Tăng trưởng hai con số là mục tiêu của cả nền kinh tế, không phải của riêng chính sách tiền tệ - vốn trước hết phải bảo đảm ổn định giá trị đồng tiền và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.
Nhưng nếu duy trì 10% liên tục thì phần giá trị phải tạo ra mỗi năm cũng lớn dần: riêng năm thứ năm phải tạo thêm xấp xỉ 3.660 tỷ đồng, và hết năm đó nền kinh tế đã lớn hơn khoảng 61% so với ban đầu.
Phép tính đó chứa cả lợi thế lẫn khó khăn của một nền kinh tế nhỏ. Trên nền GRDP thấp, cùng một lượng giá trị mới sẽ cho tỷ lệ tăng trưởng cao hơn. Tuy vậy, các tỉnh nhỏ thường có thị trường nhỏ, ít doanh nghiệp lớn và ít ngành có khả năng tạo bước nhảy. Ở những nơi xa các trung tâm phát triển, địa hình chia cắt, chi phí vận tải cao và khó hình thành khu công nghiệp lớn, lợi thế của “mẫu số nhỏ” rất dễ bị triệt tiêu vì năng lực tạo ra tăng trưởng cũng nhỏ.
Giữ được 10% mới là phần khó
Phần giá trị tạo thêm trong năm nay sẽ nhập vào nền so sánh của năm sau, nên muốn tiếp tục tăng 10% thì nền kinh tế phải tạo ra một lượng giá trị mới lớn hơn năm trước. Một nhà máy tạo 5.000 tỷ đồng VA mỗi năm là trụ cột của GRDP, nhưng nếu năm sau vẫn chỉ tạo 5.000 tỷ đồng thì nó gần như không đóng góp gì vào tăng trưởng. Cũng vì vậy, một dự án điện, một mỏ mới hay một nhà máy lớn có thể kéo tốc độ tăng GRDP lên rất cao trong năm đầu hoạt động, còn sang năm sau hiệu ứng đó không tự lặp lại.
Ở một tỉnh lớn, vài nghìn tỷ đồng giá trị mới có thể đến từ việc một số doanh nghiệp lớn mở rộng sản xuất. Tỉnh miền núi có ít doanh nghiệp đầu tàu thì phải gom cùng lượng giá trị đó từ nhiều ngành và hàng loạt dự án quy mô vừa.
Botswana từng có nhiều năm tăng trưởng rất cao nhờ kim cương. Đến khi sản lượng khai thác dần ổn định, kim cương vẫn chiếm tỷ trọng rất lớn trong nền kinh tế nhưng đóng góp cho tăng trưởng giảm hẳn, buộc nước này phải tìm động lực khác. Mauritius, một quốc đảo có thị trường nội địa nhỏ, thì lần lượt mở rộng sang dệt may xuất khẩu, du lịch, tài chính và dịch vụ; mỗi khi một động lực đã trưởng thành, nền kinh tế lại hình thành thêm động lực mới và đưa thị trường của doanh nghiệp vượt ra ngoài giới hạn dân số, lãnh thổ.
Cả hai nước đều phải liên tục tạo thêm năng lực sản xuất mới và tìm thị trường bên ngoài cho năng lực đó, vì khó có chuyện năm nào cũng xuất hiện một dự án lớn để kéo tăng trưởng.
Vốn đầu tư phải thành giá trị tăng thêm trên địa bàn
Giải ngân 1.000 tỷ đồng chưa chắc làm GRDP tăng 1.000 tỷ đồng, vì trong số đó có máy móc, thiết bị, sắt thép và nhiều đầu vào sản xuất ở nơi khác, còn GRDP của địa phương chỉ tính phần giá trị thực sự tạo ra trên địa bàn. Một dự án được chấp thuận hay khởi công cũng chưa tạo ra tăng trưởng tương ứng, bởi vốn còn phải chuyển thành công suất, công suất phải tạo ra sản phẩm và sản phẩm phải có thị trường.
