Hà Nội vừa đề xuất nghiên cứu phương án chuyển hoạt động đón, trả khách và hàng hóa từ ga Hà Nội, Giáp Bát về ga Phú Xuyên nhằm phục vụ công tác giải phóng mặt bằng dự án Trục không gian quốc lộ 1A.

Trao đổi với VietNamNet, ông Hoàng Văn Triệu, chuyên gia đường sắt, nguyên cán bộ quản lý ngành đường sắt, cho rằng đề xuất này cần được cân nhắc kỹ, bởi hai nhà ga giữ vai trò quan trọng trong mạng lưới vận tải. Việc di dời phải đi kèm phương án thay thế, tổ chức kết nối và lộ trình chuyển đổi phù hợp, tránh làm gián đoạn hoạt động vận tải.

Di chuyển ga hàng hóa có thể làm tăng chi phí vận tải

Đối với ga Giáp Bát, ông Triệu cho rằng đây không đơn thuần là một nhà ga phục vụ hàng hóa đến và đi tại Hà Nội mà còn đảm nhiệm vai trò đầu mối tập kết, trung chuyển hàng hóa giữa các tuyến đường sắt.

Ngoài lượng hàng hóa được vận chuyển từ các kho đến ga, một lượng đáng kể hàng hóa từ các tuyến Hải Phòng, Lạng Sơn, Lào Cai, Yên Bái... cũng được đưa về đây để tổ chức trung chuyển đi các hướng khác.

Vì vậy, nếu chuyển toàn bộ hoạt động hàng hóa từ Giáp Bát về Phú Xuyên, cơ quan quản lý cần làm rõ phương án duy trì chức năng đầu mối và tổ chức lại các luồng vận tải.

Theo ông Triệu, trong tương lai, khi mạng lưới đường sắt khu vực phía Đông được đầu tư đồng bộ, đặc biệt là các tuyến kết nối từ Hải Phòng qua khu vực Lạc Đạo đến Ngọc Hồi, việc tổ chức trung chuyển hàng hóa giữa các hướng có thể được thực hiện thuận lợi hơn.

Tuy nhiên, khi những kết nối này chưa hình thành, việc di dời các đầu mối hiện hữu có thể khiến hoạt động trung chuyển hàng hóa gặp khó khăn, phát sinh thêm chi phí và thời gian vận chuyển.

w giai phong mat bang quoc lo 1a 17 3379.jpg
Ga Giáp Bát nằm trong phạm vi ảnh hưởng của dự án mở rộng quốc lộ 1A. Ảnh: Thạch Thảo

Bất cập khi đưa hoạt động đón trả khách ra xa trung tâm

Đối với ga Hà Nội, vấn đề lớn nhất là vai trò đầu mối kết nối hành khách giữa các tuyến đường sắt quốc gia.

Hiện nay, hành khách từ các tuyến phía Bắc, phía Tây hoặc Hải Phòng về Hà Nội có thể tiếp tục kết nối với các chuyến tàu đi phía Nam. Chẳng hạn, tàu từ Lào Cai về ga Hà Nội vào khoảng 4-5h có thể kết nối với các chuyến tàu Thống Nhất đầu buổi sáng. Các chuyến tàu Hải Phòng cũng được tổ chức để hành khách thuận tiện tiếp tục hành trình.

Nếu hoạt động đón, trả khách được chuyển về Phú Xuyên, hành khách có thể phải sử dụng thêm phương tiện đường bộ để di chuyển giữa đầu mối đường sắt mới với khu vực trung tâm hoặc các đầu mối khác. Điều này đặc biệt bất tiện với khách đi đường dài, mang theo nhiều hành lý hoặc có nhu cầu nối chuyến.

Đáng chú ý, đường sắt quốc gia vận hành theo biểu đồ chạy tàu 24/24h, trong khi đường sắt đô thị không hoạt động xuyên đêm. Vì vậy, ngay cả khi có kết nối với mạng lưới đường sắt đô thị, hành khách đến Phú Xuyên, Ngọc Hồi vào ban đêm hoặc rạng sáng vẫn có thể gặp khó khăn khi tìm phương tiện tiếp tục di chuyển vào trung tâm thành phố.

