Doanh nghiệp dân tộc quyết định tiến trình công nghiệp hoá Việt Nam

Để công nghiệp hóa đất nước thành công chúng ta sẽ dựa vào khu vực kinh tế nào nếu không phải doanh nghiệp trong nước.

Tầm nhìn phát triển công nghiệp của Việt Nam được đề cập đầu tiên từ Đại hội III năm 1960 nhưng phải đến mục tiêu công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước vào năm 2020 được đưa ra tại Đại hội VIII năm 1996, cụm từ “công nghiệp hóa” mới được nhắc nhiều lần hơn cả.

Nhiều giai đoạn sau đó có thêm các chỉ thị, nghị quyết, quyết định của Chính phủ được ban hành với mong muốn thể chế hóa các mục tiêu trên.

Hàng loạt các ngành được trở thành ưu tiên như dệt may; da giầy; nhựa; chế biến nông, lâm, thủy hải sản; thép; khai thác, chế biến bauxít nhôm; hóa chất (Quyết định 55/QĐ-TTg năm 2007). Sau này, các ngành điện tử; máy nông nghiệp; chế biến nông, thủy sản; đóng tàu; môi trường và tiết kiệm năng lượng; sản xuất ô tô và phụ tùng ô tô lại được bố sung vào các ngành ưu tiên (Quyết định 1043/QĐ-TTg năm 2013). Trên thực tế, nhiều trong số các ngành trên không có cơ sở hay được bố trí nguồn lực để trở thành mũi nhọn.

Ví dụ, ngành dệt may, da giầy chỉ góp phần tạo công ăn việc làm ở giai đoạn gia công ở đáy của chuỗi giá trị thay vì được quan tâm để tiến lên ở các khâu khác có giá trị gia tăng cao hơn thì xác định họ làm mũi nhọn để làm gì, tạo đột phá gì cho đất nước?

Sự thất bại của Vinashin, Vinalines hay một số công ty khác – các doanh nghiệp nhà nước đầu tàu để dẫn dắt trong ngành đóng tàu đã lọt vào danh sách “ưu tiên” – chưa bao giờ được rút kinh nghiệm.

{keywords}
Nền công nghiệp nước ta thời gian qua phát triển chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Ảnh: Lê Anh Dũng

Các ngành nghề, lĩnh vực tự dưng được trở thành “ưu tiên”, “mũi nhọn” nhiều đến mức nhiều người nói đùa rằng, chiến lược công nghiệp quả mít hay chiến lược dàn hàng ngang mà tiến. Sự chủ quan, duy ý chí trong lựa chọn thật khó mà biện minh.

Nghị quyết 23-NQ/TW năm 2018 về định hướng xây dựng chính sách phát triển công nghiệp quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 thừa nhận thực trạng đáng buồn: nền công nghiệp nước ta thời gian qua phát triển chưa đáp ứng được yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, chủ yếu phát triển theo mục tiêu ngắn hạn, thiếu tính bền vững; nội lực của nền công nghiệp còn yếu, phụ thuộc nhiều vào các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; trình độ công nghệ còn lạc hậu, chậm được đổi mới; chất lượng sản phẩm, năng suất lao động ngành công nghiệp còn thấp; phát triển công nghiệp chưa gắn kết chặt chẽ với các ngành kinh tế khác; còn quá chú trọng vào lao động giá rẻ, chưa tận dụng tốt được lợi thế trong thời kỳ cơ cấu dân số vàng...

Muốn phát triển công nghiệp hỗ trợ, muốn làm công nghiệp chế biến, chế tạo, và nhìn rộng ra, muốn công nghiệp hóa đất nước thành công, chúng ta sẽ dựa vào khu vực kinh tế nào? Khu vực doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài hay hay doanh nghiệp tư nhân trong nước?

Chúng ta có thể dựa vào doanh nghiệp nhà nước có hiệu quả hoạt động rất thấp (Sách trắng doanh nghiệp 2020) sau những đổ vỡ của nhiều tên tuổi, đặc biệt là 12 dự án công nghiệp đắp chiếu hay không? Liệu các doanh nghiệp nhà nước lớn có trở thành “đầu tầu” để tạo liên kết cho các doanh nghiệp khác để tạo thành thành chuỗi liên kết khi bản thân họ còn chưa mang nổi mình? Vì sao nhiều dự án đắp chiếu nhưng vẫn hứa hẹn hiệu quả tiềm năng như Thái Bình 2, Tisco 2 không được tái khởi động lại?

