Sáng 21/4, thảo luận tại hội trường Quốc hội về tình hình kinh tế - xã hội, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Đặng Ngọc Huy (đoàn Quảng Ngãi) nêu một số vấn đề của ngành giáo dục.
Đại biểu nhấn mạnh, giáo dục luôn được Đảng và Nhà nước xác định là quốc sách hàng đầu, giữ vai trò then chốt trong phát triển bền vững.
Vòng xoáy thi đua, buộc phải “làm đẹp” điểm số
Tuy nhiên, theo ông Huy, bên cạnh những kết quả đạt được, nền giáo dục hiện vẫn đối mặt với "căn bệnh" chạy theo thành tích.
Đại biểu chỉ ra thực tế, dù vấn đề đã nhiều lần được nêu tại nghị trường và có giải pháp từ Chính phủ, Bộ GD-ĐT, song ở nhiều địa phương, các chỉ tiêu như tỷ lệ lên lớp, tốt nghiệp, học sinh giỏi vẫn được báo cáo rất cao.
Dẫn chứng cụ thể, ông Huy cho biết tỷ lệ tốt nghiệp trung học phổ thông nhiều năm duy trì trên 98%, nhưng các khảo sát năng lực độc lập lại cho thấy không ít học sinh thiếu kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm, cũng như nền tảng để học tiếp hoặc làm việc trong môi trường thực tế.
Theo đại biểu, nhiều giáo viên và nhà trường bị cuốn vào vòng xoáy thi đua, buộc phải “làm đẹp” điểm số và báo cáo.
“Không phải vì họ thiếu lương tâm mà vì hệ thống buộc họ phải như vậy”, ông nói, đồng thời phân tích cơ chế thi đua hiện nay gắn với chỉ tiêu, chỉ tiêu gắn với tỷ lệ, còn tỷ lệ lại gắn với thành tích. Điều này khiến thành tích không còn phản ánh đúng thực chất, mà trở thành áp lực đè nặng lên giáo viên và toàn hệ thống.
Trong bối cảnh đó, học sinh phải chịu áp lực học để đạt điểm cao, vào trường chuyên, có bằng khen, thay vì học để hiểu biết và phát triển bản thân.
Các em ít có cơ hội rèn luyện tư duy độc lập, kỹ năng đặt câu hỏi, khả năng chấp nhận thất bại và đứng dậy. Hệ quả là niềm vui học tập và động lực khám phá dần bị bào mòn.
Ở chiều ngược lại, giáo viên kiệt sức vì áp lực hình thức, còn xã hội dần mất niềm tin vào chất lượng giáo dục.
Đề xuất loại bỏ các tiêu chí hình thức
Theo đại biểu Đặng Ngọc Huy, giáo dục cần quay về giá trị cốt lõi: Dạy thật, học thật, thi thật. Từ thực tế trên, đại biểu đề nghị Quốc hội và Chính phủ cải cách toàn diện cơ chế thi đua, khen thưởng trong ngành giáo dục. Việc cải cách theo hướng, trọng tâm là thay đổi cách đánh giá học sinh, loại bỏ các tiêu chí hình thức như tỷ lệ đỗ, tỷ lệ học sinh giỏi, thay bằng hệ thống đánh giá dựa trên sự tiến bộ thực chất của người học theo thời gian.
Phương pháp đánh giá cũng cần chuyển sang coi trọng năng lực tư duy, khả năng thực hành, kỹ năng sống và phẩm chất. Đồng thời, cần giảm áp lực hành chính và “bệnh báo cáo” cho giáo viên, đi kèm cơ chế giám sát độc lập và minh bạch hóa dữ liệu.
Đại biểu cũng nhấn mạnh vai trò của phụ huynh và xã hội trong việc thay đổi cách nhìn, không đo giá trị học sinh bằng điểm số hay danh hiệu.
“Áp lực sẽ không biến mất dù chính sách thay đổi, cần một cuộc chuyển đổi văn hóa từ chạy đua thành tích sang trân trọng giá trị thực chất”, ông nêu.
Theo ông Đặng Ngọc Huy, thế hệ trẻ Việt Nam có đủ trí tuệ, sáng tạo và ý chí để vươn ra thế giới, nhưng điều các em cần không phải là những tấm bằng khen, mà là một nền giáo dục trung thực, nhân văn.
“Một nền giáo dục thật, dạy thật, học thật, thi thật sẽ tạo ra những con người có năng lực thật, phẩm chất thật. Đó mới là thành tích cao nhất mà đất nước cần hướng tới”, ông Huy nói.
Chính phủ thúc đẩy đào tạo nhân lực chất lượng cao, phổ cập tiếng Anh
Làm rõ thêm các vấn đề đại biểu quan tâm, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng cho rằng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là yêu cầu bắt buộc để thực hiện hiệu quả mô hình tăng trưởng mới, lấy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm trung tâm.
Hiện đã có 102 ngành đào tạo công nghệ chiến lược, kỹ thuật then chốt, cùng 89 chương trình đào tạo tài năng được phê duyệt. Thời gian tới, Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo các bộ, ngành triển khai hiệu quả các đề án, ưu tiên các lĩnh vực then chốt như trí tuệ nhân tạo, vi mạch bán dẫn và điện hạt nhân.
Bên cạnh đó, Chính phủ cũng thúc đẩy nâng cao chất lượng dạy và học ngoại ngữ, từng bước đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học.
Thủ tướng đã phê duyệt đề án đưa tiếng Anh trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến 2045, nhằm góp phần phát triển toàn diện con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập sâu rộng về giáo dục, văn hóa và kinh tế tri thức trong bối cảnh toàn cầu hóa.
.svg){kind=icon}
