranh, tốc độ hiện đại hóa hải quân đang diễn ra ở châu Á?

Với một châu Á đang tăng tốc hải quân, thì lịch sử có thể tạo ra ít nhiều cảm hứng.


{keywords}
Nhật trình làng tàu chiến lớn nhất kể từ Thế chiến II. Ảnh: wordpress

Hội nghị Hải quân Washington do Tổng thống Mỹ Warren Harding khởi xướng, diễn ra từ 12/11/1921 đến 6/2/1922. 

Chín nước tham dự gồm: Mỹ, Nhật, Trung Quốc, Pháp, Anh, Italy, Hà Lan, Bồ Đào Nha và Bỉ. Liên Xô không được mời. Các cuộc hội đàm chủ yếu hướng tới việc giải trừ quân bị hải quân ở Thái Bình Dương và Đông Á. Hội nghị đạt được ba hiệp ước lớn, góp phần kiềm chế sự gia tăng hải quân trong khu vực, duy trì hòa bình trong suốt những năm 1920 và 1930.

Gần một thế kỷ sau, liệu một phiên bản hiện đại của hội nghị Hải quân Washington còn hữu ích, hay cần thiết đối với sự cạnh tranh, tốc độ hiện đại hóa hải quân đang diễn ra tại chính khu vực xưa cũ?

Chạy đua vũ trang châu Á

Kể từ năm 2000, chi tiêu quân sự Trung Quốc đã tăng 325,5%, đạt 166 tỉ USD năm 2012. Phần lớn ngân sách được dành cho Hải quân (PLAN) - lực lượng được hiện đại hóa kể từ những năm 1980 và đạt tốc độ phát triển nhanh chóng vào năm 2000. Việc xây dựng căn cứ tàu ngầm hạt nhân ở Tam Á, Hải Nam và ra mắt tàu sân bay đầu tiên mang tên Liêu Ninh đã chứng minh những biểu tượng sức mạnh cho khả năng và tham vọng của Trung Quốc ở lĩnh vực hàng hải.

Tuy nhiên, kế hoạch phát triển các khả năng biển không chỉ giới hạn với PLAN. Những cơ quan thực thi luật pháp hàng hải - lực lượng hoạt động tích cực nhất ở các vùng lãnh thổ tranh chấp - cũng được trao nhiều công cụ, sứ mệnh hơn. Các cơ quan này vừa thể hiện tầm nhìn kế hoạch và chiến lược của Trung Quốc trong hàng hải, lại vừa đóng góp vào hình ảnh một quốc gia trỗi dậy gây hấn và quả quyết. Cả hai yếu tố đều tạo ra tác động lớn với những nước láng giềng hiện cũng đang theo đuổi các chương trình hiện đại hóa quân sự.

Bắc Kinh đang ngày càng theo đuổi khả năng ngăn chặn sự tiếp cận của Hải quân Mỹ với vùng biển khu vực.

Ở biển Hoa Đông, sự trỗi dậy của PLAN là vấn đề lớn với Nhật Bản và Hàn Quốc - hai cường quốc hàng hải mà an ninh và thịnh vượng phụ thuộc mạnh mẽ vào việc tiếp cận đại dương. Hải quân Hàn Quốc gần đây đã thông qua kế hoạch nâng cấp quan trọng với việc mua và phát triển tàu ngầm, các khả năng chiến đấu và đổ bộ vượt xa yêu cầu đối phó với nguy cơ từ Triều Tiên.

Nhật Bản cũng bị ám ảnh bởi sức mạnh quân sự trỗi dậy của Bắc Kinh, coi Trung Quốc là mối lo với cộng đồng quốc tế và khu vực. Tokyo đã thay đổi sự tập trung chiến lược từ phía bắc, Nga và Triều Tiên sang phía nam, cũng như quần đảo Senkaku/Điếu Ngư. Các sự cố giữa lực lượng phòng vệ bờ biển nước này với tàu và máy bay Trung Quốc đã tăng vọt kể từ năm 2010. Tháng 8 năm nay, Hải quân Nhật đã trình làng một trong hai tàu khu trục lớp Izumo. Đây là tàu chiến lớn nhất của Nhật kể từ Thế chiến II.