Gần đây, Bộ Kế hoạch và Đầu tư đang xây dựng kế hoạch thí điểm phát triển 7 doanh nghiệp nhà nước lớn thành “chim đầu đàn” với hi vọng họ hình thành các chuỗi liên kết, chuỗi giá trị với sự tham gia của các doanh nghiệp trong nước. Tuy nhiên, cơ chế chính sách ưu đãi gì để các doanh nghiệp này thực hiện “sứ mệnh” thì chưa được làm rõ.

Trong khi đó, phần lớn FDI, theo nghiên cứu của WB, tập trung vào các ngành thuộc nhóm khai thác thị trường, hay các ngành thâm dụng lao động, giá trị gia tăng thấp, như dệt may, da giày, sản phẩm từ cao su, nhựa, thực phẩm đồ uống, nội thất và gỗ, giấy, điện tử... Rất ít doanh nghiệp FDI cho rằng, tay nghề lao động cao hay chuỗi cung ứng trong nước có đủ năng lực cạnh tranh là thế mạnh của Việt Nam.

Điều này có nghĩa là gì nếu không phải thực tế: người Việt Nam chúng ta vẫn chỉ làm thuê, làm mướn là chính bằng chân tay trong các dây chuyền, thay vì ngoi lên được các công đoạn trên của chuỗi giá trị.

{keywords}
Nghị quyết Đại hội XIII xác định, đến năm 2025 Việt Nam sẽ là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại; đến năm 2030 sẽ là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại. Ảnh: Lê Anh Dũng

Liệu sau này, khi giá nhân công đắt đỏ lên, các đại dự án FDI có rời bỏ chúng ta để sang quốc gia khác có giá lao động rẻ hơn, giống như cách họ đã vào với chúng ta từ các quốc gia khác? Hiện nay khu vực FDI chiếm tới 76% giá trị xuất khẩu và chiếm phần lớn trong các ngành xuất khẩu chủ chốt của Việt Nam.

Nhìn vào ngành “công nghiệp” lắp ráp ô tô do khu vực FDI làm chủ - ngành được bế quan, tỏa cảng trong hàng chục năm trời với thuế phí cao nhất thế giới để bảo hộ - để giờ đây tỷ lệ nội địa hóa vẫn cỏn con như ngày nào – thì thấy rủi ro đến thế nào?

Nhắc đến hai khu vực trên để thấy nổi lên vai trò của khu vực doanh nghiệp tư nhân trong nước, dù hiện nay họ vẫn có quy mô nhỏ, có năng lực sản xuất yếu và có trình độ công nghệ khá lạc hậu.

Các chính sách cần được thiết kế thân thiện, tiên liệu được để có thêm nhiều nhà công nghiệp như Thaco, Hòa Phát, Vinfast,... để họ tạo ra lực lượng hàng chục ngàn, hàng trăm ngàn doanh nghiệp công nghiệp dân tộc đông đảo và mạnh mẽ. Nếu Việt Nam có thế nhiều nhà công nghiệp lớn, biết kết nối, họ sẽ trở thành lực lượng dẫn dắt các doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện nay. Vì thế, không nên nghi kỵ để hình thành được các tập đoàn công nghiệp có quy mô tầm cỡ khu vực và quốc tế trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.

Mà hội nhập toàn diện, thuế về 0 và tỷ giá neo cứng, lãi suất cao bậc nhất khu vực, chênh lệch địa tô ở ngành bất động sản,... thì nhập khẩu hàng hoá, thiết bị về tiêu dùng/sản xuất là ngon lành hơn nhiều so với đầu tư, sản xuất. Liệu các doanh nghiệp Việt Nam có được tiếp sức trong bối cảnh đó?

Lịch sử của người Nhật Bản, Hàn Quốc, hay Đài Loan (Trung Quốc) cho thấy, để thực hiện thành công chiến lược công nghiệp hóa phải có ý chí, có khát vọng và khôn ngoan. Nếu muốn có nhiều tiền qua đêm, họ đã thất bại. Muốn tự lực, tự cường thì hãy nghĩ đến nền tảng công nghiệp từ nhẹ đến nặng. Đến thức ăn gia súc, phân bón, nuôi heo mà cũng mời người nước ngoài đến làm thì chúng ta làm được gì nữa?

