"Có Mo thì mới có Mường"

Vị trí của bố mo- thầy mo đóng vai trò bắt buộc và quyết định trong toàn bộ nghi thức tang ma của người Mường.

Trong tín ngưỡng của người Mường, những gì là vật chất cũng có hai phần, đó là vật thể là phần nhìn thấy được và tinh thần là phần không nhìn thấy. Ở con người, phần nhìn thấy là thể xác và không
nhìn thấy là vía, tiếng Mường gọi là woài, đó cũng được gọi là hồn. Khi chết, hồn người thành ma, theo thi hài đi về mường Tối, tiếp tục sống ở thế giới này và họ cũng lao động sản xuất, làm ăn và có nhiệm
vụ phù hộ cho con cháu ở thế giới người sống thuộc mường Sáng.

 

Do quan niệm này nên ứng xử của người Mường trong các nghi lễ tang ma rất giàu ý nghĩa nhân văn, đặc biệt là việc sử dụng bộ Khót của bố Mo để đưa tiễn người chết về thế giới bên kia trong đám tang và trong nghi lễ cầu sức khỏe cho người ốm yếu.

{keywords}
Thầy Mo, Nghệ nhân ưu tú Bùi Văn Minh, xã Văn Sơn (bên trái) và thầy mo, nghệ nhân Bùi Văn Hải xã Xuân Hóa, huyện Lạc Sơn, tỉnh Hòa Bình thực hiện nghi lễ

 

Với người Mường, tang lễ là để lập lại sự cân bằng vốn có và tránh cho người sống gặp phải những rủi ro có thể đến từ cõi âm.

Người Mường tin rằng, bố Mo có khả năng đặc biệt - có thể giao tiếp với người đã chết nên họ luôn có sự tôn trọng đối với thầy Mo- người chuyên đi hành lễ đám ma. Điều này được thể hiện qua câu nói: Có Mo thì mới có Mường. 

Ngoài những tiêu chí chung đối với thầy Mo, bố Mo phải là người đã làm Mo phụ cho nhiều đám ma, người điều hành các nghi lễ cho người sống trong nhiều năm, phải hiểu, thuộc và có thể truyền tải được tất cả các áng Mo của người Mường, hoặc có sự đề cử của bố Mo trong vùng; gia đình bố Mo phải có truyền thống làm mo lâu đời, ít nhất từ 5 đời trở lên, trong gia đình có nhiều thế hệ cùng chung sống hạnh phúc; bố Mo cũng phải là người có tướng mạo và tính tình điềm đạm, có giọng nói truyền cảm. Đặc
biệt, bố Mo còn phải có bộ Khót mới đi hành lễ được.

Bộ Khót là những vật thiêng, chứa siêu lực do Trời ban tặng và được truyền từ đời này sang đời khác. Mỗi viên Khót đều có sức mạnh và ý nghĩa nhất định, trợ giúp cho bố Mo ngăn chặn, xua đuổi ma quỷ không cho làm hại con người. Người Mường có câu “quý như Khót” để nói không có gì so sánh được với Khót. Mỗi bố Mo có bộ Khót với số lượng khác nhau. Bố Mo có nhiều Khót thì siêu lực trừ tà, át ma càng lớn và càng có uy tín. 

Trong suốt các nghi thức tang ma thầy mo chỉ làm một việc: thuyết phục và hướng dẫn, hai hành động đi đôi với nhau nhiều khi xen lẫn trước sau, cũng có lúc phải hoà vào nhau thành một qúa trình đồng nhất. Bởi người thầy mo ở đây phải có nghĩa vụ làm cho người chết hiểu được quy luật tự nhiên của sự sống và cái chết, mà người đã chết thì phải tách khỏi thế giới của người sống. Để sau đó hồn mới có thể sẵn sàng đi tiếp hành trình, chuyến đi cuối cùng đến với thế giới dành riêng cho họ.

Hai chức năng thuyết phục và hướng dẫn đó, của các đêm mo được người hành lễ thực hiện trong một nghi lễ lễ thức duy nhất: ngồi xếp bằng tròn từ đầu hôm đến mờ sáng, mồm ngân tang ca hầu như không dứt, đấu đội mũ lễ, trên thân là áo lễ, hai tay cầm chuông lễ và dao lễ, và cuối cùng là túi đựng Khot (Khót- đựng một số vật thiêng do các bố mo được truyền lại, hoặc được Thánh Sư của bố mo báo mộng qua giấc mơ)- chứa đựng siêu lực của bố mo. Đây là những vật thiêng không thể thiếu trong quá trình hành lễ của người làm mo.

Quan niệm của người Mường về giá trị, vai trò của bộ Khót và bố Mo cho thấy đời sống văn hóa tinh thần của họ rất phong phú, giầu tri thức dân gian và mang tính nhân văn sâu sắc. Bộ Khót chính là vật tế khí của bố Mo, giúp ông tự tin về sức mạnh và uy quyền của bản thân để giúp đỡ mọi người. Giá trị và tính thiêng của bộ Khót được người Mường tạo dựng lên từ vốn tri thức dân gian được tích lũy qua nhiều
thế hệ, ở nhiều lĩnh vực, như: hình thức dưỡng sinh trị bệnh; cách ứng xử của con người với con người; con người với môi trường tự nhiên; con người với các loài động thực vật,…

Bố Mo chính là biểu tượng của người trí thức Mường, là người thực hành các phong tục tập quán của người Mường, là điểm tựa trong đời sống tinh thần của người Mường, người tạo nên sự gắn kết cộng đồng, người sử dụng khả năng của mình để phục vụ cho lợi ích chung cao nhất- lợi ích cộng đồng dân tộc Mường.