Với địa phương có nguồn lực hạn chế, hiệu quả tạo VA của đồng vốn vì thế quan trọng không kém quy mô đầu tư. Một tuyến đường làm xong có giá trị khi nó giúp giảm chi phí vận tải, mở thị trường và kéo được đầu tư mới.
Mục tiêu 10% khó như vậy nên đòi hỏi cách điều hành khác. Tỷ lệ “GRDP tăng 10%” cần được chuyển thành một lượng giá trị cụ thể: phải tạo thêm bao nhiêu, từ ngành nào, doanh nghiệp và dự án nào, xuất hiện vào quý nào, nguồn nào tương đối chắc chắn và nguồn nào còn rủi ro.
Khi thiếu một động cơ đủ lớn, tỉnh phải dựa vào nhiều động cơ vừa và nhỏ cùng lúc. Nông nghiệp phải thu được nhiều giá trị hơn trên mỗi hecta đất, công nghiệp đi sâu hơn vào chế biến, du lịch kéo dài thời gian lưu trú và tăng chi tiêu của khách, còn thương mại và logistics giữ lại nhiều giá trị hơn cho địa phương. Nơi nào khó tăng số lượng lao động thì phải tăng năng suất; nơi nào ít dự án lớn thì càng cần rút ngắn thời gian từ lúc quyết định đầu tư đến lúc có sản phẩm.
Khi “đèn vàng” bật
Có thể hiểu “đèn vàng” là thời điểm kết quả thực tế bắt đầu lệch khỏi quỹ đạo cần có để đạt mục tiêu: tăng trưởng quý thấp hơn kịch bản, ngành chủ lực hụt sản lượng hoặc dự án được kỳ vọng đóng góp cho tăng trưởng bị chậm. Tín hiệu này báo rằng cách làm hiện tại chưa đủ để tới đích và thời gian điều chỉnh không còn nhiều.
Lúc đó, việc điều hành cần chuyển từ theo dõi tỷ lệ sang quản lý phần tăng trưởng còn thiếu. Trước hết phải tính ngược từ mục tiêu GRDP để biết còn thiếu bao nhiêu giá trị, sau đó xác định phần thiếu có thể bù ở đâu: sản phẩm nào còn tăng được, doanh nghiệp nào còn công suất, dự án nào có thể vận hành sớm, điểm nghẽn nào đang kìm sản lượng. Việc tháo một thủ tục, cấp điện sớm hay mở được thị trường chỉ có ý nghĩa với mục tiêu của năm khi tính được nó tạo thêm bao nhiêu giá trị và vào thời điểm nào.
Cùng lúc, tỉnh phải chăm lo ba phần năng lực: năng lực hiện có cần được khai thác tốt hơn, năng lực mới cần được đưa vào sản xuất đủ sớm để kịp đóng góp trong năm, còn năng lực cho năm sau phải được chuẩn bị ngay từ bây giờ. Tổng các nguồn dự kiến cũng nên cao hơn mức cần thiết để dự phòng trường hợp dự án chậm tiến độ, thị trường biến động hoặc thiên tai.
Câu hỏi “10% năm nay đến từ đâu?” vì vậy luôn đi cùng câu hỏi thứ hai: nếu năm nay đạt, phần giá trị lớn hơn cần cho 10% của năm sau sẽ lấy ở đâu? Địa phương nào trả lời được cả hai câu hỏi bằng những địa chỉ cụ thể thì đã có trong tay một chương trình tăng trưởng có thể tính toán, theo dõi và điều chỉnh.
Tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội – Quảng Ninh trị giá 5,6 tỷ USD chính thức khởi công sáng 12/4 đã phát đi một tín hiệu rất rõ: nhiệm kỳ 2026–2030 đang mở ra bằng những công trường có quy mô lớn để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Trong lễ nhậm chức trước Quốc hội chiều ngày 7/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng gọi mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân trên 10%/năm giai đoạn 2026 – 2031 là “mệnh lệnh phát triển”.
.svg){kind=icon}