Trong khi đó, ở Đông Nam Á, chi tiêu quân sự đã tăng 62% từ 2002 - 2012. Theo giới phân tích, một phần trong số này có thể bắt nguồn từ các sự cố xảy ra ngày một nhiều ở Biển Đông.

Dĩ nhiên, căng thẳng lãnh thổ và Trung Quốc tăng tốc hải quân chỉ là một phần của câu chuyện. Còn nhiều yếu tố khác phải tính tới trong sự phát triển quân sự ở Đông Bắc Á và Đông Nam Á. Nhưng tới thời điểm này, chưa một quốc gia nào trong khu vực có thể theo kịp tốc độ mở rộng của PLAN.

Tăng cường cạnh tranh trong lĩnh vực hàng hải, tăng tốc mọi khả năng hải quân, sự mơ hồ xung quanh quy mô và mục đích của tiến trình hiện đại hóa quân sự Trung Quốc, cùng nhận thức đe dọa từ đó... tất cả đã tạo nên sự bất ổn và đòi hỏi một phản ứng quốc tế.

Hành động từ quá khứ

Tình hình trở nên đáng lo ngại hơn vì không có một cơ chế hạn chế vũ khí nào trong khu vực. Liệu có thể ngăn chặn khu vực lao vào một cuộc chạy đua vũ trang tốn kém và bất an? Cũng không có một công thức ngoại giao nào để ứng xử và giải quyết vấn đề.

Khi ấy, rõ ràng hợp tác quốc tế là điều cần thiết. Nhưng đến thời điểm này, các diễn đàn đa phương như ASEAN hay tương tự vẫn chưa đi tới sự đồng thuận nhất trí của mọi người chơi khu vực trong nỗ lực xây dựng tổ chức và quản lý đa phương các vấn đề an ninh.

Và một phiên bản mới của hội nghị Washington là điều có thể, thậm chí là cần thiết? Có lẽ không, sự phản đối sẽ khá mạnh mẽ. Khi theo đuổi một chương trình như thế này, Mỹ sẽ phải đóng vai cả thẩm phán lẫn bồi thẩm đoàn. Và một hội nghị Washington nhằm can thiệp vào chuyện nội bộ châu Á cũng sẽ đi ngược với nguyên tắc trung tâm của ASEAN. Tồi tệ hơn, nó có thể dễ dàng được nhìn nhận là một phần chiến lược ngăn chặn Trung Quốc.

Tuy nhiên, kết quả của hội nghị Washington từ quá khứ, với hạn chế, điểm yếu hay thành công cũng là nguồn thông tin giá trị và truyền cảm hứng với bối cảnh khu vực hiện tại.

Thái An (theo Diplomat)

tin nổi bật

Mùng 8 Tết: Sân bay Nội Bài đón 88 nghìn lượt khách

Ngày 29/1 (mùng 8 Tết), dự báo Cảng hàng không quốc tế Nội Bài sẽ đón khoảng 88 nghìn lượt khách, đông nhất trong những ngày cao điểm Tết Nguyên đán.

Nam du khách rơi xuống vực sâu ở đèo Hải Vân

Sáng 29/1, lực lượng cảnh sát PCCC&CNCH Công an Đà Nẵng phối hợp với các đơn vị liên quan cứu thành công nam du khách bị rơi xuống vực sâu ở đèo Hải Vân.

Hai thi thể trôi dạt vào bờ biển ở Quảng Ngãi

Sáng 29/1, Công an xã Bình Thạnh (huyện Bình Sơn, tỉnh Quảng Ngãi) cho biết, người dân vừa phát hiện 2 thi thể gần bãi tắm trên địa bàn.

Khởi động loạt dự án giao thông trọng điểm giảm kẹt xe ở TP.HCM

Nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất, đường nối Trần Quốc Hoàn- Cộng Hòa, Quốc lộ 50, Nút giao thông An Phú là những dự án giao thông trọng điểm vừa được khởi công giúp giảm kẹt xe ở TP.HCM.

