Dạy môn khoa học tự nhiên trong chương trình mới thế nào?

Trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, môn KHTN là môn học mới. Là môn học bắt buộc ở các lớp 6, 7, 8 và 9 của THCS và là môn tự chọn 2 ở các lớp 10 và lớp 11 của THPT.

- Dưới góc nhìn của một giảng viên, PGS.TS Mai Sỹ Tuấn (Trường ĐH Sư phạm Hà Nội) đã có những chia sẻ về việc dạy học môn học KHTN này trong trường phổ thông.

Trong dự thảo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể, môn Khoa học Tự nhiên (KHTN) là môn học mới (so với chương trình giáo dục hiện hành), là môn học tích hợp phát triển từ môn “Tìm hiểu tự nhiên” ở các lớp 4, 5. KHTN là môn học bắt buộc ở các lớp 6, 7, 8 và 9 của THCS và là môn tự chọn 2 ở các lớp 10 và lớp 11 của THPT.

Vì sao cần dạy học tích hợp trong môn KHTN ?

Giáo dục KHTN có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của học sinh, có vai trò nền tảng trong việc giáo dục nhân cách của học sinh, góp phần đáp ứng yêu cầu cung cấp nguồn nhân lực trẻ cho giai đoạn công nghiệp hóa và hiện đại hóa của đất nước.

Trên thế giới môn học KHTN được học ở các lớp và các cấp học khác nhau, tên gọi và tiêu chí xây dựng và mức độ tích hợp có khác nhau nhưng xu hướng chung là tích hợp cao ở các lớp dưới và phân hoá dần ở các lớp trên. Trong chương trình giáo dục mới của chúng ta lần này, giáo dục KHTN với chủ trương tích hợp thành một môn học ở THCS và phân hoá sâu thành các môn ở THPT là phù hợp với xu hướng chung trên thế giới, trong đó có nhiều nước giáo dục phát triển.

Môn KHTN của một số nước:{keywords}

Qua bảng trên cho thấy, việc tích hợp nhiều phân môn thành môn Khoa học (hay KHTN) là xu hướng chung trên thế giới. Ở cấp THPT, KHTN được phân hoá thành các môn học riêng rẽ. Bên cạnh đó, có nhiều nước vẫn dạy môn tích hợp (môn KHTN) bên cạnh các môn riêng rẽ (ví dụ như ở Nhật Bản, Australia; Ở châu Âu có Bỉ, Bungari, Thụy sỹ, Luxembourg,…).

Việc xây dựng môn khoa học tự nhiên, môn khoa học xã hội góp phần làm giảm số môn học, đồng thời tránh sự trùng lặp kiến thức giữa các môn học.

Có nhiều mức độ tích hợp khác nhau (sơ đồ 1). Theo đó, mức độ tích hợp đơn giản nhất là tích hợp nội môn, tiếp theo đến liên môn, cao hơn là tích hợp xuyên môn và tích hợp đa môn. Trong chương trình đổi mới lần này chúng ta chọn mức độ tích hợp liên môn là dựa trên năng lực của giáo viên, của các tác giả chương trình, sách giáo khoa, của kinh nghiệm giáo dục nhiều năm qua,... Tích hợp liên môn sẽ không làm xáo trộn đội ngũ giáo viên hiện tại mà vẫn đạt được mục tiêu đổi mới giáo dục. Hiện nay nhiều nước trên thế giới có tích hợp liên môn nên chúng ta có nhiều cơ sở để học tập kinh nghiệm. {keywords}

Sơ đồ: Các hình thức tích hợp trong dạy học

Tổ chức dạy học môn khoa học tự nhiên như thế nào?

Giáo dục KHTN là tạo cơ hội cho học sinh được quan sát, thực nghiệm; tìm hiểu và khám phá khoa học; vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề lý thuyết và thực tiễn; thông qua đó phát triển các phẩm chất và năng lực.

Từ những phân tích trên cho thấy, để đạt được mục tiêu phát triển năng lực, trong đó chú trọng tới con đường hình thành kiến thức của học sinh, giáo dục KHTN cần đi đôi với các hoạt động trải nghiệm sáng tạo, thực nghiệm khoa học. Trong chương trình giáo dục mới, trải nghiệm sáng tạo đã được thiết kế thành hoạt động học tập quan trọng ngay trong từng môn học (trong đó có môn KHTN) và cả những hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thiết kế mang tính liên môn/tổng hợp.

