Làng nghề Việt Nam từ lâu là không gian kết tinh tinh hoa lao động thủ công, nơi gìn giữ bản sắc văn hóa và tri thức bản địa truyền qua nhiều thế hệ. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, nhiều làng nghề đứng trước nguy cơ mai một khi nhu cầu thị trường thay đổi, lao động trẻ rời quê và môi trường sản xuất đòi hỏi tiêu chuẩn cao hơn.
Thông tin từ Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, đến nay cả nước đã khôi phục và bảo tồn 63 nghề truyền thống và 81 làng nghề có nguy cơ thất truyền. Điều này cho thấy nhiệm vụ bảo tồn làng nghề không chỉ cấp thiết mà còn đòi hỏi những giải pháp toàn diện, trong đó du lịch nông thôn được xem là một hướng đi quan trọng.
Du lịch nông thôn, với lợi thế kết hợp cảnh quan, sinh kế truyền thống và trải nghiệm văn hóa, mở ra cơ hội để làng nghề bước vào hành trình phát triển mới. Theo báo cáo, hiện cả nước có 385/1.975 làng nghề, chiếm 9,37% đã gắn với hoạt động du lịch; trong đó có 23 làng nghề được công nhận là điểm du lịch. Những cái tên như Bát Tràng, Chu Đậu, Thanh Tiên, làng Sình, Thanh Hà, Kim Bồng, Trà Quế đã trở thành minh chứng rõ nét cho khả năng chuyển mình của làng nghề khi kết hợp hài hòa giữa sản xuất và phục vụ trải nghiệm.
Du khách đến làng nghề không chỉ để mua sản phẩm, mà quan trọng hơn là được chứng kiến quy trình làm gốm, dệt lụa, làm hoa giấy, hay tự tay thực hành các công đoạn thủ công. Không gian sản xuất vì thế trở thành lớp học văn hóa sống động, nơi giá trị truyền thống được truyền đạt tự nhiên và chân thực. Theo Báo cáo của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, mô hình này giúp thu hút hàng trăm nghìn lượt khách mỗi năm, đem lại nguồn thu ổn định cho nghệ nhân và cộng đồng địa phương.
Du lịch nông thôn không chỉ mang tính kinh tế mà còn góp phần quan trọng vào bảo tồn văn hóa phi vật thể. Người nghệ nhân giờ đây không chỉ đóng vai trò thợ thủ công mà còn là “người kể chuyện”, giúp du khách hiểu được lịch sử hình thành, những quy tắc kỹ thuật và ý nghĩa văn hóa của từng sản phẩm.
Một tác động tích cực khác của du lịch nông thôn là tạo ra áp lực đổi mới về môi trường và cảnh quan. Để đón khách du lịch, nhiều địa phương đã tập trung chỉnh trang làng nghề, đầu tư xử lý chất thải, cải thiện hệ thống hạ tầng và đảm bảo tiêu chuẩn sinh thái. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra không gian làng nghề xanh – sạch – đẹp, góp phần cải thiện đời sống người dân.
Những mô hình được báo cáo dẫn chứng như Ecohost Hải Hậu, du lịch sinh thái vùng nhãn lồng Hưng Yên, hay các mô hình trải nghiệm tại Trà Quế, Thanh Hà, Cẩm Nam (Quảng Nam cũ) đều cho thấy rõ sự gắn kết giữa bảo vệ môi trường và phát triển du lịch cộng đồng. Các hoạt động như trải nghiệm canh tác, làm nông, chế biến đặc sản, lưu trú homestay… giúp đa dạng hóa sinh kế trong khi vẫn giữ được nét văn hóa và cảnh quan truyền thống.
Đáng chú ý, năm 2024, hai làng nghề Bát Tràng và Vạn Phúc đã được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là thành viên của mạng lưới Thành phố thủ công sáng tạo thế giới. Đây là bước tiến quan trọng, khẳng định sức hấp dẫn của văn hóa làng nghề Việt Nam khi được đầu tư đúng hướng và gắn với chiến lược phát triển du lịch.
Sự ghi nhận này không chỉ mang ý nghĩa danh hiệu, mà còn tạo cơ hội mở rộng thị trường, thu hút du khách quốc tế và nâng cao vị thế sản phẩm thủ công Việt Nam trên trường quốc tế.
Theo Báo cáo của Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn, Quyết định 922/QĐ-TTg về phát triển du lịch nông thôn giai đoạn 2021–2025 đã định hướng rõ ràng: phát huy lợi thế nông nghiệp, làng nghề, văn hóa và sinh thái để nâng cao chất lượng đời sống cư dân nông thôn. Với gần 400 điểm du lịch nông thôn trên cả nước, trong đó làng nghề chiếm 11,3%, hướng phát triển này đang trở thành trụ cột quan trọng thúc đẩy kinh tế nông thôn chuyển dịch theo hướng đa giá trị, bao trùm và bền vững.
.svg){kind=icon}
