
Đền Vạn thuộc xã Tương Dương (tỉnh Nghệ An) ngoảnh mặt về hướng Đông, tọa lạc trên sườn núi, ở vị trí hợp lưu giữa hai con sông Nậm Mộ và Nậm Nơm.
Ngôi đền được xây dựng từ thời Trần để thờ danh tướng Đoàn Nhữ Hài, người có công dẹp giặc Ai Lao, giữ yên bờ cõi. Về sau, đền phối thờ thêm Đức Thánh Trần, Tam Tòa Thánh Mẫu cùng các vị có công khai bản, lập mường.

Theo cổng thông tin Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, tiền thân của đền Vạn là một ngôi miếu cổ được dựng từ thế kỷ XIV. Đến đầu thế kỷ XIX, một số cư dân miền xuôi lên đây đánh bắt, buôn bán, nhận thấy miếu linh thiêng nên đã góp công tôn tạo, từ đó hình thành tên gọi đền Vạn.
Trải qua biến thiên lịch sử, công trình từng xuống cấp. Năm 2018, UBND huyện Tương Dương (cũ) đã bố trí ngân sách, đồng thời huy động nguồn xã hội hóa để trùng tu, tôn tạo, tạo diện mạo khang trang như hiện nay.

Không chỉ có giá trị lịch sử – văn hóa, khuôn viên đền còn nổi bật với quần thể cây cổ thụ đã được công nhận là Cây di sản vào năm 2017. Tiêu biểu là cây đa ngay lối đi dẫn vào đền, khoảng 700 năm tuổi, cao hơn 30m.
Thân cây đa không phải là một khối liền mà được tạo thành từ hàng chục rễ phụ đan xen qua nhiều thế kỷ. Những “cột rễ” lớn nhỏ quấn chặt vào nhau, chỗ phình to, chỗ thắt lại, tạo nên bề mặt gồ ghề, xù xì. Lớp vỏ mang sắc xám bạc pha nâu sẫm, phủ dày rêu phong.


Giữa các khối rễ vẫn còn những khe hở tự nhiên, có chỗ đủ rộng để ánh sáng len qua. Từ trên cao, nhiều rễ phụ buông xuống như những sợi dây, có rễ đã chạm đất và tiếp tục hóa gỗ, góp phần mở rộng thân cây theo thời gian. Toàn bộ cấu trúc ấy khiến cây đa như một “công trình sống”, vừa bền bỉ vừa không ngừng sinh trưởng.

Từ thân chính, các cành lớn vươn dài theo nhiều hướng, đan xen tạo thành tán rộng. Lá đa dày nhưng không quá khít, đủ để ánh sáng xuyên qua, tạo nên những khoảng sáng – tối đan xen dưới gốc. Màu lá xanh đậm, điểm xuyết những chồi non, mang lại sức sống cho cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi.


Cùng được công nhận Cây di sản, tại đây còn có cây me keo. Tuy nhiên, do đã lớn tuổi, phần gốc của cây cổ thụ này đã bị hư hại nhiều. Ban quản lý đền đã cắm biển, khuyến cáo người dân không thắp hương trực tiếp vào thân cây để hạn chế tác động.
Ngoài ra, phía sau đền còn có một cây bồ đề hàng trăm năm tuổi, đường kính thân hơn 2m, tán lá vươn rộng, tỏa bóng mát quanh năm.

Hàng năm, lễ hội đền Vạn diễn ra từ ngày 20-22/1 âm lịch với phần lễ trang trọng, mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc miền Tây Nghệ An. Phần hội sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian như kéo co, bắn nỏ, ném còn… Đây là một trong những lễ hội tâm linh – du lịch lớn của khu vực, thu hút đông đảo du khách thập phương.