Cụ bà 90 tuổi vượt hơn trăm cây số về Hà Nội đi lễ chùa đầu năm

Cụ Nguyễn Thị Tuyên (90 tuổi, ở xã Đại Thắng, huyện Vụ Bản, tỉnh Nam Định) lần đầu được con đưa tới một ngôi chùa lớn ở Hà Nội chiêm bái, vãn cảnh đầu năm.

Kỳ công nghề thu mẫu vật, dựng tiêu bản ở Viện Hải dương học Nha Trang

Suốt 100 năm qua, các nhà khoa học rong ruổi khắp nơi, thu thập hơn 24.000 mẫu sinh vật biển với trên 5.000 loài để trưng bày, lưu giữ tại Viện Hải dương học Nha Trang (Khánh Hòa).

Hành động lay động trái tim của 'biệt đội nhí' ở Đà Nẵng

Tại Đà Nẵng có một “biệt đội nhí” chuyên đi thu gom, phân loại rác tài nguyên để gây quỹ giúp đỡ các hoàn cảnh khó khăn. Từ khi thành lập đến nay, nhóm thu được 200 triệu đồng từ việc bán rác.

Độc đáo cuộc 'đi săn' của ông lão trong rừng U Minh Hạ

Bơi xuồng len lỏi trong những con kênh ở rừng U Minh Hạ, ông Lê Văn Đáng, quê huyện Trần Văn Thời (Cà Mau) đặt 50 cái trúm lươn, hôm sau đổ được gần 4kg, thu nhập 1 triệu đồng. Ngoài ra, ông còn đặt lờ dính rắn, cá lóc.

Dự báo thời tiết 29/1: Miền Bắc tiếp tục chìm sâu trong rét buốt dù có nắng

Dự báo thời tiết ngày 29/1, không khí lạnh đã ảnh hưởng hầu khắp khu vực từ Bắc vào đến Nam Trung Bộ. Miền Bắc và Bắc Trung Bộ tiếp tục rét đậm, rét hại dù trời có nắng.

Tàu hỏa tông xe đầu kéo: Nhân viên đóng chắn chậm, không ra hiệu dừng tàu

Qua clip tàu hỏa tông xe đầu kéo trên Quốc lộ 1A ở Hà Nội và nhận định ban đầu từ cơ quan chức năng cho thấy, nhân viên gác chắn hạ barie chậm và không ra hiệu cảnh giới dừng tàu.

Chợ Viềng ken đặc người 'mua may bán rủi' trong đêm

Phiên chợ họp duy nhất một lần trong năm vào mùng 7 và 8 tháng Giêng chưa khai mạc đã thu hút hàng nghìn người đổ về tìm mua những đồ vật có thể mang lại may mắn cho gia chủ.

Thủ tướng kiểm điểm tiến độ 10 tuyến cao tốc: Không 'ăn xổi ở thì', chia nhỏ các dự án

Tối 28/1, tại Nghệ An, ngay sau khi kiểm tra thực địa dự án cao tốc Bãi Vọt-Hàm Nghi ở Hà Tĩnh, Thủ tướng Phạm Minh Chính chủ trì cuộc họp kiểm điểm tình hình thực hiện 10 dự án xây dựng công trình đường bộ cao tốc Bắc-Nam từ Ninh Bình đến Quảng Trị.

Tạm giữ hình sự 3 đối tượng liên quan vụ thuê người tạt axit vào nhân tình

Công an Thanh Hóa vừa tạm giữ hình sự 3 đối tượng để điều tra, làm rõ vụ việc tạt axit vào một phụ nữ để trả thù.

Quốc lộ 1A ùn tắc cả chục km, xe cấp cứu phải chạy vào làn ngược chiều

Dòng xe từ các tỉnh miền Trung hướng về TP.HCM trên quốc lộ 1A tăng đột biến khiến tình trạng kẹt xe kéo dài nhiều km, xe cấp cứu phải chạy vào làn ngược chiều mới có thể di chuyển.

Thêm 1 nạn nhân tử vong trong vụ ô tô đi đám cưới lao xuống vực ở Sơn La

Công an tỉnh Sơn La cho biết có thêm 1 nạn nhân tử vong trong vụ ô tô đi đám cưới lao xuống vực ở xã Co Mạ (Thuận Châu).