“Vậy share link bài báo lên Facebook có bị phạt?”
Nếu đọc riêng Điều 95 Khoản 1 Điểm d của Nghị định 174/2026/NĐ-CP, nhiều người có thể hiểu như vậy. Tuy nhiên, khi áp dụng pháp luật, quy định này không thể được hiểu tách rời khỏi Luật Sở hữu trí tuệ; Luật Báo chí; nguyên tắc áp dụng pháp luật và thực tiễn vận hành của Internet.
Nhìn ở góc độ pháp luật hiện hành, có thể hiếu theo hướng, việc xử phạt chủ yếu hướng tới hành vi sao chép, khai thác lại nội dung báo chí trái phép trên mạng xã hội, chứ không nhằm vào việc người dùng chia sẻ đường link bài báo thông thường.
Điều luật quy định thế nào?
Điều 95 khoản 1 điểm d Nghị định 174 quy định: “Phạt tiền từ 20 triệu đồng đến 30 triệu đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để… cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí… mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ…”
Điểm đáng chú ý là nghị định sử dụng các cụm từ: “tác phẩm báo chí”; “cung cấp, chia sẻ”; “không được sự đồng ý của chủ thể quyền”.
Đây là các khái niệm gắn trực tiếp với pháp luật sở hữu trí tuệ, chứ không đơn thuần là hành vi “bấm nút share” theo nghĩa thông thường.
“Share link” và “đăng lại nội dung báo chí” là hai việc hoàn toàn khác nhau
Trong môi trường số cần phân biệt rất rõ, việc chia sẻ đường link là hành vi “dẫn người đọc tới tác phẩm gốc”, còn copy hoặc đăng lại bài báo là “tái sử dụng tác phẩm báo chí”.
Khi người dùng chia sẻ link bài báo lên Facebook, nội dung gốc vẫn nằm trên website của cơ quan báo chí, người đọc muốn xem đầy đủ vẫn phải truy cập báo điện tử, cơ quan báo chí vẫn giữ traffic và doanh thu quảng cáo. Về bản chất, đây là hành vi dẫn nguồn, giới thiệu thông tin, điều hướng truy cập.
Ngược lại, nếu copy nguyên bài, chụp toàn bộ nội dung, reup video, dùng AI viết lại từ báo chí, lập fanpage “tổng hợp tin” thì người dùng có thể tiếp cận nội dung mà không cần vào báo gốc nữa - đây mới là dạng hành vi xâm phạm quyền tác giả mà pháp luật muốn xử lý.
Theo Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam, tác phẩm báo chí là đối tượng được bảo hộ quyền tác giả. Chủ sở hữu có quyền sao chép, phân phối, truyền đạt tác phẩm tới công chúng, cho phép hoặc không cho phép người khác khai thác tác phẩm. Như vậy, điều pháp luật bảo vệ là quyền kiểm soát việc khai thác nội dung báo chí.
Tuy nhiên, Luật Sở hữu trí tuệ cũng thừa nhận các trường hợp sử dụng hợp lý, ví dụ như trích dẫn hợp lý, dẫn nguồn, sử dụng nhằm mục đích thông tin, nghiên cứu mà không làm ảnh hưởng tới việc khai thác bình thường tác phẩm. Đây là lý do mà việc chia sẻ link thông thường từ lâu được xem là hoạt động phổ biến và hợp pháp trên Internet.
Nếu hiểu “share link cũng bị phạt” sẽ phát sinh nhiều mâu thuẫn
Thứ nhất, mâu thuẫn với cơ chế vận hành Internet. Internet hoạt động dựa trên hyperlink, nếu chỉ cần chia sẻ link đã bị coi là vi phạm thì Facebook, Zalo, X, LinkedIn, Google Search… đều khó có thể tồn tại theo cách hiện nay.
Thứ hai, mâu thuẫn với chính hoạt động của báo chí. Hầu hết các cơ quan báo chí đều tích hợp nút “Share Facebook”, cho phép chia sẻ qua Zalo, khuyến khích lan tỏa link bài viết. Điều đó cho thấy chủ sở hữu quyền đang mặc nhiên cho phép chia sẻ liên kết.
Thứ ba, không khả thi trong thực tế quản lý. Nếu hiểu theo nghĩa tuyệt đối, share link bài báo là vi phạm thì hàng chục triệu người dùng mạng xã hội ở Việt Nam đều có nguy cơ vi phạm mỗi ngày. Pháp luật không được giải thích theo hướng phi lý hoặc bất khả thi trong thực tiễn áp dụng.
Quốc tế đang xử lý vấn đề này như thế nào?
Xu hướng quốc tế hiện nay không cấm chia sẻ link, mà tập trung vào bảo vệ bản quyền báo chí, buộc nền tảng số chia sẻ doanh thu, hạn chế việc “ăn cắp nội dung”.
Liên minh châu Âu (EU) ban hành Chỉ thị Bản quyền số năm 2019, trong đó thừa nhận “quyền liên quan của nhà xuất bản báo chí”. Tuy nhiên, EU vẫn phân biệt rất rõ hyperlink đơn thuần với việc tái sử dụng nội dung báo chí. Việc dẫn link thông thường về nguyên tắc không phải hành vi xâm phạm bản quyền.
Còn Australia ban hành Bộ quy tắc thương lượng truyền thông với nền tảng số với mục tiêu buộc Google và Meta trả tiền cho báo chí khi khai thác nội dung chứ không cấm người dùng chia sẻ link bài báo.
Canada cũng có luật yêu cầu các nền tảng công nghệ phải chia sẻ doanh thu với cơ quan báo chí khi sử dụng nội dung tin tức.
Tranh chấp chủ yếu diễn ra giữa báo chí với nền tảng công nghệ, hệ thống AI và và các đơn vị khai thác nội dung số chứ không phải giữa cơ quan quản lý với người dùng bình thường share link đọc báo.
Nhìn tổng thể, Điều 95 Nghị định 174 nên được hiểu theo hướng là, không được đưa lại, tái phân phối hoặc khai thác tác phẩm báo chí trên mạng xã hội như một bản sao thay thế nội dung gốc nếu chưa được phép của chủ sở hữu quyền.
Chứ không phải người dân chia sẻ đường link bài báo trên Facebook cũng có thể bị phạt 30 triệu đồng.
Điều mà pháp luật đang muốn xử lý là “đạo nhái" nội dung, reup lại nội dung, các trang, các app tổng hợp tin lấy nội dung từ báo chí chứ không phải hành vi chia sẻ thông tin bình thường trong môi trường Internet hiện đại.
Bài viết thể hiện quan điểm riêng của độc giả Nguyễn Đức Trường
Điều 95. Vi phạm các quy định về trách nhiệm sử dụng dịch vụ mạng xã hội
1. Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi lợi dụng mạng xã hội để thực hiện một trong các hành vi sau:
d) Cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu;
.svg){kind=icon}
