Theo dự thảo mới nhất của Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) thì người dưới 18 tuổi chỉ hiến mô tái sinh khi còn sống cho anh, chị, em ruột.
Sáng 2/11, Quốc hội thảo luận về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Đại biểu, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu (Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội) chia sẻ về việc những ngày qua có sự phản ứng của dư luận tập trung vào điều khoản hiến tặng mô, tạng với người dưới 18 tuổi. Ông cho rằng sự quan tâm, phản biện của toàn xã hội là dễ hiểu, vì đây là những vấn đề liên quan trực tiếp đến trẻ em, trong bối cảnh nguy cơ tiêu cực từ tội phạm xuyên quốc gia hay các hành vi trục lợi bất chính liên quan đến mô, tạng luôn hiện hữu.
"Bệnh viện Đại học Y Hà Nội không phải là cơ sở ghép tạng nhưng tôi rất thấu hiểu những người bệnh nặng đang chờ đợi cơ hội cuối cùng và duy nhất của mình. Nhiều khi, chính niềm hy vọng ấy là sức mạnh để họ tiếp tục chiến đấu với bệnh tật và mong một điều kỳ diệu sẽ xảy ra. Và tôi cũng rất hiểu nỗi lo lắng của người dân, vì trên thực tế, vẫn có tình trạng mua bán tạng, bắt cóc xảy ra trong khu vực và trên thế giới.
Chúng ta đang lo cho con trẻ, nhưng những hành vi phạm pháp ấy đâu chỉ tập trung vào trẻ em. Vì vậy, thay vì né tránh hay cực đoan trong cách nhìn nhận, chúng ta cần hoàn thiện hành lang pháp lý theo hướng chặt chẽ hơn, vừa bịt các kẽ hở để chống lại mọi hành vi vi phạm đạo đức và pháp luật, vừa không khép lại cánh cửa hy vọng sống của nhiều người bệnh" - ông Hiếu phát biểu.
Góp ý cụ thể, ông Hiếu cho rằng với nhóm thứ nhất - người hiến khỏe mạnh đang sống cần tuyệt đối cấm cho tạng, mô không có khả năng tái tạo và nguy hiểm ngay đến tính mạng.
Đối với mô có khả năng tái tạo, không ảnh hưởng rõ rệt đến sức khỏe và sự phát triển, ông lưu ý trẻ dưới 18 tuổi chưa phát triển cơ thể hoàn chỉnh cũng không nên lấy tạng, trừ những trường hợp đặc biệt trong chuyên khoa được đánh giá không ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ (ví dụ như mô tái sinh là máu, tế bào gốc tạo máu…).
Quá trình lấy chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của bản thân, gia đình và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống gần, có giám định ADN, khi không còn các phương án khác khả thi. Đây chính là "nút chặn" để kẻ xấu không thể tìm cách bắt cóc, tấn công trẻ mồ côi, giả dạng con nuôi...
Người từ 18 trở lên đến 25 tuổi chỉ được cho, tặng với người cùng huyết thống. Người trưởng thành trên 25 tuổi, ngoài người trong gia đình thì có thể cho tặng nhưng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập, không liên quan đến ê-kíp phẫu thuật và gia đình người nhận.
Với nhóm thứ hai - người hiến không còn khả năng sống, chết não, chết tuần hoàn, ông Hiếu đề xuất việc xác định chết não phải được hội đồng độc lập đánh giá theo tiêu chuẩn chặt chẽ của thông lệ quốc tế. Nếu tử vong không rõ nguyên nhân, tai nạn, nghi ngờ bạo hành, người lang thang, không gia đình thì bắt buộc phải có kết luận của pháp y và cơ quan điều tra, khẳng định không có dấu hiệu hình sự trước khi được xét hiến.
Trong nhóm này, theo ông Hiếu, với trẻ dưới 18 tuổi nên hạn chế hiến tạng, trừ những trường hợp đặc biệt khi có sự đồng ý của gia đình, và chỉ được hiến cho người cùng huyết thống dưới sự giám sát của hội đồng độc lập. Với người trên 18 tuổi thì không được hiến tạng của người đã có văn bản từ chối hiến. Với trường hợp khác (không có văn bản từ chối) thì cần đảm bảo đã được gia đình đồng ý và cũng phải dưới sự giám sát của hội đồng độc lập.
"Liên quan đến việc hiến ghép mô, tạng, chúng ta đang truyền thông chưa tốt.
Ví dụ việc hiến giác mạc - là mô duy nhất có thể sử dụng khi người hiến đã mất - thì việc hiến hầu như không liên quan đến vấn đề đạo đức của hệ thống y tế đang điều trị cho bệnh nhân. Chính vì vậy, việc tặng giác mạc được coi là nhân đạo và minh bạch nhất. Nghịch lý tại Việt Nam là số lượng người chờ ghép giác mạc để tránh mù lòa vô cùng lớn, trong khi giác mạc sử dụng hiện nay chủ yếu phải nhập từ nước ngoài, trong đó có Mỹ, với giá rất đắt đỏ" - ông dẫn chứng.
Cùng với đó, Giám đốc Bệnh viện Đại học Y Hà Nội nhận định vấn đề mang tính quyết định đến niềm tin của nhân dân là sự công bằng trong tiếp cận tạng ghép và sự minh bạch trong chi phí.
Nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới là phân bổ tạng phải dựa trên tiêu chí lâm sàng và đạo đức, tuyệt đối không dựa trên khả năng tài chính, đồng thời phải công bằng, minh bạch, có thể kiểm chứng.
"Theo kinh nghiệm của các nước, dù khác nhau về mô hình nhưng đều chung một điểm: không để con người tự quyết định bằng cảm tính mà dùng máy tính với thuật toán tự động chấm điểm dựa trên mức độ cấp cứu, thời gian chờ đợi, sự tương thích miễn dịch và ưu tiên cho trẻ em. Để chống tiêu cực, kíp lấy tạng không được biết người nhận là ai, mọi trường hợp ngoại lệ đều phải được hội đồng quốc gia phê duyệt và công khai trên hệ thống" - ông Hiếu thông tin.
Về chi phí, ông nêu nguyên tắc “tạng hiến là vô giá". Chi phí người bệnh chi trả chỉ là phí dịch vụ: điều phối, vận chuyển, phẫu thuật và thuốc ức chế miễn dịch sau ghép. Tất cả phải được công khai, minh bạch để làm căn cứ cho Bảo hiểm y tế dần dần có lộ trình thanh toán.
Đại biểu Quốc hội, Hòa thượng Thích Thanh Quyết nhấn mạnh ý nghĩa nhân văn của hiến mô, tạng. Ông kêu gọi lan tỏa tinh thần sẻ chia, cứu người.
Chính phủ đề xuất cho phép người dưới 18 tuổi được hiến bộ phận cơ thể sau khi chết nhưng phải đăng ký hiến trước khi chết và được người đại diện đồng ý.
Chiều 29/9, tại hội nghị đại biểu Quốc hội chuyên trách lần thứ nhất, các đại biểu đã cho ý kiến về Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
.svg){kind=icon}
