Đó là một cảnh báo: cửa sổ cơ hội không mở mãi, và nếu chần chừ, chúng ta sẽ bước vào cột mốc 100 năm bằng tâm thế của người đến muộn.

Trong bài trình bày Báo cáo về các văn kiện tại lễ khai mạc Đại hội Đảng lần thứ XIV, Tổng Bí thư đặt ra một yêu cầu xuyên suốt: phải nhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng tình hình; phải đổi mới tư duy; hoàn thiện thể chế; nâng cao năng lực quản trị quốc gia; hành động mạnh mẽ, quyết liệt, đột phá, hiệu quả.

Nói cách khác, những đòi hỏi phát triển rất cụ thể cho giai đoạn tới đã được đặt ra tại Đại hội lần thứ XIV.

Tong Bi thu 1.jpg

Tổng Bí thư Tô Lâm trình bày báo cáo về các văn kiện. Ảnh: Phạm Hải

Mục tiêu lớn, khát vọng cao

Văn kiện nêu rõ mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026–2030 từ 10%/năm trở lên, GDP bình quân đầu người năm 2030 khoảng 8.500 USD. Đó là một tuyên bố về nhịp độ phát triển.

Nhưng Tổng Bí thư đồng thời nhấn mạnh một điều thẳng thắn: nhiều chủ trương đúng vẫn có thể “nằm trên giấy” nếu thực thi chậm, kém hiệu quả hoặc bị lệch chuẩn trong quá trình triển khai.

Thông điệp ở đây rất rõ: tăng trưởng cao không chỉ là bài toán kinh tế, mà trước hết là bài toán tổ chức và kỷ luật thực thi. Mục tiêu càng cao thì yêu cầu về thể chế thông thoáng, quản trị khoa học và trách nhiệm khắt khe cũng phải càng cao.

Thể chế phải mở đường cho mục tiêu phát triển

Tổng Bí thư đặt yêu cầu hoàn thiện thể chế và Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa lên hàng đầu, với một tiêu chí then chốt: lấy thực thi làm thước đo.

Các đòi hỏi được ông nêu rất cụ thể: xoá bỏ cơ chế “xin–cho”, giảm mạnh thủ tục hành chính, số hoá toàn diện, liên thông dữ liệu; lấy thời gian và chi phí của người dân, doanh nghiệp làm thước đo chất lượng cải cách.

Đồng thời, phải xây dựng kỷ luật pháp quyền và kỷ luật thực thi, khắc phục bằng được những căn bệnh đã quá quen thuộc: “luật đúng mà làm khó”, “trên nóng dưới lạnh”, “nói nhiều làm ít”, “quyết sách đúng nhưng thực hiện chậm”.

Thông điệp này hàm ý một yêu cầu rất thực tế: thể chế không chỉ để ban hành, mà để vận hành; thể chế phải mở đường để đạt được các mục tiêu phát triển.

Mô hình tăng trưởng mới

Yêu cầu xác lập mô hình tăng trưởng mới được đặt ra: kinh tế tri thức, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn.

Đây là lời giải cho mô hình cũ đã đến giới hạn – nơi tăng trưởng dựa nhiều vào tài nguyên, lao động giá rẻ và mở rộng đầu tư.

Tổng Bí thư nhấn mạnh chất lượng tăng trưởng phải dựa trên năng suất, chất lượng, hiệu quả và đổi mới sáng tạo; bảo đảm hạch toán kinh tế; phát triển theo chuỗi giá trị; hình thành các cực tăng trưởng, vùng kinh tế trọng điểm; nâng cao năng lực logistics, trung chuyển; hướng tới các trung tâm dịch vụ, tài chính, du lịch chất lượng cao.

Vai trò các khu vực kinh tế cũng được xác định rõ: kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong ổn định vĩ mô và định hướng chiến lược; kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế, cần được bảo đảm quyền tài sản, quyền tự do kinh doanh và một môi trường cạnh tranh lành mạnh.

Nói cách khác, động lực tăng trưởng chỉ thực sự vận hành khi thể chế cho phép nó vận hành.

Khoa học – công nghệ – đổi mới sáng tạo là động lực trung tâm

Trong bài phát biểu, Tổng Bí thư xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực trung tâm của phát triển. Nhưng ông cũng nhấn mạnh một điều quan trọng: muốn đột phá công nghệ thì không thể duy ý chí, mà phải bắt đầu từ con người và cơ chế.