Ở cấp THCS, môn KHTN là môn học bắt buộc được phát triển từ môn Tìm hiểu tự nhiên ở các lớp 4, 5. Đây là giai đoạn giáo dục cơ bản nên giáo dục môn KHTN tập trung vào những kiến thức và kỹ năng cơ bản, cốt lõi và phổ thông.

Ở cấp THPT - đây là giai đoạn giáo dục phân hoá và định hướng nghề nghiệp, các lĩnh vực khoa học tự nhiên được tách thành môn học riêng rẽ: Vật lý, Hóa học, Sinh học, là những môn tự chọn ở các lớp 10, 11 và 12. Nội dung các môn học này được thiết kế theo logic tuyến tính tiếp theo giai đoạn giáo dục cơ bản, đảm bảo logic phát triển các kiến thức cốt lõi, nâng cao và chuyên sâu, đáp ứng tốt định hướng nhóm ngành cụ thể sau THPT. Bên cạch đó, môn Khoa học tự nhiên là môn học tích hợp, là môn tự chọn được học ở lớp 10 và lớp 11, dành cho học sinh không chọn học các môn Vật lý, Hoá học, Sinh học. Giáo dục KHTN ở cấp THPT nhằm củng cố những tri thức khái quát nhất, có tính nguyên lý chung nhất của giới tự nhiên cần thiết cho tất cả học sinh để duy trì sự hiểu biết rộng và nâng cao, theo định hướng nghề nghiệp ở bất kỳ nhóm ngành nào.

Hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh; trong đó tập trung đánh giá năng lực tìm tòi khám phá tự nhiên và năng lực phát hiện và giải quyết các vấn đề thực tiễn. Sử dụng đa dạng các hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá; phối hợp đánh giá của giáo viên và học sinh, đánh giá trong nhà trường và ngoài nhà trường, bài thi (bài kiểm tra) theo hình thức tự luận và trắc nghiệm khách quan, các dự án học tập, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, thu hoạch tham quan thực tế…

Yêu cầu đào tạo giáo viên

Khoa học tự nhiên là môn tích hợp chủ yếu từ các môn Vật Lý, Hoá học, Sinh học. Về hình thức tích hợp nếu chúng ta chọn “Tích hợp liên môn” thì trong chương trình và SGK mới sẽ có những bài thiên về Vật lý, Hoá học hay Sinh học.

Do vậy giáo viên được đào tạo môn nào sẽ thuận lợi dạy môn đó. Thời gian đầu khi bắt đầu chuyển đổi, phân công giáo viên theo môn được đào tạo là phù hợp.

{keywords}

Tuy nhiên, hiện nay chương trình đào tạo trong các trường sư phạm đã mang tính tổng hợp nên việc bồi dưỡng thêm cho giáo viên của môn này để dạy được môn học khác là hoàn toàn có thể. Ví dụ như giáo viên dạy Sinh học, trong trường sư phạm đã được học 4 đơn vị học trình hoá đại cương và hoá hữu cơ; 4 đơn vị học trình Vật lý đại cương, như vậy thì hoàn toàn có thể bồi dưỡng thêm để dạy các nội dung phổ thông về hoá học và vật lý. Tương tự như vậy sinh viên khoa Hoá học cũng đã được học nhiều kiến thức Vật lý,…

Một điểm cần lưu ý, trong chương trình dạy học mới không quá chú ý tới kiến thức chuyên sâu mà nhấn mạnh tới việc hình thành và phát triển kỹ năng của học sinh. Do vậy, với những giáo viên đã giỏi về phương pháp dạy học, đã quen với phương pháp dạy học tích cực thì việc dạy thêm một số bài của môn KHTN với mức độ kiến thức phổ thông sẽ rất thuận lợi.

Tất nhiên trong giai đoạn đầu của quá trình đổi mới sẽ gặp một số khó khăn về việc phân công giáo viên, nhưng đây là vấn đề hoàn toàn có thể giải quyết được.

Để giải quyết tốt khâu giáo viên, hoạt động tập huấn giáo viên và đào tạo giáo viên theo yêu cầu dạy môn KHTN cần được chủ động và thực hiện trong tất cả các trường sư phạm.

Phúc Nguyên (ghi)

tin nổi bật

Nam sinh giành thủ khoa thi lớp 10 TP.HCM với 29 điểm

Phan Nguyễn Gia Bảo đã trở thành thủ khoa thi vào lớp 10 công lập tại TP.HCM với 29 điểm. Ngoài ra, cậu bạn còn lập “cú đúp” đỗ 2 lớp chuyên của trường Phổ thông Năng khiếu (ĐH Quốc gia TP.HCM).