Nghị quyết Đại hội XIII xác định, đến năm 2025 Việt Nam sẽ là nước đang phát triển, có công nghiệp theo hướng hiện đại; đến năm 2030 sẽ là nước đang phát triển, có công nghiệp hiện đại.

Nếu muốn phát triển tự cường, chúng ta sẽ phải bắt tay ngay từ bây giờ chứ không thể để đến thời điểm đó mới nhìn lại đầy nuối tiếc khi các chỉ tiêu “không đạt” và rồi chỉ được rút kinh nghiệm nhẹ nhàng như không.

Tư Giang - Lan Anh

Khởi động lại nền kinh tế

Khởi động lại nền kinh tế

Ngày 4/9 có một tin tốt lành: Chuyến bay chở 297 công dân Việt Nam từ Nhật Bản hạ cánh xuống sân bay Vân Đồn. Những hành khách này đã tiêm 2 liều vắc xin...

tin nổi bật

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Khi Bí thư Thành ủy TP.HCM cám ơn Thủ tướng

Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên đã cám ơn Thủ tướng có chỉ đạo kịp thời, cụ thể, rõ ràng, giúp cho công trình trọng điểm của thành phố được triển khai và giải quyết được những vướng mắc vừa qua.

Những nghịch lý tăng trưởng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế gia tăng và hàng loạt lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khởi sắc trong nửa đầu năm nay là điều thật sự đáng mừng, thể hiện kết quả sinh động, thuyết phục nhất của việc chuyển đổi trong chính sách chống Covid-19.

Lạm phát và lòng tin

Là phóng viên theo dõi vĩ mô, tôi thường tìm đọc những con số thống kê vì hơn mọi nhận định, đánh giá có thể thiên kiến, con số mới giúp bổ sung cái nhìn bao quát nhất.

3 hạt khô nẩy cây vàng, đặc sản Việt vươn ra thế giới thu chục nghìn tỷ

Từ 3 hạt vải của cụ Hoàng Văn Cơm đem về ươm trồng ở quê hương Thanh Hà, đến nay vải thiều vang danh thế giới, thành đặc sản gần chục nghìn tỷ.

Giảm thuế xăng dầu, dân chờ làn gió mát giữa nắng hè

Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu sau khi tham mưu điều chỉnh giảm thuế bảo vệ môi trường xuống mức sàn từ đầu tháng 8 đến cuối năm.

Giảm thuế xăng dầu là cấp bách hơn bao giờ hết

“Chị cho em 50 ngàn tiền xăng. À, 30 ngàn thôi”. “Chị cho 100 ngàn. Thôi, 70 ngàn”. Những lời hội thoại này tôi nghe được khi đứng quan sát dòng người xếp hàng mua xăng hôm qua.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Vươn lên tự chủ chứ không chịu phụ thuộc

Tư tưởng của Thủ tướng phát triển nền kinh tế “tự chủ, độc lập” trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng là cực kỳ xác đáng.

Tình thế gian nan cần quyết sách mạnh mẽ

Kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khai mạc hôm nay được hy vọng sẽ giám sát, đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra gay gắt sau đại dịch và nền kinh tế thế giới biến động khó lường.

Chậm tiêu tiền công và chuyện dám nghĩ, dám làm

Hồi đầu tháng này, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký quyết định thành lập 6 tổ công tác do 4 Phó Thủ tướng và 2 Bộ trưởng làm tổ trưởng.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Phải trí thức hóa nông dân

Trong tham luận tại hội nghị Trung ương 5 vừa diễn ra, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh yêu cầu phải trí thức hóa nông dân, giúp nông dân làm giàu.

Giấc mơ tăng trưởng của Thủ đô

Trung tuần tháng 10 và đầu tháng 11 năm ngoái, khi các biện pháp phong tỏa để chống dịch Covid-19 trên bình diện cả nước được dỡ bỏ, lãnh đạo TP Hà Nội lập tức tổ chức hai buổi đối thoại với doanh nghiệp.