Nguyễn Liên

Ảnh: Bạt Tuấn

tin nổi bật

Chợ cây cảnh Văn Giang nhộn nhịp trước dịp Tết Nguyên đán

Chợ cây cảnh Văn Giang (Hưng Yên) thường xuyên gặp cảnh ùn tắc khi thương lái từ khắp các tỉnh xa gần đổ về giao dịch. Nơi đây tấp nập cả ngày, chủ vườn ươm phải thuê thêm nhân công phụ giúp.

Thanh Hoá: Hơn 3.000 học sinh hộ nghèo, dân tộc thiểu số được hỗ trợ tiền ăn và nhà ở

Năm học 2022 – 2023, tỉnh Thanh Hóa có 3.188 học sinh được hưởng chính sách hỗ trợ tiền ăn và tiền nhà ở theo Nghị định số 116/2016/NÐ- CP.

Thừa Thiên Huế phổ biến, nâng cao nhận thứ về ứng dụng CNTT hỗ trợ vùng dân tộc thiểu số

Ban Dân tộc tỉnh Thừa Thiên Huế đã tổ chức hội nghị tuyên truyền, phổ biến nâng cao nhận thức về ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh năm 2022.

Những nỗ lực thoát nghèo của người Mông ở Kỳ Sơn

Đồng bào Mông ở các xã vùng cao, huyện Kỳ Sơn đã triển khai phát triển vùng nguyên liệu chè quy mô lớn, kết hợp thu hút đầu tư xây dựng nhà máy thu mua, tiêu thụ sản phẩm cho người dân.

Hà Giang: Phát huy vai trò, vị thế của người có uy tín ở vùng dân tộc thiểu số

Những năm gần đây, đội ngũ người có uy tín tỉnh Hà Giang có nhiều đóng góp trong triển khai thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia. Qua đó, góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo của tỉnh trung bình mỗi năm là 3,75%; có 47 xã đạt chuẩn Nông thôn mới.

Chú trọng tuyên truyền pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Đồng Nai

Việc tuyền truyền, phố biến giáo dục và tư vấn pháp luật đã nâng cao nhận thức, ý thức tuân thủ pháp luật trong đồng bào dân tộc thiểu số; đồng thời đưa chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đi vào cuộc sống.

Đắk Lắk tích cực phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số

UBND tỉnh Đắk Lắk đã ban hành kế hoạch thực hiện một số nội dung về tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật cho đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Tích cực chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số ở Tây Giang

Nhờ sự nỗ lực của chính quyền địa phương, cùng hệ thống y tế cơ sở mà việc chăm sóc sức khỏe cho đồng bào dân tộc thiểu số huyện biên giới Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ngày càng được đảm bảo.

Ông Pờ Dần Xinh: “Người Hà Nhì đi đầu và đứng đầu”

Xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên, vùng biên viễn xa xôi nhất phía cực Tây của Tổ quốc, vùng ngã ba biên giới Việt Nam - Lào - Trung Quốc.

Giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng theo phương án của UB Tài chính - Ngân sách

Qua thảo luận, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhất trí việc điều chỉnh mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng, dầu, mỡ nhờn theo phương án của Ủy ban Tài chính - Ngân sách. Mức thuế này được áp dụng từ ngày 1/1/2023 đến hết ngày 31/12/2023.

Chính sách tín dụng ưu đãi đã đạt được nhiều kết quả quan trọng

20 năm qua, NHCSXH đã thiết lập được mô hình quản trị và điều hành tác nghiệp gọn nhẹ, hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tiễn và cấu trúc hệ thống chính trị của đất nước.

Bưởi Phúc Trạch quảng bá, bán trên mạng xã hội nâng cao đời sống người dân

Dù đã giành giải nhất trong cuộc thi đấu xảo toàn Đông Dương và đã được Pháp cấp mề đay từ năm 1938 nhưng những năm gần đây, từ khi HTX Nông nghiệp Choa ra đời bưởi Phúc Trạch mới giúp người dân Hương Khê (Hà Tĩnh) đổi đời.

Tổng Bí thư: Hội CCB là lực lượng chính trị đi đầu tham gia xây dựng và bảo vệ Đảng

Tổng Bí thư nhấn mạnh, Hội Cựu chiến binh là lực lượng chính trị tích cực, đi đầu tham gia xây dựng và bảo vệ Đảng, bảo vệ Nhà nước, nhân dân và chế độ xã hội chủ nghĩa.

Từ 10/1, phương án cấm xe khách giường nằm vào nội đô TP.HCM chính thức có hiệu lực

Ngày 30/12, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường ký văn bản chấp thuận chủ trương thực hiện phương án tổ chức giao thông đối với xe khách giường nằm vào nội đô theo đề xuất của Sở GTVT.

Thủ tướng yêu cầu thường xuyên giám sát, đôn đốc tiến độ các dự án cao tốc trọng điểm

Để hoàn thành các dự án bảo đảm tiến độ, chất lượng, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền liên quan thường xuyên giám sát, kiểm tra, đôn đốc tiến độ, chất lượng và thực hiện đúng pháp luật.