Sinh viên tham gia hơn 80 công bố quốc tế của ĐH Bách khoa Hà Nội

Đó là thông tin được đưa ra tại hội nghị tổng kết hoạt động sinh viên nghiên cứu khoa học và sáng tạo của Trường ĐH Bách khoa Hà Nội năm học 2021-2022.

Hợp tác, thúc đẩy xuất khẩu giáo dục Việt Nam sang các quốc gia châu Phi

Hội thảo quốc tế “Hợp tác giáo dục Việt Nam - Châu Phi vì sự phát triển hài hòa trong thời đại chuyển đổi số”, vừa được tổ ở Hà Nội.

Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM mở rộng đào tạo liên kết quốc tế

Năm 2022, Trường ĐH Ngân hàng TP.HCM tiếp tục mở rộng đào tạo liên kết quốc tế.

Chủ tịch Hội đồng trường ĐH Tôn Đức Thắng nói gì khi nhận chức?

Ông Vũ Anh Đức, tân Chủ tịch Hội đồng trường Trường ĐH Tôn Đức Thắng, nói nhà trường còn 1 số vấn đề quyết tâm khắc phục trong thời gian tới, dù cá nhân ông cố gắng đến đâu nhưng nếu thiếu sự chung tay của tập thể thì sẽ không hoàn thành nhiệm vụ.

Nhóm trẻ vụ cô giáo bị tố đánh bầm tím bé 4 tuổi xin giải thể

Sau khi bị tạm đình chỉ hoạt động do có giáo viên bị tố đánh bầm tím bé 4 tuổi gây bức xúc, nhóm trẻ ở Bình Dương đã xin giải, dừng hoạt động.

Nam sinh khuyên bố: ‘Con lớn rồi, bố hãy đi bước nữa’ trước toàn trường

Trước nhiều bạn bè ở Trường THPT Đoàn Thị Điểm (Hà Nội), Nguyễn Thành Đạt, học sinh lớp 12C2 nhắn nhủ mong bố sớm tìm được bến đỗ trong Lễ trưởng thành diễn ra hôm 22/6 vừa qua.

Trường ĐH Tôn Đức Thắng có chủ tịch Hội đồng trường mới

Ông Vũ Anh Đức - Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Tổ chức của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam làm chủ tịch Hội đồng trường ĐH Tôn Đức Thắng nhiệm kỳ 2021-2026.

Ăn vội, ngồi đất để thi vào lớp 6 trường chuyên hot nhất Sài Gòn

Hôm nay, 3.578 học sinh làm bài khảo sát năng lực vào lớp 6 Trường THPT chuyên Trần Đại Nghĩa. Chỉ tiêu tuyển sinh là 525 học sinh.

Muốn làm web, lập trình game nên học ngành nào?

Trước câu hỏi “Học ngành nào để có thể làm web, lập trình game”, PGS.TS Cao Tuấn Dũng cho rằng, học ngành nào thuộc lĩnh vực công nghệ thông tin cũng đều có khả năng làm web, lập trình game và hơn thế nữa.

Cựu sinh viên Bách khoa ngủ trong chuồng heo để nghiên cứu

Sau hơn 1 năm nghiên cứu, thậm chí ngủ tại chuồng nuôi để theo dõi hoạt động của đàn lợn, nhóm cựu sinh viên Trường ĐH Bách khoa Hà Nội đã chế tạo thành công hệ thống kiểm soát khí hậu trong chuồng nuôi.

ĐH Y Dược TP.HCM tuyển hơn 2400 chỉ tiêu, học phí cao nhất 77 triệu đồng

Năm 2022, ĐH Y Dược TP.HCM tuyển 2403 chỉ tiêu, học phí cao nhất thuộc ngành Răng - Hàm- Mặt là 77 triệu đồng/năm.

Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM: Ông Nguyễn Trường Thịnh trả lời sai sự thật

Ông Lê Hiếu Giang, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, đã thông tin về việc thu hồi 269 bằng thạc sĩ do trường này cấp.

Hàng loạt ngành học mới xuất hiện trong danh mục đào tạo đại học

Nhiều ngành học mới được chính thức đưa vào danh mục ngành đào tạo của giáo dục đại như Trí tuệ nhân tạo, Khoa học dữ liệu, Công nghệ giáo dục,...

Sở GD-ĐT TP.HCM: Nhiều học sinh chưa đủ trình độ thi đề chuyên Anh

Có 45% học sinh dự thi vào lớp 10 TP.HCM có điểm môn Toán và Tiếng Anh dưới 5. Sở GD-ĐT TP.HCM nhìn nhận, nhiều học sinh chưa đủ trình độ để thi đề chuyên Anh.