Văn kiện đặt ra những yêu cầu rất cụ thể: trọng dụng nhân tài; đánh giá dựa trên sản phẩm; cơ chế tài chính linh hoạt; hợp tác công tư; đặt hàng nhiệm vụ khoa học gắn với yêu cầu phát triển. Chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện công nghệ, mà là phương thức tăng năng suất, giảm chi phí xã hội và nâng hiệu quả quản trị quốc gia.

Thông điệp ở đây rất rõ: công nghệ chỉ trở thành động lực khi nó đi vào đời sống, tạo ra giá trị thực và được bảo vệ bằng thể chế phù hợp.

Nền tảng phát triển bền vững

Một điểm nhất quán trong bài phát biểu là cách tiếp cận phát triển lấy con người làm trung tâm. Văn hoá và con người được coi là nền tảng tinh thần, sức mạnh nội sinh và động lực của phát triển.

Tổng Bí thư nhấn mạnh xây dựng hệ giá trị, môi trường văn hóa lành mạnh; phát triển giáo dục, y tế, an sinh xã hội; bảo đảm tăng trưởng gắn với tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường. Đây không phải “phần mềm” của tăng trưởng, mà là điều kiện để tăng trưởng không tự triệt tiêu chính mình.

Nói ít – làm nhiều – làm đến cùng

Nếu thể chế là con đường, thì cán bộ là người lái. Văn kiện gọi công tác cán bộ là “then chốt của then chốt”: chọn đúng người, giao đúng việc; đánh giá bằng sản phẩm, hiệu quả và uy tín trong nhân dân; thực hiện “có vào, có ra”, “có lên, có xuống”; đồng thời bảo vệ người dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung.

Đặc biệt, Tổng Bí thư nhấn mạnh yêu cầu nói ít – làm nhiều – làm đến cùng. Mọi mục tiêu phải được cụ thể hoá bằng chương trình, chỉ tiêu đo lường được, thời hạn rõ ràng và người chịu trách nhiệm đến cùng; phải kiểm tra, giám sát chặt chẽ; khen thưởng người làm tốt và xử lý nghiêm trì trệ, né tránh.

“Dân là gốc” - thước đo cao nhất của mọi quyết sách

Điểm chốt của toàn bộ bài phát biểu là tư tưởng “dân là gốc”. Nhân dân là trung tâm, là chủ thể, là mục tiêu và là thước đo của phát triển. Niềm tin của người dân không đến từ lời nói, mà từ hiệu quả của bộ máy, từ sự công bằng trong thụ hưởng, từ việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, từ cách những bức xúc chính đáng được giải quyết.

Tổng Bí thư đặt ra những câu hỏi giản dị mà nghiêm khắc: quyết sách này có lợi gì cho dân, có làm dân tin hơn không, có làm đời sống tốt hơn không? Nếu chưa, phải tiếp tục hoàn thiện.

Khế ước với tương lai

Đại hội lần thứ XIV được xác định là Đại hội của niềm tin và khát vọng, của đột phá và hành động. Nhưng giá trị của những tuyên bố ấy sẽ nằm ở việc mỗi tháng, mỗi quý, mỗi năm sau Đại hội có thêm những thay đổi cụ thể để người dân thấy, tin và đồng hành.

Một mục tiêu tăng trưởng 10% không phải lời hô hào. Đó là một cam kết, thậm chí là khế ước với tương lai, đòi hỏi thể chế thực sự mở đường, kỷ luật thực thi đủ nghiêm, trách nhiệm được minh định và kết quả được đo bằng đời sống của người dân.

Đại hội lần thứ XIV của Đảng ta diễn ra khi "đồng hồ lịch sử" đang điểm những khung giờ quyết định trước mốc 2030 - thời khắc Đảng ta tròn 100 năm ra đời.

“Chưa bao giờ nguyện ước về một Việt Nam dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc lại gần với chúng ta như hôm nay; nhưng cũng chưa bao giờ chúng ta phải đối mặt với nhiều thách thức, nhiều đòi hỏi gay gắt, nhiều sức ép cạnh tranh như lúc này”, như Tổng Bí thư nói.