Khi việc đi tàu trở nên bất tiện, hành khách có thể chuyển sang xe khách hoặc phương tiện cá nhân. Khi đó, mục tiêu phát triển vận tải đường sắt và giảm áp lực cho giao thông đường bộ cũng cần được đặt lại.

Di dời ga Hà Nội phải tính đến kết nối đường sắt quốc tế

Ông Triệu cho rằng, khi nghiên cứu di dời ga Hà Nội về phía Nam, dù lựa chọn ga Phú Xuyên hay Ngọc Hồi, cần đặc biệt tính toán khả năng kết nối với mạng lưới đường sắt liên vận quốc tế.

Hiện nay, tuyến tàu khách liên vận Hà Nội - Bắc Kinh đang được khai thác. Tàu sử dụng khổ đường 1.435mm và hoạt động tại ga Gia Lâm do ga Hà Nội chưa đáp ứng hạ tầng cho khổ đường này.

Trong bối cảnh mạng lưới đường sắt mới ngày càng chú trọng khổ 1.435mm, quy hoạch các đầu mối cần tính đến khả năng kết nối giữa đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị và các phương thức vận tải khác.

Trong tương lai, các đoàn tàu có thể chạy suốt từ TPHCM qua Hà Nội để đi Bắc Kinh hoặc kết nối với các quốc gia trong khu vực. Vì vậy, chúng ta không thể chỉ tính phương án đưa tàu từ phía Nam đến ga Ngọc Hồi rồi buộc hành khách chuyển sang đường sắt đô thị để tiếp tục đến ga Gia Lâm đi quốc tế.

Việc thay đổi phương tiện, chuyển tàu sẽ khiến thủ tục vận tải liên vận quốc tế trở nên phức tạp, ảnh hưởng đến tính thông suốt của hành trình. Do đó, cơ quan chức năng cần nghiên cứu các nhánh kết nối chuyên dụng giữa các tuyến đường sắt, bảo đảm đoàn tàu có thể chạy liên tục, hạn chế tối đa việc trung chuyển.

Ông Triệu nhấn mạnh, quy hoạch đường sắt Hà Nội cần đặt trong tổng thể các hành lang vận tải quốc tế, không chỉ phục vụ vận chuyển hành khách nội địa từ phía Nam đến Ngọc Hồi. Hạ tầng phải được tính toán để kết nối thuận lợi với các tuyến đi phía Bắc, như hướng Gia Lâm - Đồng Đăng, đồng thời tạo điều kiện mở rộng kết nối với Campuchia, Thái Lan và các quốc gia khác.

Không nên đưa đường sắt quốc gia ra khỏi trung tâm

Ông Triệu cho rằng Hà Nội không nên vì yêu cầu chỉnh trang đô thị mà loại bỏ hoàn toàn khả năng kết nối của đường sắt quốc gia với khu vực trung tâm. Thay vào đó, thành phố cần nghiên cứu duy trì tuyến đường sắt xuyên tâm Bắc - Nam, trong đó có thể xem xét phương án đi ngầm qua nội đô nhằm hạn chế giao cắt đồng mức, giảm xung đột với giao thông đường bộ.

Dù lựa chọn phương án nào, quy hoạch cũng cần bảo đảm hành lang và không gian kết nối, tránh để các dự án trước mắt làm mất khả năng phát triển đường sắt trong tương lai.

Việc phát triển đường sắt đô thị cũng phải tính đến kết nối với đường sắt quốc gia. Các ga trung tâm cần có không gian, hành lang và lối đi thuận tiện để hành khách chuyển tuyến, thay vì hình thành những hệ thống riêng rẽ, thiếu liên thông.

Theo chuyên gia này, ga Hà Nội không chỉ là công trình mang giá trị lịch sử mà còn giữ vai trò trong mạng lưới vận tải. Vì vậy, nếu thay đổi chức năng khai thác, thành phố cần đánh giá đầy đủ tác động đến vận tải hành khách, du lịch và khả năng kết nối giữa các tuyến đường sắt.